Δύο χρόνια μετά την επίσημη λήξη της πανδημίας του Covid-19 από τον Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, η εμφάνιση θανατηφόρων κρουσμάτων χανταϊού στο κρουαζιερόπλοιο MV Hondius επανέφερε μνήμες φόβου και αβεβαιότητας. Η είδηση ότι τρεις επιβάτες έχασαν τη ζωή τους και ακόμη αρκετοί τέθηκαν υπό παρακολούθηση, καθώς το πλοίο ταξιδεύει προς την Τενερίφη, προκάλεσε έντονη ανησυχία διεθνώς και άνοιξε ξανά τη δημόσια συζήτηση γύρω από τον κίνδυνο μιας νέας υγειονομικής κρίσης.
Η χρονική συγκυρία λειτούργησε σχεδόν συμβολικά. Ήταν 6 Μαΐου του 2023 όταν ο ΠΟΥ ανακοίνωνε το τέλος της πανδημίας του κορωνοϊού, μιας περιόδου που άφησε πίσω της σχεδόν 764 εκατομμύρια κρούσματα και περισσότερους από 6,8 εκατομμύρια θανάτους παγκοσμίως. Η κοινωνική απομόνωση, οι καραντίνες, η καχυποψία απέναντι στην επιστήμη και η διάχυτη ψυχολογική πίεση εξακολουθούν να βαραίνουν εκατομμύρια ανθρώπους. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, κάθε αναφορά σε νέο ιό πυροδοτεί ανασφάλεια και θεωρίες συνωμοσίας.
Ωστόσο, οι επιστήμονες επιμένουν ότι ο χανταϊός δεν αποτελεί «νέα Covid» και δεν υπάρχουν ενδείξεις για επικείμενη πανδημία.
Ο χανταϊός δεν είναι νέος ιός
Οι χανταϊοί είναι γνωστοί στην επιστημονική κοινότητα εδώ και δεκαετίες. Η πρώτη μεγάλη καταγραφή τους έγινε στη διάρκεια του πολέμου της Κορέας τη δεκαετία του 1950, όταν περίπου 3.000 στρατιώτες των Ηνωμένων Εθνών εμφάνισαν αιμορραγικό πυρετό με νεφρική προσβολή.
Ο ιός Hantaan απομονώθηκε για πρώτη φορά το 1977 από τρωκτικά στην Ασία και από τότε έχουν ταυτοποιηθεί περισσότεροι από 20 διαφορετικοί χανταϊοί σε Ευρώπη, Ασία και Αμερική.
Σύμφωνα με μελέτη της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, που δημοσιεύθηκε το 2000 από τους Γιώργο Μιλτιάδου, Ρήγα Καλαϊτζίδη, Μωυσή Ελισάφ και Κώστα Σιαμπούλο, η Ελλάδα έχει βρεθεί αντιμέτωπη με τον ιό ήδη από τη δεκαετία του 1980.
Η επιδημία στην Ήπειρο που είχε καταγραφεί από το 1985
Το 1985 καταγράφηκε επιδημία αιμορραγικού πυρετού στην Ήπειρο, όταν οκτώ ασθενείς νοσηλεύθηκαν στα νοσοκομεία των Ιωαννίνων με σοβαρή νεφρική προσβολή. Οι περισσότεροι ήταν ξυλοκόποι, γεωργοί και κτηνοτρόφοι που ζούσαν σε ορεινές περιοχές και είχαν εκτεθεί σε μολυσμένα τρωκτικά.
Μέχρι το 1990 είχαν διαγνωστεί ακόμη 24 περιστατικά στη Δυτική Ελλάδα, ενώ η ίδια έρευνα ανέφερε αυξημένη παρουσία αντισωμάτων σε ορισμένες ενδημικές περιοχές της Βορειοδυτικής Ελλάδας.
Τα τελευταία χρόνια τα περιστατικά στη χώρα παραμένουν εξαιρετικά περιορισμένα. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων, από το 2019 έως το 2023 καταγράφηκαν μόλις επτά κρούσματα στην Ελλάδα.
Τι συνέβη στο κρουαζιερόπλοιο MV Hondius
Το κρουαζιερόπλοιο MV Hondius της Oceanwide Expeditions απέπλευσε από την Ουσουάια της Αργεντινής την 1η Απριλίου και βρίσκεται καθ’ οδόν προς την Τενερίφη των Καναρίων Νήσων.
