Η κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή και η εμπλοκή των ΗΠΑ στο μέτωπο του Ιράν αναδιαμορφώνουν τις ισορροπίες γύρω από τον πόλεμο στην Ουκρανία, οδηγώντας την Ευρωπαϊκή Ένωση σε μια δύσκολη αλλά πλέον αναπόφευκτη συζήτηση: μπορεί η Ευρώπη να ανοίξει δικό της δίαυλο επικοινωνίας με τη Μόσχα και υπό ποιους όρους;
Το ζήτημα κυριαρχεί στις εργασίες της άτυπης συνόδου των υπουργών Εξωτερικών της ΕΕ που διεξάγεται σήμερα και αύριο στην Κύπρο, με τις Βρυξέλλες να επιχειρούν να διαμορφώσουν ενιαία στρατηγική σε μια περίοδο όπου οι αμερικανικές πρωτοβουλίες εμφανίζονται να έχουν βαλτώσει και η προσοχή του Ντόναλντ Τραμπ μεταφέρεται στη σύγκρουση με το Ιράν.
Η Κάγια Κάλας ζητά πρώτα ευρωπαϊκή συμφωνία
Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας έθεσε με σαφήνεια το βασικό δίλημμα που αντιμετωπίζει η ΕΕ: πριν υπάρξει οποιαδήποτε επαφή με τη Ρωσία, οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες πρέπει να συμφωνήσουν μεταξύ τους για το περιεχόμενο, τους στόχους και τα όρια των συνομιλιών.
Η ίδια προειδοποίησε ότι η Ευρώπη κινδυνεύει να εγκλωβιστεί σε μια «ρωσική παγίδα», μετατρέποντας τη συζήτηση σε εσωτερική αντιπαράθεση για το ποιος θα εκπροσωπήσει την Ένωση απέναντι στον Βλαντίμιρ Πούτιν.
Όπως τόνισε προσερχόμενη στη σύνοδο, η ουσία των διαπραγματεύσεων είναι σημαντικότερη από τα πρόσωπα και η διαδικασία πρέπει να αντιμετωπιστεί ως συλλογική ευρωπαϊκή προσπάθεια.
Η Ουκρανία ζητά ισχυρότερο ευρωπαϊκό ρόλο
Το Κίεβο πιέζει ανοιχτά για μεγαλύτερη εμπλοκή της Ευρώπης στις διπλωματικές πρωτοβουλίες. Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει επισημάνει ότι η Ευρώπη οφείλει να αποκτήσει ισχυρή και διακριτή φωνή στις διαπραγματεύσεις, μετά από μια περίοδο κατά την οποία οι εξελίξεις καθορίζονταν κυρίως από την Ουάσινγκτον.
Σύμφωνα με Ευρωπαίους αξιωματούχους, ο Ουκρανός υπουργός Εξωτερικών πρότεινε ήδη έναν πρώτο περιορισμένο στόχο για πιθανές συνομιλίες με τη Ρωσία: την αναστολή επιθέσεων σε κρίσιμες πολιτικές υποδομές, όπως τα αεροδρόμια και ενεργειακές εγκαταστάσεις.
Η πρόταση αντιμετωπίζεται από αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ως πιθανό πρώτο βήμα αποκλιμάκωσης, χωρίς να συνεπάγεται πολιτικές παραχωρήσεις προς τη Μόσχα.
Οι «κόκκινες γραμμές» της ΕΕ απέναντι στη Ρωσία
Στις Βρυξέλλες επιμένουν ότι οποιοσδήποτε διάλογος με τη Ρωσία δεν μπορεί να ξεκινήσει χωρίς σαφές πλαίσιο. Η Κάλας ζητά εδώ και μήνες να καθοριστούν εκ των προτέρων οι ευρωπαϊκές «κόκκινες γραμμές».
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η απαίτηση για κατάπαυση του πυρός πριν από την έναρξη διαπραγματεύσεων, η άρνηση αναγνώρισης των ουκρανικών εδαφών που έχει καταλάβει η Ρωσία και η απαίτηση λογοδοσίας για εγκλήματα πολέμου.
Ευρωπαίοι διπλωμάτες επισημαίνουν επίσης ότι η ΕΕ επιδιώκει να αποφύγει το μοντέλο προηγούμενων αμερικανικών διαπραγματεύσεων, όπου η συζήτηση περιστρεφόταν κυρίως γύρω από τις απαιτήσεις της Μόσχας.
Το παρασκήνιο για τον πιθανό διαμεσολαβητή
Το ερώτημα του ποιος θα μπορούσε να εκπροσωπήσει την Ευρώπη παραμένει ανοιχτό και πολιτικά ευαίσθητο.
Ο Βλαντίμιρ Πούτιν άφησε να εννοηθεί ότι θα έβλεπε θετικά τον πρώην καγκελάριο της Γερμανίας Γκέρχαρντ Σρέντερ ως πιθανό μεσολαβητή, πρόταση που απορρίφθηκε άμεσα από ευρωπαϊκές κυβερνήσεις λόγω των στενών δεσμών του με το Κρεμλίνο.
Το όνομα της Άνγκελα Μέρκελ επίσης δεν συγκεντρώνει πλέον δυναμική, παρά τον ρόλο που είχε στις συμφωνίες του Μινσκ.
Η ίδια η Κάγια Κάλας εμφανίζεται πρόθυμη να αναλάβει πρωταγωνιστικό ρόλο, θεωρώντας ότι μπορεί να αντιμετωπίσει τις «ρωσικές παγίδες». Ωστόσο, αρκετοί Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εκτιμούν ότι το Κρεμλίνο δύσκολα θα αποδεχθεί μια τόσο σκληρή επικρίτρια της ρωσικής πολιτικής.
Στο παρασκήνιο συζητείται και το όνομα του προέδρου της Φινλανδίας Αλεξάντερ Στουμπ, ο οποίος διατηρεί ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με την αμερικανική πλευρά και έχει αναπτύξει σχέσεις με τον Ντόναλντ Τραμπ.
Η Ευρώπη βλέπει παράθυρο πίεσης προς τη Μόσχα
Παρά τη συνεχιζόμενη στρατιωτική πίεση στην Ουκρανία, αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εκτιμούν ότι η Ρωσία δεν βρίσκεται πλέον σε τόσο ισχυρή θέση όσο πριν από έναν χρόνο.
Η Μόσχα, έπειτα από τέσσερα χρόνια πολέμου, δεν έχει καταφέρει να ελέγξει πλήρως το Ντονμπάς, ενώ την άνοιξη οι ρωσικές δυνάμεις υπέστησαν τις πρώτες ουσιαστικές εδαφικές απώλειες από το καλοκαίρι του 2023.
Παρά τα δεδομένα αυτά, οι αμφιβολίες για τις πραγματικές προθέσεις του Πούτιν παραμένουν ισχυρές στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Το βασικό ερώτημα που κυριαρχεί στη σύνοδο της Κύπρου είναι αν το Κρεμλίνο αναζητά πράγματι έναν συμβιβασμό ή αν επιχειρεί να αξιοποιήσει τη διεθνή συγκυρία για να κερδίσει χρόνο και πολιτικά ανταλλάγματα.
