Ξεκίνησε και το COP31 στην Τουρκία και όλοι όσοι εμπλέκονται στη διαδικασία των διαπραγματεύσεων για το κλίμα είναι εκεί, πολιτικοί, επιχειρηματίες, λομπίστες, ομάδες της κοινωνίας των πολιτών, επιστήμονες και φυσικά πολλοί μαϊντανοί.
Αρκετοί πηγαίνουν εκεί για να συζητήσουν πού βρισκόμαστε με το κλίμα μας και πότε θα αξιωθούμε να κάνουμε κάτι για να αντιστρέψουμε αυτήν την πορεία.
Υπάρχουν όμως και οι άλλοι που πηγαίνουν με σκοπό να εξασφαλίσουν ότι δεν θα παρθεί καμία ουσιαστική απόφαση και ότι η συνάντηση θα κλείσει με οραματικά σχέδια, πύρινους λόγους και σχεδόν μηδενικό αποτέλεσμα.
Με το καλό λοιπόν και καλή αντάμωση στο COP32.
Δυστυχώς τα COP έχουν αποδειχθεί πάρα πολύ κατώτερα των περιστάσεων και των απαιτήσεων αντιμετώπισης της μεγαλύτερης απειλής που γνώρισε ποτέ η ανθρωπότητα, της καλπάζουσας κλιματικής κρίσης [i].
Και το δυστυχώς γίνεται δυστυχέστερο επειδή έχουμε τοποθετήσει όλες τις ελπίδες μας στα COP.
Κι όμως, δεν θα πρέπει να αποτελεί έκπληξη, γιατί με το καλημέρα τα σημάδια ήταν εκεί για όποιον ήθελε να τα δει.
Κατ’ αρχήν πρόκειται για μια συγκέντρωση ομάδων με διαφορετικούς στόχους, μερικές μάλιστα ομάδες άμεσα αντίθετες μεταξύ τους και με σίγουρα διαφορετική ικανότητα να επηρεάσουν το αποτέλεσμα.
Ή για να το θέσω πιο συγκεκριμένα, μερικές ομάδες έχουν τη δύναμη να επηρεάσουν το αποτέλεσμα, ενώ άλλες μόνο ονειρεύονται και ελπίζουν για ένα διαφορετικό αποτέλεσμα.
Και για να πούμε τα πράγματα με το όνομά τους, από τη μία πλευρά βρίσκεται η παντοδύναμη ομάδα ορυκτών καυσίμων και οι χιλιάδες λομπίστες της και από την άλλη οι επιστήμονες και οι ποικίλες ομάδες της κοινωνίας των πολιτών μόνο με τη δύναμη της επιστημονικής αλήθειας και της αγάπης για ζωή.
Και γι’ αυτό το αποτέλεσμα ήταν, είναι και θα είναι πάντα νίκη της πανίσχυρης ομάδας των ορυκτών καυσίμων.
Θέλετε αποδείξεις;
Πρώτη και καλύτερη, το γεγονός ότι οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα συνεχίζουν να αυξάνονται από το 1995 (COP01) έως το 2026 (COP31). Καμία απολύτως ύφεση στην καμπύλη, με εξαίρεση την πανδημία covid, αλλά μόνο για λίγο [ii]:
Και η παράλληλη πορεία του CO2 με τα COP [iii]:
Κι άλλη απόδειξη;
Υπάρχει ένα πραγματικά απίστευτο γεγονός: μέχρι την COP26, οι αποφάσεις της COP δεν τολμούσαν να αναφέρουν τα ορυκτά καύσιμα ως τους υπαίτιους αυτής της καταστροφής.
Και τότε, στο COP26 στη Γλασκόβη[iv], αναφέρθηκε μόνο στο κάρβουνο!!
Απίστευτο;
Μάλλον όχι, αν σκεφτεί κανείς ότι το ιερό δισκοπότηρο των COP, η διάσκεψη του Παρισιού το 2016, το περίφημο COP21, στην πραγματικά σημαντική απόφαση του, δεν κάνει την παραμικρή αναφορά στα ορυκτά καύσιμα, αλλά μόνο στο διοξείδιο του άνθρακα[v].
Επομένως μπορεί κάποιος να υποθέσει ότι μέχρι το COP26 το CO2 ήταν αυτοεκπεμπόμενο …..
