“Μερικές φορές ένα πούρο είναι απλώς ένα πούρο”, σύμφωνα με το γνωστό απόφθεγμα που αποδίδεται στον Ζίγκμουντ Φρόυντ.
Του Ξενοφόντα Κοντιάδη*
Δεν χρειάζεται πάντα υπερανάλυση ή συνωμοσιολογία για να εξηγήσουμε τα γεγονότα. Είναι πολύ απλό, υπάρχουν άνθρωποι που έχουν μοχθηρή καχυποψία, βαθιά ανασφάλεια, μικροπρέπεια και θέλουν να γνωρίζουν τι λένε στις ιδιωτικές συνομιλίες τους οι συνεργάτες και οι αντίπαλοί τους για να τους ελέγχουν, να τους εκβιάζουν, να τους επιτηρούν. Και οι περισσότεροι από αυτούς τους συνεργάτες ή αντιπάλους λουφάζουν, κάθονται σούζα, σφυρίζουν αδιάφορα είτε για να μην χάσουν τα οφφίκιά τους είτε επειδή έχουν λερωμένη τη φωλιά τους.
Ας μην ψάχνουμε λοιπόν να βρούμε πιο σύνθετες εξηγήσεις εδώ. Το πραγματικό πρόβλημα είναι γιατί δεν λειτούργησαν οι θεσμοί που έχουν συνταχθεί για την αποτροπή τέτοιων εγκλημάτων από την κορυφή ή άλλα όργανα της πολιτείας. Κατά τα λοιπά, για την εξουσιομανία, την απληστία και τη μοχθηρία ως όψεις της ανθρώπινης φύσης έχουν γραφτεί εκατοντάδες σπουδαία φιλοσοφικά, ψυχαναλυτικά και ανθρωπολογικά έργα. Καμιά φορά, ωστόσο, ένα πούρο είναι απλώς ένα πούρο.
Υπάρχει βέβαια και μία άλλη εκδοχή, ακολουθώντας τον περίφημο πίνακα του Μαγκρίτ που απεικονίζει μία πίπα με τη λεζάντα “Αυτό δεν είναι Πίπα”. Σχολιάζοντας το έργο ο Φουκώ έγραψε ότι “τοποθετώντας αυτόν τον πίνακα σε ένα ξύλινο τρίεδρο, χοντρό και στέρεο, ο Μαγκρίτ κάνει ό,τι χρειάζεται για να ανασυστήσει (είτε με το διηνεκές ενός έργου τέχνης είτε με την αλήθεια ενός μαθήματος πραγμάτων) τον κοινό τόπο στην εικόνα και τη γλώσσα. Όμως, αυτή η επιφάνεια αμφισβητείται πάραυτα: διότι η πίπα, την οποία ο Μαγκρίτ με τόσες προφυλάξεις είχε προσεγγίσει στο κείμενο, είχε εγκλείσει μαζί με αυτό το θεσμικό ορθογώνιο του πίνακα, νάτην που πέταξε: είναι εκεί ψηλά, σε μια επίπλευση χωρίς σημείο αναφοράς, μην αφήνοντας ανάμεσα στο κείμενο και το σχέδιο, του οποίου θα έπρεπε να είναι ο σύνδεσμος και το σημείο σύγκλισης στον ορίζοντα, παρά μόνο έναν μικρό κενό χώρο, τη στενή αυλακιά της απουσίας της – κάτι σαν σημάδι χωρίς φυσική περιγραφή της διαφυγής της.”
Καθένας και καθεμιά είναι ελεύθεροι να διαλέξουν ανάμεσα στο απόφθεγμα του Φρόυντ για το πούρο και τη μεταδομιστική προσέγγιση του Φουκώ με την πίπα. Στα συμφραζόμενα του σκανδάλου των υποκλοπών, πάντως, αυτή η υπόρρητη επιλογή μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμη και για την ψήφο τους στις ερχόμενες εκλογές.
Ωστόσο το πιο ενδιαφέρον ερώτημα είναι αν η δικαστική εξουσία θα καταφέρει μέχρι τέλους να διακρίνει ότι μερικές φορές δεν χρειάζεται να αναζητήσει το cui bono, αφού αρκούν τα γεγονότα. Συχνά ένα πούρο είναι απλώς ένα πούρο, αρκεί να θέλεις να το δεις.
*Συνταγματολόγος
Αναδημοσίευση ανάρτησης στο Facebook