Την άνοιξη του 1960, στο απόγειο του Ψυχρού Πολέμου, η Βουδαπέστη έγινε το σκηνικό ενός απίθανου διπλωματικού και κατασκοπευτικού θρίλερ.
Στο επίκεντρο βρέθηκε ένας Έλληνας διπλωμάτης, σχεδόν δύο χιλιάδες ελβετικά ρολόγια, μια κινηματογραφική καταδίωξη στους δρόμους της ουγγρικής πρωτεύουσας και μια αποτυχημένη επιχείρηση στρατολόγησης από τις μυστικές υπηρεσίες του Ανατολικού Μπλοκ.
Στις χώρες του Ανατολικού Μπλοκ τη δεκαετία του 1960, τα δυτικά καταναλωτικά αγαθά και ιδίως τα ελβετικά ρολόγια χειρός, αποτελούσαν είδη πολυτελείας με τεράστια ζήτηση στη μαύρη αγορά. Ορισμένοι διπλωμάτες, εκμεταλλευόμενοι την ασυλία τους και το δικαίωμα διέλευσης χωρίς τελωνειακούς ελέγχους, έβλεπαν τη μεταφορά τέτοιων προϊόντων ως μια εξαιρετικά επικερδή, παράλληλη δραστηριότητα.
Ένας από αυτούς ήταν ο Γεώργιος Πρωτονοτάριος, Έλληνας εμπορικός ακόλουθος διαπιστευμένος στην Πράγα, ο οποίος είχε παράλληλα αρμοδιότητα και για τις εμπορικές υποθέσεις στην Ουγγαρία. Η δραστηριότητα του δεν πέρασε απαρατήρητη από την ουγγρική υπηρεσία κρατικής ασφάλειας. Στις 23 Απριλίου 1960, ένας πληροφοριοδότης των ουγγρικών αρχών με το κωδικό όνομα «Barna» ειδοποίησε τους ανωτέρους του ότι ο Έλληνας διπλωμάτης επρόκειτο να μεταφέρει στη Βουδαπέστη ένα τεράστιο φορτίο λαθραίων ρολογιών.
Για τις ουγγρικές μυστικές υπηρεσίες, η πληροφορία αυτή αποτελούσε χρυσή ευκαιρία. Ο στόχος τους δεν ήταν απλώς να πατάξουν το λαθρεμπόριο, αλλά να παγιδεύσουν τον Πρωτονοτάριο επ’ αυτοφώρω. Γνωρίζοντας ότι ένας δυτικός διπλωμάτης θα έκανε τα πάντα για να αποφύγει τη δημόσια διαπόμπευση και την καταστροφή της καριέρας του, σχεδίασαν να χρησιμοποιήσουν το έγκλημα ως μοχλό εκβιασμού για να τον στρατολογήσουν.
Το βράδυ της 24ης Απριλίου 1960, ο Πρωτονοτάριος συναντήθηκε σε ένα διαμέρισμα στη Βουδαπέστη με τον Ούγγρο ταγματάρχη György Laczkó, ο οποίος παρουσιαζόταν με το ψευδώνυμο «Lenkei» ως ο υποψήφιος αγοραστής του εμπορεύματος. Οι δύο άνδρες συμφώνησαν να ολοκληρώσουν τη συναλλαγή στις 23:00 το βράδυ.
Στις 23:15, μόλις ο Έλληνας διπλωμάτης βγήκε στον δρόμο για να παραδώσει το εμπόρευμα, άνδρες της ουγγρικής ασφάλειας τον ακινητοποίησαν. Ωστόσο, το φορτίο δεν βρισκόταν πάνω του, αλλά μέσα στο σταθμευμένο αυτοκίνητό του λίγο πιο πέρα, όπου περίμενε η σύζυγος του.
Μόλις η γυναίκα αντιλήφθηκε την επέμβαση των αστυνομικών, αντέδρασε αστραπιαία. Έβαλε μπροστά τη μηχανή και πάτησε γκάζι και παραλίγο να παρασύρει έναν από τους πράκτορες που προσπάθησαν να την σταματήσουν. Ακολούθησε μια ξέφρενη καταδίωξη στις κεντρικές λεωφόρους Dózsa György και Lehel της Βουδαπέστης, με το όχημα να αναπτύσσει ταχύτητα 120 έως 130 χιλιομέτρων την ώρα. Η καταδίωξη έληξε απότομα στην πλατεία Lehel, όπου η οδηγός έχασε τον έλεγχο, προσέκρουσε σε έναν φωτεινό σηματοδότη και ακινητοποιήθηκε. Η ίδια υπέστη ελαφρά τραύματα, ενώ στο εσωτερικό του αυτοκινήτου εντοπίστηκαν συνολικά 1.953 ελβετικά ρολόγια (κυρίως μάρκας Genève), η συνολική αξία των οποίων εκτιμήθηκε στα 821.400 ουγγρικά φιορίνια.