Πρέπει να τονίσω σε αυτό το σημείο ότι δεν πιστεύω πως χωρίς τα COP θα είχαμε πετύχει περισσότερα. Το αντίθετο! Όλα όσα επιτεύχθηκαν είναι σημαντικά και χωρίς αυτά θα είμασταν ακόμη χειρότερα.
Για παράδειγμα χωρίς τον στόχο του 1,5οC, τώρα θα μιλούσαμε για 4,0-6,0οC[vi] άνοδο θερμοκρασίας στο τέλος του αιώνα, ενώ τώρα το χειρότερο επίσημο σενάριο είναι στους 2,7οC[vii].
Κακό, αλλά μπορούσε να ήταν και πολύ χειρότερα.
Το ερώτημα είναι μπορούσε να ήταν καλύτερα με τα COP; Και αν όχι, γιατί;
Η αλήθεια είναι ότι δεν μπορούσε, επειδή όσοι δεν ήθελαν καμία πραγματική πρόοδο, εφόσον επωφελούνταν πραγματικά πολύ από την επικρατούσα ενεργειακή κατάσταση, έθεσαν τα θεμέλια ενός αδιεξόδου οργανισμού, ήδη από την COP1.
Η αδιαμφισβήτητη «αχίλλειος πτέρνα» των COP που οδηγεί συνεχώς σε καθυστερήσεις ή παραλύει τη λήψη αποφάσεων είναι ο … κανόνας της συναίνεσης.
Σύμφωνα με το καταστατικό της Σύμβασης-Πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (UNFCCC), σχεδόν 200 κράτη μέλη πρέπει να συμφωνήσουν σε ένα κείμενο για να περάσει, διαφορετικά δεν λαμβάνεται καμία απόφαση.
Αυτό σημαίνει ότι κάθε χώρα έχει ουσιαστικά δικαίωμα βέτο σε οποιαδήποτε απόφαση.
Και επειδή οποιοδήποτε έθνος μπορεί να αντιταχθεί επίσημα και να εκτροχιάσει μια συμφωνία, οι τελικές συμφωνίες αποδυναμώνονται κάθε φορά, για να ικανοποιήσουν τους λιγότερο «φιλόδοξους» συμμετέχοντες.
Αυτό τις περισσότερες φορές οδηγεί σε ένα ασαφές, και κυρίως μη δεσμευτικό κείμενο και όχι στην επιθετική άμεση δράση για το κλίμα, που απαιτείται.
Στο ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 καταγράφονται οι χώρες που χρησιμοποίησαν βέτο για να εκτροχιάσουν και να μπλοκάρουν σημαντικές αποφάσεις σε πολλές COP.
Γιατί συμβαίνει αυτό;
Γιατί δεν υφίσταται «Ο Κανόνας 42 (Rule 42)” ο οποίος παρέχει την δυνατότητα λήψης αποφάσεων με πλειοψηφία (όπως πλειοψηφία δύο τρίτων ή τριών τετάρτων) και όχι με απόλυτη συναίνεση.
Από την ίδρυση της UNFCCC- United Nations Framework Convention on Climate Change, στις αρχές της δεκαετίας του 1990, ο Κανόνας 42 μπλοκαρίστηκε. Ως αποτέλεσμα, οι διασκέψεις πρέπει να βασίζονται στην πρακτική της απόλυτης συναίνεσης για να περάσουν οποιοδήποτε ουσιαστικό κείμενο.
Και αυτό το πέτυχαν από την 1η ημέρα. Μιλάμε για μοναδική προνοητικότητα εκ μέρους της συγκεκριμένης ομάδας……
Και ήταν τόσο πονηροί που ζαχάρωσαν αυτό το καταστροφικό πικρό χάπι, ισχυριζόμενοι ότι η συναίνεση διασφαλίζει ότι ακόμη και τα μικρότερα, αναπτυσσόμενα έθνη έχουν νόμιμα ίση φωνή με τις παγκόσμιες υπερδυνάμεις……
Εξαιρετικό πειστικό επιχείρημα, πρέπει να το παραδεχτούμε.
Η απόλυτη προστασία
Και υπάρχει κάτι περισσότερο: η ομορφιά αυτού του κανόνα είναι ότι είναι αυτοπροστατευμένος,: για να καταργηθεί χρειάζεται …απόλυτη συναίνεση!!!!!
Το παιχνίδι, έληξε πριν ακόμη αρχίσει.
