EUDA: Ανεξέλεγκτη ποικιλομορφία ναρκωτικών και νέα απειλή για τη δημόσια υγεία στην Ευρώπη
Η ευρωπαϊκή αγορά ναρκωτικών εισέρχεται σε φάση αυξημένης πολυπλοκότητας και υψηλού κινδύνου, καθώς η μεγάλη διαθεσιμότητα ψυχοτρόπων ουσιών και η ταχύτατη εμφάνιση νέων συνθετικών προϊόντων δημιουργούν ένα περιβάλλον που δυσκολεύει τον έλεγχο και ενισχύει τις απειλές για τη δημόσια υγεία. Στην ετήσια έκθεσή της, η Υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα Ναρκωτικά EUDA καταγράφει 7.600 θανάτους από υπερβολική δόση σε 29 ευρωπαϊκές χώρες, αποτυπώνοντας το ανθρώπινο κόστος μιας αγοράς που μεταβάλλεται με ταχύ ρυθμό.
Την ίδια στιγμή, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η προμήθεια και διανομή των ουσιών γίνεται ολοένα και πιο κατακερματισμένη, με τους διακινητές να αλλάζουν διαρκώς δρομολόγια, μεθόδους και σημεία εισόδου στην ευρωπαϊκή ήπειρο.
Εκρηκτική αύξηση νέων ουσιών και ασταθές τοπίο στην αγορά
Η έκθεση καταγράφει έναν ρυθμό εμφάνισης νέων ψυχοτρόπων ουσιών που αγγίζει περίπου τη μία την εβδομάδα. Μόνο το 2025 εντοπίστηκαν 50 νέες ουσίες, ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό των υπό επιτήρηση προϊόντων σε περίπου 1.050.
Η εικόνα αυτή, σύμφωνα με την EUDA, δείχνει μια αγορά που δεν σταθεροποιείται αλλά αντίθετα αναδιαμορφώνεται συνεχώς, δημιουργώντας κενά ενημέρωσης και αυξάνοντας την έκθεση των χρηστών σε ουσίες άγνωστης ισχύος και σύνθεσης.
Η εκτελεστική διευθύντρια της υπηρεσίας Λορέιν Νόλαν σημειώνει ότι οι αγορές «εξελίσσονται με φρενήρη ρυθμό», ενώ η ποικιλία των ουσιών καθιστά το περιβάλλον απρόβλεπτο και επικίνδυνο, ειδικά όταν οι χρήστες δεν γνωρίζουν την πραγματική ισχύ των προϊόντων που καταναλώνουν.
Πολυκατανάλωση και αυξημένοι κίνδυνοι για τους χρήστες
Ένα από τα πιο ανησυχητικά στοιχεία που αναδεικνύει η έκθεση αφορά την πολυκατανάλωση ουσιών. Όλο και περισσότερα άτομα συνδυάζουν διαφορετικά ναρκωτικά, πρακτική που αυξάνει σημαντικά την πιθανότητα επιπλοκών και θανατηφόρων αντιδράσεων.
Η ταυτόχρονη χρήση ουσιών ενισχύει την τοξικότητα, ενώ συχνά οδηγεί σε καταστάσεις όπου οι χρήστες δεν μπορούν να εκτιμήσουν την πραγματική επίδραση των ουσιών στον οργανισμό τους.
Συνθετικά οπιοειδή και νέες απειλές υψηλής ισχύος
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η άνοδος των νέων συνθετικών οπιοειδών. Μόνο μέσα στο 2025 εντοπίστηκαν επτά νέες ουσίες μέσω του ευρωπαϊκού συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης, μεταξύ των οποίων νιταζένια και ορφίνες.
Οι ουσίες αυτές χαρακτηρίζονται από εξαιρετικά υψηλή δραστικότητα, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο υπερδοσολογίας ακόμη και σε πολύ μικρές ποσότητες. Το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης της ΕΕ λειτουργεί από το 1997 και παραμένει βασικό εργαλείο εντοπισμού νέων απειλών.
Κάνναβη, νόθευση και νέα προϊόντα στην αγορά
Η έκθεση επισημαίνει επίσης τη μεταβολή στην αγορά της κάνναβης, όπου καταγράφεται αυξημένη νόθευση με ισχυρά συνθετικά κανναβινοειδή. Παράλληλα, η κυκλοφορία ημισυνθετικών κανναβινοειδών ενισχύει την πολυπλοκότητα του τοπίου.
Τα προϊόντα αυτά διατίθενται πλέον και σε μορφές όπως ηλεκτρονικά τσιγάρα και βρώσιμα, γεγονός που αυξάνει την προσβασιμότητα και ενδέχεται να φέρει σε επαφή νεότερες ηλικιακές ομάδες με ουσίες υψηλού κινδύνου.
Κεταμίνη και μετατόπιση της χρήσης σε νέους χώρους
Η κεταμίνη εμφανίζει αυξημένη και συχνά στρεβλή χρήση σε συγκεκριμένα κοινωνικά περιβάλλοντα, κυρίως στη νυχτερινή ζωή. Αν και η συνολική της κατανάλωση παραμένει περιορισμένη, η διείσδυσή της σε χώρους διασκέδασης δημιουργεί νέα δεδομένα για τις υπηρεσίες δημόσιας υγείας.
Κοκαΐνη και αλλαγή στρατηγικής στη διακίνηση
Η χρήση κοκαΐνης στην Ευρώπη παραμένει υψηλή, με περίπου 4,3 εκατομμύρια χρήστες ηλικίας 15 έως 64 ετών μέσα στο τελευταίο έτος. Την ίδια στιγμή, η εικόνα των κατασχέσεων δείχνει αλλαγή στρατηγικής από τα κυκλώματα διακίνησης.
Το 2024 κατασχέθηκαν 330 τόνοι, έναντι 419 τόνων το 2023. Παρά τη μείωση της συνολικής ποσότητας, ο αριθμός των κατασχέσεων αυξήθηκε στις 97.000, στοιχείο που δείχνει στροφή σε μικρότερες και πιο κατακερματισμένες αποστολές.
Νέα δίκτυα διακίνησης και αλλαγή διαδρομών
Στο πεδίο της διακίνησης, οι εγκληματικές οργανώσεις προσαρμόζουν συνεχώς τα δίκτυά τους. Χρησιμοποιούν μικρότερα λιμάνια, θαλάσσιες μεταφορές με ταχύπλοα και ημικαταδυόμενα σκάφη, καθώς και drones και σύνθετες μεθόδους απόκρυψης.
Παράλληλα, αυξάνονται οι ροές κάνναβης από τον Καναδά και τις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ σε μικρότερο βαθμό καταγράφονται εισαγωγές από την Ταϊλάνδη.
Δημόσια υγεία και ανάγκη για ενίσχυση παρεμβάσεων
Η EUDA τονίζει ότι η αντιμετώπιση του φαινομένου απαιτεί ενίσχυση των πολιτικών πρόληψης, θεραπείας και κοινωνικής επανένταξης. Η πολυπλοκότητα της αγοράς και η ταχεία εμφάνιση νέων ουσιών καθιστούν αναγκαία μια πιο συντονισμένη ευρωπαϊκή στρατηγική, με έμφαση στην έγκαιρη παρέμβαση και την προστασία των ευάλωτων ομάδων.