Κατά την ανάκριση που ακολούθησε, ο Πρωτονοτάριος προσπάθησε αρχικά να αρνηθεί κάθε ανάμειξη, υποστηρίζοντας ότι έπεσε θύμα σκευωρίας και απαιτώντας να επικοινωνήσει με την ελληνική διπλωματική αποστολή. Όταν όμως οι ανακριτές του παρουσίασαν τα αδιάσειστα στοιχεία από την κατάσχεση και την καταδίωξη, η άμυνα του κατέρρευσε. Μπροστά στον κίνδυνο ενός τεράστιου διεθνούς σκανδάλου, υπέκυψε στον εκβιασμό και υπέγραψε δήλωση συνεργασίας με τις ουγγρικές μυστικές υπηρεσίες, λαμβάνοντας το κωδικό όνομα «Gazdász» («Αγρότης»).
Οι Ούγγροι χειριστές του κινήθηκαν με ιδιαίτερη μαεστρία. Του κατέβαλαν κανονικά το χρηματικό αντίτιμο για τα κατασχεθέντα ρολόγια, ώστε να τον δεσμεύσουν οικονομικά και του ανέθεσαν να συλλέγει πληροφορίες για διπλωμάτες χωρών του ΝΑΤΟ-ιδίως Αμερικανούς και Βρετανούς-στην Πράγα και τη Βουδαπέστη, διαβεβαιώνοντας τον ότι δεν θα του ζητούσαν να κατασκοπεύσει την ίδια του τη χώρα. Μάλιστα, του επέτρεψαν να συνεχίσει να φέρνει μικρές ποσότητες ρολογιών ως κάλυψη για τις μετακινήσεις του.
Παρά τα προσεκτικά σχέδια της Βουδαπέστης, ο Πρωτονοτάριος δεν τήρησε ποτέ τη συμφωνία. Μόλις επέστρεψε στην έδρα του στην Πράγα, έσπευσε να ζητήσει βοήθεια από τον πατέρα του στην Ελλάδα, ο οποίος ήταν ισχυρός δικηγόρος. Μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα, το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών διέταξε την εσπευσμένη ανάκληση του στην Αθήνα. Όπως προέκυψε αργότερα από αναφορές των τσεχοσλοβακικών μυστικών υπηρεσιών, ο «Αγρότης» εξαφανίστηκε οριστικά από τα ραντάρ του Ανατολικού Μπλοκ, αφήνοντας πίσω του μόνο τα αρχεία της υπόθεσης και την ιστορική φωτογραφία των αξιωματούχων να καταμετρούν τα 1.953 ρολόγια πάνω σε ένα τραπέζι.
Υστερόγραφο
Η μοναδική πρωτογενής ιστορική και αρχειακή πηγή που τεκμηριώνει τα παραπάνω γεγονότα, βασισμένη στους αποχαρακτηρισμένους φακέλους των ουγγρικών υπηρεσιών κρατικής ασφάλειας, είναι η ακόλουθη επιστημονική δημοσίευση:
Συγγραφέας: Balázs Orbán-Schwarzkopf
Τίτλος άρθρου: Óracsempészet az 1960-as években («Λαθρεμπόριο ρολογιών τη δεκαετία του 1960»)
Επιστημονικό Περιοδικό: Betekintő (Ηλεκτρονικό επιστημονικό περιοδικό των Ιστορικών Αρχείων των Ουγγρικών Υπηρεσιών Κρατικής Ασφάλειας – Állambiztonsági Szolgálatok Történeti Levéltára, ÁBTL)
Τεύχος / Έτος: Τεύχος 2026/2 (Έτος 20ό, αρ. 2, 2026)
Ηλεκτρονικός σύνδεσμος (PDF): http://betekinto.hu/…/betekinto-szamok/2026_02_orban.pdf
