Πώς η ελληνοελβετική σύμπραξη επαναπροσδιορίζει τον ρόλο του πιάνου στα μάτια της διεθνούς κριτικής
Η κυκλοφορία του άλμπουμ «METAKOSMOS» στις 23 Οκτωβρίου 2026, από την εταιρεία Fuga Libera αποτελεί μια από τα σημαντικότερες παραγωγές ηχογραφημάτων της χρονιάς για την ευρωπαϊκή τζαζ και τη σύγχρονη μουσική. Η Ελληνίδα πιανίστα και συνθέτρια Τάνια Γιαννούλη και ο κορυφαίος Ελβετός μινιμαλιστής Nik Bärtsch ενώνουν τις δυνάμεις τους σε ένα σπάνιο σχήμα για δύο πιάνα, δημιουργώντας έναν ηχητικό κόσμο που υπερβαίνει τα παραδοσιακά όρια του οργάνου.
Η συνεργασία τους ξεκίνησε το 2022, όταν συναντήθηκαν ως φιλοξενούμενοι καλλιτέχνες στο διάσημο γερμανικό φεστιβάλ Enjoy Jazz. Η πρώτη κοινή τους sold-out συναυλία την επόμενη χρονιά στο Ludwigshafen, με τη χρήση πιάνων Steinway D, άφησε άφωνους κοινό και κριτικούς. Το αποτέλεσμα εκείνης της εκρηκτικής χημείας αποτυπώνεται σήμερα στα οκτώ ηχογραφήματα του άλμπουμ, τα οποία αποτελούν μια κοινή ηχητική φιλοσοφία του «Τώρα».
Η γέφυρα δύο κόσμων
Το κείμενο παρουσίασης του δίσκου αλλά και κάποιοι διεθνείς αναλυτές υπογραμμίζουν πώς οι διαφορετικές καταβολές των δύο καλλιτεχνών συγχωνεύονται χωρίς να χάνεται η ατομικότητά τους:
• Η Τάνια Γιαννούλη φέρνει μια βαθιά μελωδικότητα, έναν λυρισμό και μια δραματική αίσθηση του χώρου, στοιχεία οργανικά επηρεασμένα από την ελληνική καταγωγή της, το φως της Αττικής και τις θαλασσινές αναφορές της.
• Ο Nik Bärtsch συνεισφέρει τη δική του τελετουργική-μινιμαλιστική προσέγγιση του Zen funk, ένας μουσικός όρος που περιγράφει ένα ιδιαίτερο στυλ υπνωτικής, μινιμαλιστικής και ρυθμικής μουσικής, επηρεασμένος από τις επαναληπτικές δομές της ιερής μουσικής της ιαπωνικής παράδοσης.
Η μουσική τους τρέφεται από τη λεπτομέρεια της κλασικής μουσικής δωματίου, την ελευθερία της τζαζ, αλλά και από τις βαλκανικές ρυθμικές παραδόσεις. Όπως αναφέρει το περιοδικό Jazzwise, οι δύο φωνές είναι ευδιάκριτες. Ο Bärtsch προσφέρει μια κρουστή, ρυθμική αφήγηση, πάνω και γύρω από την οποία ξεδιπλώνεται η φίνα, μελωδική περιπλάνηση της Τάνιας Γιαννούλη, θυμίζοντας ενίοτε βαλκανικούς χορούς ή μουσικές «φράσεις» που σε παραπέμπουν σε παραδοσιακή ελληνική μουσική.
Διεθνής αποθέωση και ανάλυση ανά μουσικό θέμα
Οι κριτικές από έγκριτα διεθνή μέσα με τη ροή των οκτώ (8) μουσικών θεμάτων της επίσημης έκδοσης:
1 «Willow Wind»
ElseWhere & Salt Peanuts: Το κομμάτι που ανοίγει τον δίσκο χαρακτηρίζεται ως μια αφαίρεση επηρεασμένη από το κλασικό πιάνο, όπου η λιτή μελωδία της Γιαννούλη ισορροπεί με την κυκλική δομή του Bärtsch, θυμίζοντας την κίνηση μιας ιτιάς στον άνεμο.
2 «Then When»
Salt Peanuts: Οι δύο δημιουργοί παρασύρουν τον ακροατή με έντονα κρουστά μοτίβα βασισμένα σε βαλκανικές παραδοσιακές φόρμες και ρυθμούς. Το salt peanuts επίσης σημειώνει, πώς πλέκει παιχνιδιάρικες παραδοσιακές μελωδίες μέσα σε πνευματικά, τελετουργικά grooves, δημιουργώντας έναν χορό «βαθιά αρχέγονο και ταυτόχρονα έντονα μοντέρνο.
3 «Intonal»
Eurojazzist» & «Salt Peanuts, χαρακτηρίζουν το αποτέλεσμα «βαθιά καθηλωτικό», τονίζοντας ότι η μουσική είναι ταυτόχρονα ασκητική και εκστατική. Σημειώνουν πώς στο «Intonal» (επανεκτέλεση του «Intone» από το άλμπουμ «Solo» της Γιαννούλη το οποίο εκδόθηκε το 2023 από τηνRattle Music), οι ανατολικές κλίμακες πλέκονται με τελετουργικούς ρυθμούς, δημιουργώντας έναν χορό «βαθιά αρχέγονο και ταυτόχρονα έντονα μοντέρνο».
4 «Electric Sea»
Jazzradar & Jazzwise, περιγράφουν ότι αναδεικνύονται οι κλασικές καταβολές της Γιαννούλη. Το ολλανδικό Jazzradar εστιάζει στη φυσική ένταση της ηχογράφησης, περιγράφοντάς το ως μια γαλήνια, κινηματογραφική εμπειρία που δημιουργεί μια ονειρική, κινούμενη θάλασσα ήχων. Το Jazzwise συμπληρώνει ότι το κομμάτι ξεδιπλώνεται με ιμπρεσιονιστικές λεπτομέρειες και μια μελωδία που παραπέμπει στον Debussy, με κρυφές, υποδόριες αρμονικές αλλαγές.