Υπάρχει μόνο ένα συμπέρασμα από τα παραπάνω:
Όταν και μόνο όταν το λόμπι των ορυκτών καυσίμων αποφασίσει να εγκαταλείψει τα ορυκτά καύσιμα, τότε και μόνο τότε αυτό θα γίνει πραγματικότητα.
Η αρχιτεκτονική της COP έχει καταστεί ανενεργή από την πρώτη μέρα, αλλά εμείς δεν βλέπαμε ολόκληρη την εικόνα και έτσι συνεχίσαμε, ελπίζοντας ότι τα επιστημονικά επιχειρήματά θα ανατρέψουν τα αρνητικά δεδομένα.
Δεν υπήρχε καμία πιθανότητα να συμβεί αυτό και φοβάμαι πως ακόμη δεν υπάρχει, εκτός αν αλλάξουμε δραστικά και δραματικά την αρχιτεκτονική της COP.
Υπερβάλλω;
Τα αποτελέσματα 30 διαδοχικών αποτυχημένων COP είναι σιωπηλοί μάρτυρες αυτού του συμπεράσματος.
Πάντα κερδίζουν!!!
Αυτή είναι η σκληρή πραγματικότητα των COPs.
Η δύναμη της απληστίας έχει νικήσει τη δύναμη της επιστημονικής αλήθειας.
Οπότε, τι περιμένετε να συμβεί στην COP31; Στην COP42; Στην COP53;
Κάτι πρέπει να αλλάξει άμεσα, αφού και οι επίσημες, συνήθως συντηρητικές επίσημες προβλέψεις, κάνουν λόγο για 2.8oC[viii] κι ας το καλύπτουν πίσω από την αισιόδοξη «θεωρία της υπέρβασης» του στόχου του 1,5οC[ix].
Τα λέμε πάλι σε ένα χρόνο.
Δρ. Γιάννης Τσιπουρίδης
Σύμβουλος Μηχανικός Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας
Δράση για το κλίμα
Ερευνητής Πανεπιστημίου Tharaka University, Marimanti, Kenya
Ερευνητής Πανεπιστημίου Strathmore University, Nairobi, Kenya
Δ/ντης έργων HORIZON Πανεπιστημίου TUM Mombasa, Kenya
Μέλος του Fossil Fuel Non Proliferation Treaty και του Loss and Damage Collaboration Group
Editor of “ANEMOlogia” youtube
Εκδότης e-mc2 (Energy Matters to Climate Change)
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ
Μπλοκάρισμα αποφάσεων στα COP με χρονολογική σειρά
• COP1 (Βερολίνο, 1995): Η Σαουδική Αραβία και το Κουβέιτ μπλόκαραν διαδικασίες ψηφοφορίας για την ακύρωση της μόνιμης επιβολής του κανόνα της απόλυτης συναίνεσης, δίνοντας έτσι στα πετρελαιοπαραγωγά κράτη μακροπρόθεσμο πλεονέκτημα βέτο.
• COP3 (Κιότο, 1997): Η Σαουδική Αραβία και άλλα κράτη του ΟΠΕΚ προσπάθησαν να μπλοκάρουν τους στόχους για τις εκπομπές, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες αργότερα άσκησαν βέτο στην πρακτική εφαρμογή τους, αρνούμενες να επικυρώσουν το πρωτόκολλο.
• COP6 (Χάγη, 2000): Οι Ηνωμένες Πολιτείες μπλόκαραν μια τελική συμφωνία με την Ευρωπαϊκή Ένωση σχετικά με τον τρόπο καταμέτρησης των καταβοθρών (sinks) άνθρακα (δάση και εδάφη), με αποτέλεσμα ολόκληρη η σύνοδος κορυφής να καταρρεύσει χωρίς συμφωνία.
• COP15 (Κοπεγχάγη, 2009): Ένας μικρός συνασπισμός με επικεφαλής το Σουδάν, τη Βενεζουέλα, τη Βολιβία, την Κούβα και το Τουβαλού άσκησε επίσημα βέτο στην τελική Συμφωνία της Κοπεγχάγης, αναγκάζοντας τη σύνοδο κορυφής απλώς να «λάβει υπόψη» το έγγραφο αντί να το υιοθετήσει.
• COP19 (Βαρσοβία, 2013): Η Ρωσία, η Ουκρανία και η Λευκορωσία μπλόκαραν βασικά διαδικαστικά κομμάτια από θυμό για τον τρόπο διεξαγωγής των προηγούμενων συναντήσεων, ενώ ένα μπλοκ ανεπτυγμένων χωρών με επικεφαλής τις Ηνωμένες Πολιτείες μπλόκαραν τη νομική διατύπωση σχετικά με τις οικονομικές απώλειες και ζημίες (Loss and Damage).
