Από την αποβολή λόγω S-400 στην πιθανή επιστροφή μέσω της νέας γεωπολιτικής εξίσωσης του ΝΑΤΟ – Πώς η Άγκυρα βρέθηκε ξανά κοντά σε αυτό που έχασε και γιατί η Αθήνα οφείλει να προσαρμόσει την στρατηγική και τις προτεραιότητές της.
Η ιστορία των F-35 μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα εξοπλιστικά και γεωπολιτικά παράδοξα των τελευταίων ετών.
Ένα πράγμα που μοιάζει να έχουμε ξεχάσει είναι το ότι η Τουρκία ήταν κάποτε όχι απλώς υποψήφιος αγοραστής, αλλά ένας από τους βασικούς εταίρους του προγράμματος. Επένδυσε δισεκατομμύρια δολάρια, συμμετείχε στην παραγωγή εκατοντάδων εξαρτημάτων και σχεδίαζε να αποκτήσει έναν στόλο 100 μαχητικών πέμπτης γενιάς.
Δεν ήταν δηλαδή μόνο “πελάτης” αλλά και επενδυτής.
Στη συνέχεια, όμως, η αγορά των ρωσικών S-400 την οδήγησε στην έξοδο. Η Άγκυρα έχασε την πρόσβαση στο πρόγραμμα, οι παραγγελίες της ακυρώθηκαν και η θέση της στην αλυσίδα παραγωγής αντικαταστάθηκε.
Την ίδια ώρα, η Ελλάδα, η οποία ουδέποτε είχε συμμετάσχει στην ανάπτυξη του F-35, εξασφάλισε την είσοδό της στην «οικογένεια» των χρηστών του αμερικανικού μαχητικού.
Όμως η εικόνα αυτή αλλάζει ξανά.
Μετά τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα και τη νέα δυναμική στις σχέσεις Τουρκίας – Ηνωμένων Πολιτειών, η πιθανότητα επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα F-35 εμφανίζεται πλέον πολύ πιο κοντά από ό,τι τα προηγούμενα χρόνια.
Δεν πρόκειται για μια απλή τεχνική ή εμπορική συζήτηση. Πρόκειται για μια γεωπολιτική διαπραγμάτευση στην οποία εμπλέκονται η στρατηγική αξία της Τουρκίας για τη Δύση, οι αμερικανικές ανάγκες στη Μέση Ανατολή, η σχέση Άγκυρας – Μόσχας, αλλά και η συνολική ισορροπία στο ΝΑΤΟ.
Όπως επισημαίνει ο Σεραφείμ Κοτρώτσος στο άρθρο του στο Libre.gr με τίτλο «Τα (τουρκικά) F35 και η πραγματικότητα που ίσως μας ξεπερνάει…», η υπόθεση των τουρκικών F-35 δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται μόνο με βάση το παρελθόν και την κρίση των S-400, αλλά μέσα από τη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα που διαμορφώνεται. (libre.gr)
Το ερώτημα πλέον δεν είναι το γιατί η Τουρκία έχασε τα F-35 και το πως θα αποτραπεί το ενδεχόμενο να τα αποκτήσει. Το μεγάλο ερώτημα είναι αν μπορεί να ξανακερδίσει αυτό που έχασε και το ρόλο της ως συνεταίρου στην παραγωγή τους.
Πώς έγινε η Τουρκία ένας από τους σημαντικότερους εταίρους του F-35;
Η Τουρκία μπήκε στο πρόγραμμα Joint Strike Fighter το 2002 ως εταίρος τρίτου επιπέδου (Level 3 Partner).
Δεν ήταν μια χώρα που απλώς περίμενε να αγοράσει το νέο αεροσκάφος. Ήταν μέρος της ίδιας της διαδικασίας ανάπτυξης και παραγωγής του.
Η Άγκυρα επένδυσε περίπου 1,4 δισεκατομμύρια δολάρια στο πρόγραμμα και σχεδίαζε να αποκτήσει περίπου 100 F-35A για την αντικατάσταση σημαντικού μέρους του στόλου των F-16.
Η συμμετοχή αυτή αποτελούσε στρατηγική επιλογή για την Τουρκία: ενίσχυε όχι μόνο την Πολεμική Αεροπορία της, αλλά και τη δική της αμυντική βιομηχανία.
Γιατί η Τουρκία είχε τόσο σημαντικό ρόλο στην παραγωγή του F-35;
Η Άγκυρα είχε καταφέρει να αποκτήσει έναν ρόλο που ελάχιστες χώρες είχαν.
Τουρκικές εταιρείες συμμετείχαν στην παραγωγή περισσότερων από 900 εξαρτημάτων του αεροσκάφους.
Η Turkish Aerospace Industries (TAI), η Alp Aviation, η Kale Aerospace, η AYESAŞ και άλλες εταιρείες είχαν αναλάβει σημαντικά τμήματα της κατασκευής.
Η συμμετοχή αυτή δεν θα προσέφερε μόνο οικονομικά οφέλη, αλλά και πρόσβαση σε τεχνολογία αιχμής.
Η Τουρκία οικοδομούσε ουσιαστικά μια θέση μέσα στην παγκόσμια αλυσίδα παραγωγής ενός μαχητικού που αποτελεί το κορυφαίο αεροπορικό σύστημα της Δύσης.
