Ο Κώστας Υφαντής, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, μιλά στο Anatropinews για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις και τα πραγματικά περιθώρια ουσιαστικής προσέγγισης Αθήνας και Άγκυρας. Εκτιμά ότι, παρά τους ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας, δεν υπάρχει ουσιαστική πρόοδος στον πολιτικό διάλογο, καθώς οι τουρκικές θέσεις δεν αφήνουν περιθώρια για μια πραγματική διαπραγμάτευση. Παράλληλα, αναλύει τις εξελίξεις γύρω από την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, εκτιμώντας ότι η Αθήνα έχει καταφέρει να βάλει το έργο σε τροχιά, χωρίς ωστόσο να αποκλείει νέες εντάσεις.
Ο καθηγητής περιγράφει επίσης τους διαχρονικούς στρατηγικούς στόχους της Άγκυρας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, επισημαίνοντας ότι επιδίωξή της είναι να οδηγήσει την Ελλάδα σε μια διαπραγμάτευση έξω από το πλαίσιο του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας, αμφισβητώντας τα δικαιώματα των νησιών. Όσο για την ελληνική απάντηση, υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει λόγος αλλαγής της εθνικής στρατηγικής, η οποία πρέπει να συνδυάζει την αποτροπή και την εξισορρόπηση της τουρκικής ισχύος με μια σταθερή πρόσκληση προς την Τουρκία για διάλογο στη βάση του Διεθνούς Δικαίου.
Συνέντευξη στον Χρόνη Διαμαντόπουλο
-Βρισκόμαστε σε μια περίοδο κατά την οποία Αθήνα και Άγκυρα διατηρούν ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας, παρά τις ουσιαστικές διαφωνίες τους. Πρόκειται για μια πραγματική προσπάθεια εξομάλυνσης των σχέσεων ή για μια εύθραυστη ισορροπία που απλώς αποτρέπει την κλιμάκωση;
Νομίζω ότι διαχειριζόμαστε την κατάσταση, όπως κάνουμε εδώ και πάρα πολλά χρόνια. Οι θέσεις της Τουρκίας είναι τέτοιες που δεν επιτρέπουν την ενίσχυση του πολιτικού διαλόγου, ο οποίος υποτίθεται ότι υπάρχει και έχει θεσμοθετηθεί. Απ’ όσο γνωρίζουμε, δεν γίνεται κάποια ουσιαστική συζήτηση.
Και ποια θα ήταν αυτή η ουσιαστική συζήτηση; Θα αφορούσε το πώς θα μπορούσαμε είτε να ξεκινήσουμε μια δομημένη διαπραγμάτευση περί οριοθέτησης είτε να αρχίσουμε μια δομημένη συζήτηση για τη σύνταξη συνυποσχετικού. Απ’ όσο γνωρίζω, δεν υπάρχει τέτοια διαδικασία διαλόγου.
Άρα αυτό που απομένει, και δεν είναι λιγότερο σημαντικό, είναι τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης, ώστε να υπάρχει ένας μηχανισμός που θεωρητικά ενισχύει την εμπιστοσύνη και μειώνει την καχυποψία, καθώς και η θετική ατζέντα, η οποία θα ήταν χρήσιμο να ενισχυθεί ακόμη περισσότερο.
Υπάρχουν περιθώρια διμερούς εμπορίου μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, τα οποία δεν έχουμε εκμεταλλευτεί. Κανονικά, δύο χώρες που βρίσκονται δίπλα η μία στην άλλη, με μια τόσο μεγάλη αγορά όπως αυτή της Τουρκίας, θα μπορούσαν ακόμη και να διπλασιάσουν τις συναλλαγές τους. Και αυτό θα είχε τη σημασία του.
Οπότε, προς το παρόν, νομίζω ότι διαχειριζόμαστε την κατάσταση, επαναλαμβάνω. Δεν θέλω να μιλήσω για αδράνεια, αλλά για μια προσπάθεια ώστε να μην εξελίσσεται σε ένταση και κρίση.
-Το ζήτημα του καλωδίου έχει εξελιχθεί σε ένα σύνθετο γεωπολιτικό πρόβλημα, με την Τουρκία να αμφισβητεί στην πράξη τις κινήσεις της Αθήνας και της Λευκωσίας. Πόσο αποφασισμένες είναι η Ελλάδα και η Κύπρος να προχωρήσουν και τι θα σήμαινε μια ενδεχόμενη νέα υποχώρηση;
-Νομίζω ότι αυτό που έχουμε δει μέχρι τώρα είναι ότι η Ελλάδα και, προφανώς, η Κύπρος —αν και εδώ μιλάμε κυρίως για την Ελλάδα, γιατί αυτή έχει τη δυνατότητα να προχωρά— έχουν κινηθεί προς την κατεύθυνση της προώθησης του έργου.
