Ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε ότι οι ΗΠΑ θα σταματήσουν να παρέχουν στο Ισραήλ την ετήσια στρατιωτική βοήθεια των 3,8 δισ. δολαρίων από το τέλος του 2026, επικαλούμενος συμφωνία με τον Μπενιαμίν Νετανιάχου.
Η απόφαση, που ανακοινώθηκε την ημέρα των ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ, δημιουργεί νέα δεδομένα στις σχέσεις των δύο χωρών. Το χρονοδιάγραμμα, ωστόσο, παραμένει ασαφές, καθώς η ισχύουσα συμφωνία προβλέπει χρηματοδότηση έως το 2028, ενώ ο Αμερικανός πρόεδρος παραδέχθηκε ότι η βοήθεια έχει μετατραπεί σε πολιτικό πρόβλημα για τους Ρεπουμπλικανούς.
Η ανακοίνωση Τραμπ με φόντο τις ενδιάμεσες εκλογές
Ο Αμερικανός πρόεδρος έκανε την ανακοίνωση σε τηλεφωνική συνέντευξη στην εκπομπή «Fox & Friends» του Fox News, την Τρίτη 3 Νοεμβρίου, λίγες ώρες πριν από το κλείσιμο των καλπών για τις ενδιάμεσες εκλογές.
«Ο Μπίμπι Νετανιάχου κι εγώ έχουμε κάνει μια συμφωνία. Δίνουμε στο Ισραήλ 4 δισεκατομμύρια δολάρια τον χρόνο και συμφωνήσαμε πριν από μήνες ότι θα σταματήσουμε», δήλωσε, υποστηρίζοντας ότι η ισραηλινή οικονομία είναι πλέον αρκετά ισχυρή ώστε να μην έχει ανάγκη την αμερικανική χρηματοδότηση.
Ο Τραμπ συνέδεσε, ωστόσο, την απόφαση με την εσωτερική πολιτική αντιπαράθεση στις ΗΠΑ. Αναφέρθηκε ειδικά στον Δημοκρατικό υποψήφιο για τη Γερουσία στο Μίσιγκαν, Αμπντούλ Ελ-Σαγέντ, ο οποίος έχει θέσει στο επίκεντρο της προεκλογικής του εκστρατείας την αντίθεση στη στρατιωτική βοήθεια προς το Ισραήλ.
«Γιατί να δεχόμαστε επιθέσεις από ανθρώπους σαν τον Ελ-Σαγέντ, όταν το Ισραήλ δεν χρειάζεται αυτά τα χρήματα;», διερωτήθηκε.
Η παραδοχή αυτή έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία. Ο Τραμπ, ένας από τους πλέον φιλοϊσραηλινούς προέδρους στη σύγχρονη αμερικανική ιστορία, αναγνωρίζει ότι η στρατιωτική υποστήριξη προς το Ισραήλ έχει μετατραπεί σε εκλογικό μειονέκτημα για το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα.
Η συμφωνία των 38 δισ. και το ερώτημα του Κογκρέσου
Η σημερινή αμερικανική στρατιωτική βοήθεια προς το Ισραήλ βασίζεται σε δεκαετές μνημόνιο συνεργασίας που υπογράφηκε το 2016, επί προεδρίας Μπαράκ Ομπάμα. Προβλέπει συνολική χρηματοδότηση 38 δισ. δολαρίων για την περίοδο 2019-2028.
Από το ετήσιο ποσό των 3,8 δισ. δολαρίων, τα 3,3 δισ. αφορούν χρηματοδότηση για την αγορά αμερικανικού στρατιωτικού εξοπλισμού και τα υπόλοιπα 500 εκατ. δολάρια προορίζονται για κοινά προγράμματα αντιπυραυλικής άμυνας.
Η εξαγγελία Τραμπ δημιουργεί, επομένως, ένα σημαντικό θεσμικό ζήτημα: η συμφωνία προβλέπει χρηματοδότηση μέχρι το τέλος του 2028, ενώ ο πρόεδρος θέλει να τη διακόψει δύο χρόνια νωρίτερα. Το Κογκρέσο έχει καθοριστικό ρόλο στις σχετικές πιστώσεις και δεν έχει παρουσιαστεί συγκεκριμένος μηχανισμός για την πρόωρη διακοπή τους.
Παράλληλα, ο Τραμπ διευκρίνισε ότι το Ισραήλ θα μπορεί να συνεχίσει να αγοράζει αμερικανικά όπλα. Συνεπώς, η ανακοίνωση αφορά πρωτίστως τον τρόπο χρηματοδότησης των αγορών και όχι τον τερματισμό της αμυντικής συνεργασίας.
Η ισραηλινή κυβέρνηση αιφνιδιάστηκε
Παρότι ο Τραμπ υποστήριξε ότι η πρωτοβουλία προήλθε από τον Νετανιάχου, η ανακοίνωση δεν συνοδεύτηκε από κοινή τοποθέτηση των δύο κυβερνήσεων. Σύμφωνα με αμερικανικά δημοσιεύματα, στελέχη των ισραηλινών υπουργείων Οικονομικών και Άμυνας αιφνιδιάστηκαν, καθώς ο προϋπολογισμός και ο αμυντικός σχεδιασμός εξακολουθούν να βασίζονται στην υφιστάμενη συμφωνία.
Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός έχει πράγματι υποστηρίξει την ανάγκη σταδιακής απεξάρτησης της χώρας από την αμερικανική στρατιωτική βοήθεια και ενίσχυσης της εγχώριας αμυντικής παραγωγής. Η επιδίωξή του, όμως, αφορούσε μια προγραμματισμένη μετάβαση και όχι κατ’ ανάγκην την άμεση διακοπή της χρηματοδότησης.
Η ισραηλινή αντιπολίτευση αντέδρασε έντονα. Ο ηγέτης της, Γκάντι Άιζενκοτ, κατηγόρησε τον Νετανιάχου ότι επιτρέπει να αποκαλύπτονται από τα μέσα ενημέρωσης κρίσιμες αλλαγές στη στρατηγική σχέση με την Ουάσιγκτον, χωρίς να ενημερώνονται οι αρμόδιες υπηρεσίες ασφαλείας.
Ο Γιαΐρ Λαπίντ χαρακτήρισε την εξέλιξη μία από τις σοβαρότερες πολιτικές και αμυντικές αποτυχίες στην ιστορία του Ισραήλ, επικρίνοντας τον πρωθυπουργό για την αδυναμία του να προετοιμάσει τον κρατικό μηχανισμό.
Ρωγμές στο διακομματικό φιλοϊσραηλινό μέτωπο
Η ανακοίνωση Τραμπ αποτυπώνει μια ευρύτερη μεταβολή στην αμερικανική πολιτική. Η παραδοσιακή διακομματική συναίνεση υπέρ του Ισραήλ δέχεται πιέσεις, τόσο από την Αριστερά των Δημοκρατικών όσο και από τμήματα της συντηρητικής παράταξης.
Ο πόλεμος στη Γάζα μετά τις επιθέσεις της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023 ενίσχυσε την κριτική προς την ισραηλινή κυβέρνηση, ενώ στο κίνημα MAGA κερδίζει έδαφος η αντίληψη ότι οι ΗΠΑ πρέπει να περιορίσουν τις οικονομικές και στρατιωτικές δεσμεύσεις τους στο εξωτερικό.
Ενδεικτική είναι δημοσκόπηση των ABC News, Washington Post και Ipsos, σύμφωνα με την οποία το 58% των Αμερικανών θεωρεί ότι η στρατιωτική υποστήριξη προς το Ισραήλ πρέπει είτε να μειωθεί είτε να διακοπεί.
Οι αντιδράσεις οργανώσεων στις ΗΠΑ ήταν επίσης αποκαλυπτικές. Η AIPAC τάχθηκε υπέρ της διατήρησης της ισχύουσας συμφωνίας, ενώ άλλες φιλοϊσραηλινές οργανώσεις εξέφρασαν επιφυλάξεις για την πρόωρη διακοπή της βοήθειας.
Η επόμενη ημέρα για Ισραήλ και ΗΠΑ
Η εξέλιξη συμπίπτει με μια περίοδο πολιτικής αβεβαιότητας στο Ισραήλ. Οι πρόσφατες εκλογές δεν ανέδειξαν αυτοδύναμη πλειοψηφία: το μπλοκ του Νετανιάχου εξασφάλισε 53 έδρες και η αντιπολίτευση 48, ενώ τα αραβικά κόμματα συγκέντρωσαν 19 έδρες. Οι διαπραγματεύσεις για τον σχηματισμό κυβέρνησης αναμένεται να είναι δύσκολες.
Την ίδια στιγμή, η στρατιωτική συνεργασία ΗΠΑ και Ισραήλ παραμένει κρίσιμη λόγω του πολέμου με το Ιράν και της ευρύτερης αστάθειας στη Μέση Ανατολή.
Η διακοπή της απευθείας χρηματοδότησης δεν συνεπάγεται αναγκαστικά απομάκρυνση της Ουάσιγκτον από το Ισραήλ. Οι δύο χώρες εξετάζουν και άλλες μορφές συνεργασίας, μεταξύ των οποίων κοινά προγράμματα αμυντικής τεχνολογίας, έρευνας και ανάπτυξης οπλικών συστημάτων.
Το πραγματικό διακύβευμα είναι αν η παραδοσιακή σχέση στρατιωτικής εξάρτησης θα αντικατασταθεί από ένα διαφορετικό μοντέλο συνεργασίας, με μεγαλύτερη ισραηλινή χρηματοδοτική συμμετοχή και βαθύτερη βιομηχανική διασύνδεση.
Για τον Νετανιάχου, η ανακοίνωση αποτελεί πρόσθετη πίεση σε μια ήδη δύσκολη πολιτική συγκυρία. Για τον Τραμπ, είναι ταυτόχρονα ένα μήνυμα προς τους Αμερικανούς ψηφοφόρους ότι ακόμη και η πιο στενή συμμαχία της Ουάσιγκτον στη Μέση Ανατολή πρέπει να προσαρμόζεται στις νέες πολιτικές ισορροπίες στο εσωτερικό των ΗΠΑ.