Πώς οι S-400 έφεραν την Τουρκία εκτός προγράμματος;
Η κρίσιμη καμπή ήρθε όταν η Τουρκία επέλεξε να αγοράσει το ρωσικό σύστημα S-400.
Η Ουάσιγκτον υποστήριξε ότι η λειτουργία των S-400 σε χώρα που θα διέθετε F-35 θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο ευαίσθητα δεδομένα του αμερικανικού μαχητικού.
Παρά τις προειδοποιήσεις, η Άγκυρα παρέλαβε το σύστημα.
Η απάντηση ήταν η αποβολή της από το πρόγραμμα το 2019.
Η Τουρκία έχασε:
- την παραλαβή των F-35,
- τη συμμετοχή της στην παραγωγή,
- τη βιομηχανική συνεργασία με τις ΗΠΑ,
- την πρόσβαση σε τεχνολογία πέμπτης γενιάς.
Τι απέγιναν τα F-35 που είχαν ήδη κατασκευαστεί για την Τουρκία;
Πριν από την αποβολή της Τουρκίας είχαν ολοκληρωθεί έξι αεροσκάφη.
Ωστόσο, αυτά δεν πέρασαν ποτέ στην τουρκική Πολεμική Αεροπορία.
Παρέμειναν στις ΗΠΑ και τελικά εντάχθηκαν στην αμερικανική Πολεμική Αεροπορία.
Η εικόνα αυτή αποτέλεσε το σύμβολο της ρήξης μεταξύ Ουάσιγκτον και Άγκυρας.
Γιατί σήμερα η Τουρκία βρίσκεται ξανά κοντά στην επιστροφή;
Η νέα πραγματικότητα είναι διαφορετική.
Η Τουρκία παραμένει μια χώρα με μεγάλη γεωστρατηγική σημασία για τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ.
Η θέση της στη Μαύρη Θάλασσα, η επιρροή της στη Μέση Ανατολή, η στρατιωτική της ισχύς και ο ρόλος της στη Συμμαχία αποτελούν παράγοντες που η Ουάσιγκτον δεν μπορεί να αγνοήσει.
Μετά τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, η συζήτηση για πιθανή επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα F-35 επανήλθε δυναμικά.
Η λογική πίσω από μια πιθανή συμφωνία είναι ότι η Δύση θέλει να κρατήσει την Τουρκία εντός του δυτικού αμυντικού πλαισίου και να περιορίσει την περαιτέρω προσέγγισή της με τη Ρωσία.
Ωστόσο, τα εμπόδια παραμένουν:
- οι S-400,
- οι κυρώσεις CAATSA,
- οι αντιδράσεις στο αμερικανικό Κογκρέσο,
- οι ανησυχίες συμμάχων για την περιφερειακή ισορροπία.
Πώς μπήκε η Ελλάδα στην εποχή των F-35;
Η ελληνική διαδρομή ήταν εντελώς διαφορετική.
Η Ελλάδα δεν συμμετείχε στην ανάπτυξη του F-35 και δεν είχε παραγωγικό ρόλο.
Απέκτησε πρόσβαση στο αεροσκάφος ως πελάτης μέσω της αμερικανικής διαδικασίας Foreign Military Sales.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες ενέκριναν την πώληση 20 F-35A στην Ελλάδα, με δυνατότητα αγοράς ακόμη 20.
Η ένταξη των αεροσκαφών στην Πολεμική Αεροπορία αναμένεται να ενισχύσει σημαντικά τις δυνατότητες αποτροπής της χώρας.
Ποια είναι τελικά η ουσιαστική διαφορά Ελλάδας και Τουρκίας;
Η Τουρκία έχασε έναν ρόλο που ήταν πολύ μεγαλύτερος από την απλή αγορά ενός αεροσκάφους.
Έχασε τον ρόλο του:
- εταίρου,
- συμπαραγωγού,
- τεχνολογικού συνεργάτη.
Η Ελλάδα αντίθετα κέρδισε την πρόσβαση στο F-35 χωρίς ποτέ να έχει αυτόν τον ρόλο.
Η μία χώρα προσπαθεί να επιστρέψει σε ένα πρόγραμμα από το οποίο αποβλήθηκε.
Η άλλη προετοιμάζεται να μπει σε αυτό για πρώτη φορά.
Το F-35 ως σύμβολο της νέας ισορροπίας στην Ανατολική Μεσόγειο
Η υπόθεση των F-35 δεν είναι απλώς μια ιστορία εξοπλισμών.
Είναι μια ιστορία συμμαχιών, επιλογών και στρατηγικών υπολογισμών.
Η Τουρκία βρίσκεται ξανά μπροστά σε μια ευκαιρία να ανακτήσει μέρος όσων έχασε.
Η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά στην πρόκληση να διατηρήσεις την στρατιωτική και τεχνολογική υπεροχή ή να επαναπροσδιορίσει τους στόχους της σε περίπτωση που η Τουρκία ξαναμπεί στο πρόγραμμα.
Το μεγάλο ερώτημα πλέον δεν είναι ποιος θα αποκτήσει τελικά το F-35. Είναι ποιος θα μπορέσει να μετατρέψει την κατοχή του σε πραγματική στρατηγική ισχύ.