Είδαμε ότι η Τουρκία αναγκάστηκε να αναδιπλωθεί και, από εκεί που ζητούσε άδεια, πέρασε στο να ζητά ενημέρωση. Μπορεί να μιλάει για συγκατάθεση, αλλά αυτό δεν υφίσταται σε καμία περίπτωση. Είναι περισσότερο μια εσωτερική ανάγκη της τουρκικής κυβέρνησης.
Εντάξει, η εκκρεμότητα δεν έχει τελειώσει. Υπάρχουν ακόμη πολλά επεισόδια. Θα δούμε πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα, αλλά, πάντως, σήμερα που μιλάμε, νομίζω ότι η Αθήνα έχει καταφέρει να βάλει το έργο σε τροχιά. Και η Τουρκία φαίνεται να έχει συνειδητοποιήσει ότι λίγα πράγματα μπορεί να κάνει.
Επαναλαμβάνω, όμως, ότι όλα αυτά είναι ρευστά. Και είναι ρευστά γιατί υπάρχει και το ζήτημα της εσωτερικής κατάστασης στην Τουρκία, με τεράστια σκάνδαλα τα οποία αγγίζουν το περιβάλλον του προέδρου. Οπότε δεν αποκλείεται να υπάρξει ο πειρασμός να δημιουργηθεί ένταση, έτσι ώστε να αποπροσανατολιστεί η εσωτερική κοινή γνώμη.
-Η Άγκυρα επιμένει στη δική της αντίληψη περί θαλάσσιων ζωνών και περιφερειακού ρόλου, ενώ παράλληλα ενισχύει τη διπλωματική και αμυντική της παρουσία. Ποιοι είναι σήμερα οι πραγματικοί στρατηγικοί στόχοι της Τουρκίας και πόσο επηρεάζουν τις ελληνικές επιλογές;
Οι πραγματικοί στόχοι της Τουρκίας είναι να αναγκάσει την Ελλάδα να διαπραγματευτεί σε ένα πλαίσιο εκτός του Δικαίου της Θάλασσας.
Δηλαδή, να αποδεχθεί η Ελλάδα ότι τα νησιά δεν έχουν δικαιώματα. Αυτός είναι ο πραγματικός στόχος και δεν είναι τωρινός. Τώρα έχει αποκτήσει άλλο όνομα, λέγεται «Γαλάζια Πατρίδα», αλλά από τη δεκαετία του ’70 αυτός είναι ο στόχος της Άγκυρας: η τουρκική υφαλοκρηπίδα να φτάνει στο μέσον του Αιγαίου.
Όλα αυτά γίνονται με μια πολιτική καταναγκαστικής διπλωματίας.
-Μπορεί η Ελλάδα να διατηρήσει μια πολιτική διαλόγου με την Τουρκία χωρίς να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι αποδέχεται τετελεσμένα ή υποχωρεί από πάγιες θέσεις της; Πού βρίσκεται τελικά η κόκκινη γραμμή ανάμεσα στη διπλωματική διαχείριση και τη στρατηγική υποχώρηση;
Κατά την άποψή μου, αυτή πρέπει να είναι —και είναι— η ελληνική εθνική στρατηγική από την περίοδο του Κωνσταντίνου Καραμανλή, δηλαδή από τη Μεταπολίτευση, όταν διαμορφώθηκαν οι τουρκικές θέσεις.
Είναι ένα μείγμα αποτροπής και εξισορρόπησης της τουρκικής ισχύος, σε στρατιωτικό και διπλωματικό επίπεδο, και, από την άλλη πλευρά, μιας πάγιας πρόσκλησης προς την Τουρκία για διάλογο στο πλαίσιο του Διεθνούς Δικαίου. Και δεν νομίζω ότι υπάρχει κανένας λόγος να αλλάξει αυτή η στρατηγική.
Ο αποκλεισμός του διαλόγου με την Τουρκία, όπως επιχειρήθηκε, για παράδειγμα, τη δεκαετία του ’80, δεν οδήγησε κάπου. Ούτε το Κυπριακό εξελίχθηκε περαιτέρω ούτε οι τουρκικές θέσεις αμβλύνθηκαν.
Επιπλέον, η Ελλάδα σε κάποιο βαθμό απομονώθηκε εκείνη την περίοδο, ως προς την —εντός εισαγωγικών— αδιαλλαξία της να συζητήσει οτιδήποτε με την Τουρκία.
Άρα, νομίζω ότι μπορούμε να εμφανιζόμαστε πρόθυμοι για συζήτηση, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αποδεχόμαστε τις τουρκικές θέσεις.