• COP21 (Παρίσι, 2015): Οι Ηνωμένες Πολιτείες απείλησαν να ασκήσουν βέτο σε ολόκληρη την ιστορική Συμφωνία του Παρισιού την τελευταία στιγμή, εκτός εάν η λέξη “πρέπει”(shall) (νομικά δεσμευτικές περικοπές εκπομπών) άλλαζε σε “θα έπρεπε”(shoud) (προαιρετική).
• COP24 (Κατοβίτσε, 2018): Η Ρωσία, η Σαουδική Αραβία, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Κουβέιτ συνεργάστηκαν για να μπλοκάρουν την επίσημη “αποδοχή” της ιστορικής επιστημονικής έκθεσης της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC) για τον 1,5°C.
• COP25 (Μαδρίτη, 2019): Η Βραζιλία και η Αυστραλία μπλόκαραν την πρόοδο στους κανόνες της παγκόσμιας αγοράς άνθρακα (Άρθρο 6) απαιτώντας παραθυράκια για διπλή καταμέτρηση πιστώσεων άνθρακα.
• COP26 (Γλασκώβη, 2021): Η Ινδία και η Κίνα πραγματοποίησαν κοινή παρέμβαση της τελευταίας στιγμής, απειλώντας να ασκήσουν βέτο στο τελικό κείμενο, εκτός εάν η δέσμευση για «σταδιακή κατάργηση»(Phase out) του άνθρακα αποδυναμωθεί σε «σταδιακή μείωση». (Phase down)
• COP27 (Σαρμ Ελ-Σέιχ, 2022): Η Σαουδική Αραβία και η Ρωσία μπλόκαραν τις προσπάθειες επέκτασης της διατύπωσης για τη σταδιακή κατάργηση των ορυκτών καυσίμων ώστε να συμπεριλάβει το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, περιορίζοντας την εστίαση αποκλειστικά στον άνθρακα.
• COP28 (Ντουμπάι, 2023): Η Σαουδική Αραβία και το μπλοκ του ΟΠΕΚ άσκησαν σφοδρό βέτο σε σχέδια που επέβαλαν μια πλήρη «σταδιακή κατάργηση των ορυκτών καυσίμων» (fossil fuel phase out), καθυστερώντας τη σύνοδο κορυφής μέχρι να αντικατασταθεί η συμβιβασμένη διατύπωση («μετάβαση μακριά»)(Transitioning away).
• COP29 (Μπακού, 2024): Η Σαουδική Αραβία και αρκετοί αναπτυσσόμενοι σύμμαχοι εκτροχίασαν με επιτυχία προγράμματα εργασίας που αποσκοπούσαν στην εφαρμογή των δεσμεύσεων για τη μετάβαση στα ορυκτά καύσιμα του προηγούμενου έτους.
• COP30 (Μπελέμ, 2025): Η Σαουδική Αραβία και η Ρωσία επέβαλαν την πλήρη αφαίρεση ενός υποχρεωτικού οδικού χάρτη για τη σταδιακή κατάργηση των ορυκτών καυσίμων από το τελικό προσχέδιο του κειμένου, προκαλώντας διαμαρτυρίες από την ΕΕ και την Κολομβία.
[i] https://www.bbc.com/news/science-environment-17488450
[ii] https://ourworldindata.org/data-insights/global-co2-emissions-from-fossil-fuels-are-likely-to-increase-this-year-while-those-from-land-use-change-will-fall
[iii] https://climateinsiders.substack.com/p/the-reverse-correlation-between-cop
[iv] https://www.ejiltalk.org/breaking-a-taboo-fossil-fuels-at-cop26/
[v] https://www.sei.org/perspectives/fuel-supply-omission-paris/
[vi] https://www.carbonbrief.org/what-is-a-4c-world
[vii] https://www.unep.org/en/news-and-stories/press-release/new-unep-report-lays-out-emission-cuts-needed-return-15degc
[viii][viii] https://www.unep.org/en/news-and-stories/press-release/new-unep-report-lays-out-emission-cuts-needed-return-15degc
[ix] “The report finds that if current policies continue, warming could reach 2.8°C within this century and increase thereafter.”