Ο τελευταίος απολογισμός του ΠΟΥ κάνει λόγο για έξι επιβεβαιωμένα κρούσματα μεταξύ οκτώ ύποπτων περιπτώσεων. Ανάμεσα στους νεκρούς βρίσκονται ένα ζευγάρι Ολλανδών επιβατών και μία Γερμανίδα.
Τρεις επιβάτες αποβιβάστηκαν νωρίτερα στο Πράσινο Ακρωτήρι, ενώ ο γενικός διευθυντής του ΠΟΥ Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγεσούς μεταβαίνει στα Κανάρια Νησιά για τον συντονισμό των υγειονομικών διαδικασιών κατά την άφιξη του πλοίου.
Παρά τη σοβαρότητα των περιστατικών, ο ΠΟΥ ξεκαθάρισε ότι ο κίνδυνος εξάπλωσης στον γενικό πληθυσμό παραμένει «εξαιρετικά χαμηλός».
Τι λένε ΠΟΥ και ΕΟΔΥ
Η επιδημιολόγος του ΠΟΥ Μαρία Βαν Κερχόβε ήταν κατηγορηματική: «Δεν πρόκειται για SARS-CoV-2. Δεν είναι η αρχή μιας νέας πανδημίας Covid».
Η ίδια εξήγησε ότι ο χανταϊός δεν μεταδίδεται με την ευκολία του κορωνοϊού ή της ιλαράς και απαιτεί πολύ στενή επαφή για να υπάρξει μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο, κάτι που έχει τεκμηριωθεί μόνο σε συγκεκριμένα στελέχη της Νότιας Αμερικής.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο πρόεδρος του ΕΟΔΥ Θεόδωρος Βασιλακόπουλος, ο οποίος τόνισε ότι στην Ελλάδα καταγράφονται συνήθως ένα έως δύο περιστατικά τον χρόνο και δεν υπάρχει κανένα σενάριο πανδημικής εξάπλωσης.
Πώς μεταδίδεται ο χανταϊός
Οι χανταϊοί μεταφέρονται κυρίως από τρωκτικά. Η μετάδοση στον άνθρωπο γίνεται μέσω επαφής με ούρα, περιττώματα ή σάλιο μολυσμένων ζώων, αλλά και μέσω εισπνοής μολυσμένων σωματιδίων στον αέρα.
Η μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο θεωρείται εξαιρετικά σπάνια και έχει καταγραφεί μόνο στον ιό των Άνδεων στη Νότια Αμερική.
Στην Ευρώπη και την Ασία, οι χανταϊοί προκαλούν κυρίως αιμορραγικό πυρετό με νεφρικό σύνδρομο, ενώ στην αμερικανική ήπειρο συνδέονται με σοβαρό πνευμονικό σύνδρομο.
Τα συμπτώματα και οι κίνδυνοι
Τα πρώτα συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως μία έως οκτώ εβδομάδες μετά την έκθεση και περιλαμβάνουν:
- πυρετό
- πονοκέφαλο
- μυαλγίες
- ναυτία και εμετούς
- κοιλιακό άλγος
Σε σοβαρές περιπτώσεις, η νόσος μπορεί να εξελιχθεί σε δύσπνοια, πνευμονικό οίδημα, αιμορραγικές διαταραχές ή νεφρική ανεπάρκεια.
Σήμερα δεν υπάρχει ειδικό αντιικό φάρμακο ούτε εγκεκριμένο εμβόλιο για τον χανταϊό. Η αντιμετώπιση βασίζεται κυρίως στην έγκαιρη διάγνωση και στην υποστηρικτική νοσηλεία.
Γιατί οι ειδικοί ζητούν ψυχραιμία
Οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι η περίπτωση του MV Hondius δεν έχει τα χαρακτηριστικά ανεξέλεγκτης παγκόσμιας μετάδοσης όπως συνέβη με τον κορωνοϊό το 2020.
Ο εκπρόσωπος του ΠΟΥ Κρίστιαν Λίντμαϊερ σημείωσε χαρακτηριστικά ότι ο χανταϊός απαιτεί σχεδόν «μύτη με μύτη» επαφή για να μεταδοθεί και δεν συμπεριφέρεται όπως οι εξαιρετικά μεταδοτικοί αναπνευστικοί ιοί.
Παρότι η εμφάνιση θανατηφόρων κρουσμάτων σε ένα κρουαζιερόπλοιο προκαλεί εύλογη ανησυχία, οι ειδικοί εκτιμούν ότι το περιστατικό αναδεικνύει περισσότερο τη σημασία της επιδημιολογικής επιτήρησης και της έγκαιρης ενημέρωσης παρά έναν νέο παγκόσμιο συναγερμό.
