Η Anna Jarvis δεν απέκτησε ποτέ παιδιά. Κι όμως, κατάφερε να δημιουργήσει μία από τις πιο αναγνωρίσιμες γιορτές του σύγχρονου κόσμου. Η ιστορία της μοιάζει με ειρωνεία της Ιστορίας: η γυναίκα που καθιέρωσε τη Γιορτή της Μητέρας αφιέρωσε τα τελευταία χρόνια της ζωής της προσπαθώντας να την καταργήσει.
Γεννημένη το 1864 στη West Virginia, η Άννα Τζάρβις μεγάλωσε σε μια οικογένεια σημαδεμένη από απώλειες. Από τα 13 παιδιά της οικογένειας, μόνο τέσσερα έφτασαν στην ενηλικίωση, σε μια εποχή όπου η παιδική θνησιμότητα στην αμερικανική επαρχία παρέμενε δραματικά υψηλή. Η μητέρα της, Ann Reeves Jarvis, είχε οργανώσει ήδη από τον 19ο αιώνα τις λεγόμενες “Mothers’ Day Work Clubs”, ομάδες γυναικών που εκπαίδευαν οικογένειες σε βασικές πρακτικές υγιεινής και φροντίδας παιδιών.
Κατά τη διάρκεια του Αμερικανικού Εμφυλίου, η Αν Ριβς Τζάρβις βοήθησε τραυματίες και από τις δύο πλευρές, ενώ μετά τον πόλεμο επιχείρησε να οργανώσει συναντήσεις συμφιλίωσης μεταξύ οικογενειών Βορείων και Νοτίων. Για την κόρη της, η μορφή της μητέρας της απέκτησε σχεδόν ηθικές διαστάσεις: μια γυναίκα που ενσάρκωνε την προσφορά, τη φροντίδα και την κοινωνική αλληλεγγύη.
Η υπόσχεση πάνω από έναν τάφο
Το 1905, όταν πέθανε η μητέρα της, η Άννα Τζάρβις πήρε μια απόφαση που θα άλλαζε την αμερικανική κοινωνία. Θυμόταν ακόμη μια φράση που είχε ακούσει παιδί, όταν η μητέρα της είχε ευχηθεί «κάποιος, κάποτε, να καθιερώσει μια ημέρα αφιερωμένη στις μητέρες». Η Άννα αποφάσισε να πραγματοποιήσει αυτή την επιθυμία.
Ξεκίνησε μια τεράστια εκστρατεία επιστολών, δημοσίων παρεμβάσεων και επαφών με πολιτικούς, εκκλησίες και κοινωνικούς φορείς. Το πρώτο επίσημο μνημόσυνο για τη Γιορτή της Μητέρας πραγματοποιήθηκε το 1908 στην εκκλησία της μητέρας της στο Grafton. Εκεί έστειλε 500 λευκά γαρύφαλλα, το αγαπημένο λουλούδι της μητέρας της, που αργότερα έγινε το σύμβολο της γιορτής.
Η ιδέα εξαπλώθηκε με εντυπωσιακή ταχύτητα. Μέσα σε λίγα χρόνια σχεδόν όλες οι πολιτείες των ΗΠΑ αναγνώριζαν την Ημέρα της Μητέρας και το 1914 ο πρόεδρος Woodrow Wilson υπέγραψε τη θεσμοθέτησή της ως εθνικής εορτής τη δεύτερη Κυριακή του Μαΐου.
Η μάχη απέναντι στην εμπορευματοποίηση
Η γιορτή όμως που οραματιζόταν η Άννα Τζάρβις είχε προσωπικό και σχεδόν πνευματικό χαρακτήρα. Ήθελε οι άνθρωποι να γράφουν χειρόγραφα γράμματα στις μητέρες τους, να τις επισκέπτονται και να εκφράζουν προσωπικά την ευγνωμοσύνη τους. Επέμενε μάλιστα στη γραμματική λεπτομέρεια ότι το “Mother’s Day” έπρεπε να είναι σε ενικό αριθμό, ώστε να αφορά τη μοναδική σχέση κάθε ανθρώπου με τη δική του μητέρα.
Η αμερικανική αγορά είχε διαφορετική άποψη.
Μέσα σε λίγα χρόνια ανθοπωλεία, εταιρείες καρτών και εμπορικές αλυσίδες μετέτρεψαν τη γιορτή σε καταναλωτικό γεγονός. Η Τζάρβις εξοργίστηκε. Κατήγγειλε δημόσια όσους κέρδιζαν χρήματα από τη γιορτή, χαρακτήριζε επιχειρηματίες «τσαρλατάνους» και «πειρατές» και έφτασε να οργανώνει εκστρατείες εναντίον φιλανθρωπικών οργανώσεων που χρησιμοποιούσαν τη μέρα για εράνους.
Σε μια από τις πιο παράδοξες τροπές της προσωπικής της διαδρομής, η γυναίκα που πέτυχε την καθιέρωση της Ημέρας της Μητέρας προσπάθησε αργότερα να την ακυρώσει νομικά. Η μάχη αυτή την οδήγησε σχεδόν στη χρεοκοπία. Τα τελευταία χρόνια της ζωής της τα πέρασε απομονωμένη, με σοβαρά προβλήματα υγείας, σε σανατόριο στην Pennsylvania, όπου πέθανε το 1948, σε ηλικία 83 ετών.
Η κληρονομιά μιας βαθιάς αντίφασης
Η ιστορία της Άννας Τζάρβις αποτυπώνει μια από τις πιο χαρακτηριστικές αντιφάσεις της σύγχρονης μαζικής κουλτούρας: πώς μια προσωπική πράξη μνήμης και συναισθηματικής ευγνωμοσύνης μπορεί να μετατραπεί σε παγκόσμιο εμπορικό προϊόν.
Σήμερα, η Ημέρα της Μητέρας γιορτάζεται σχεδόν σε ολόκληρο τον κόσμο. Κι όμως, πίσω από τις ανθοδέσμες, τις κάρτες και τις διαφημίσεις, βρίσκεται ακόμη η σκιά μιας γυναίκας που πίστευε ότι η μητρότητα δεν μπορούσε να αποτιμηθεί σε χρήματα, δώρα ή τυποποιημένες ευχές. Μόνο σε προσωπική μνήμη και αληθινή ευγνωμοσύνη.