5 «Spiral Spirit»
Το Eurojazzist αναφέρει πως το μουσικό θέμα είναι βασισμένο στο «Spiral» από το «Solo» άλμπουμ της Γιαννούλη. Το Eurojazzist εξαίρει επίσης τα κυκλοθυμικά υπόγεια ρεύματα, τη ροή, τη ρυθμική συνέπεια και την έντονη δραματικότητα του κομματιών αυτών, τονίζοντας την ικανότητα και των δύο δημιουργών να κάνουν τον ακροατή να νιώθει ότι ακούει περισσότερα από ένα όργανα. Το Jazzwise προσθέτει για το κομμάτι αυτό ότι ο Bärtsch οδηγεί έναν διασταυρούμενο ρυθμό δίνοντας μιαν άλλη δυναμική στην ακρόαση.
6. «Glass Labyrinth»
Σε κάποιο σημείο για το μουσικό θέμα αυτό, το Jazzwise περιγράφει ότι η Γιαννούλη οδηγεί υπομονετικά την εισαγωγή με μελωδικούς διαλογισμούς που παραπέμπουν σε λαϊκούς μουσικούς σκοπούς, αναδεικνύοντας έτσι την ελληνική ταυτότητα της.
7. «Door 13 / Pink Athens»
Το μεγαλύτερο σε διάρκεια κομμάτι του δίσκου 13΄. Ο διακεκριμένος κριτικός της The Wall Street Journal, Allan Kozinn, εξαίρει συνολικά το άλμπουμ για το «κινηματογραφικό και οπτικό εύρος του». Σημειώνει ότι αυτή η μουσική έχει μια διαρκή κινητική ποιότητα που της προσδίδει μια σχεδόν οπτική διάσταση, πετυχαίνοντας να γεφυρώσει την jazz, τη σύγχρονη κλασική και τις παραδοσιακές φόρμες σε μια εντελώς νέα, συνεκτική γλώσσα.
8. «Bela’s Move»
Το μουσικό θέμα που κλείνει το άλμπουμ χαρακτηρίζεται ως ένα κομμάτι γεμάτο ενέργεια. Σε αρκετά σημεία του παρατηρώ ότι οι μουσικές φράσεις θυμίζουν το ιδιοφυές «ελληνικό ύφος» του Νίκου Σκαλκώτα, ο οποίος στους εμβληματικούς «Ελληνικούς Χορούς» είχε στραφεί με μοναδικό τρόπο στη δημοτική παράδοση μας. Δίχως αυτό να σημαίνει ότι τον αντιγράφει, η Τάνια Γιαννούλη επαναφέρει με δικό της τρόπο αυτούς τους χαρακτηριστικούς μουσικούς βηματισμούς. Παράλληλα, ο έντονος ρυθμικός δυναμισμός που αναπτύσσεται στη συνέχεια, οδηγεί το άλμπουμ σε ένα θριαμβευτικό και πανηγυρικό φινάλε.
Μια πρόσκληση για εξερεύνηση στον προσωπικό ηχητικό κόσμο τους
Για τον ακροατή που επιθυμεί να αποκωδικοποιήσει τα μυστικά του «METAKOSMOS», η αναδρομή στο παρελθόν των δύο δημιουργών κρίνεται απαραίτητη. Η κοινή τους αφετηρία δεν γεννήθηκε στο κενό· είναι το ώριμο απόσταγμα δύο παράλληλων, συναρπαστικών διαδρομών.
Από τη μία πλευρά, η πολυσυλλεκτική πορεία της Τάνιας Γιαννούλη, η οποία επαναπροσδιορίζει διαρκώς τα όρια μεταξύ τζαζ, avant-garde και μεσογειακής παράδοσης, δημιουργώντας ηχητικές ιστορίες γεμάτες φως και κινηματογραφική ένταση. Από την άλλη, το αυστηρό, υπνωτικό και βαθιά πνευματικό σύμπαν του Nik Bärtsch, ο οποίος μέσα από τα προσωπικά του σχήματα (Ronin, Mobile) έχει θεμελιώσει μια ολόκληρη σχολή γύρω από τη ρυθμική πειθαρχία και τη διαλογιστική έκσταση.
Η επιλεκτική δισκογραφία που ακολουθεί αποτελεί έναν ιδανικό χάρτη προκειμένου να περιπλανηθείτε στα ξεχωριστά ηχοτοπία που διαμόρφωσαν τη μουσική τους ταυτότητα, πριν αυτά συναντηθούν και γίνουν ένα στο κοινό τους μνημειώδες έργο.
Επιλεκτική Δισκογραφία
Τάνια Γιαννούλη (Προσωπικά άλμπουμ & Συνεργασίες)
• Forest Stories (2012, με τον Paulo Chagas) – Rattle Records
• Transcendence (2015, με το Tania Giannouli Ensemble) – Rattle Records
• Rewa (2018, με τον Rob Thorne) – Rattle Records
• In Fading Light (2020, με τους Ανδρέα Πολυζωγόπουλο και Κυριάκο Ταπάκη) – Rattle Records
• Solo (2023, το πρώτο της προσωπικό άλμπουμ για σόλο πιάνο) – Rattle Records
Nik Bärtsch (Προσωπικά άλμπουμ & Σχήματα – Ronin / Mobile)
• Ritual Groove Music (2001, με τους Mobile) – Ronin Rhythm Records
• Hishiryō (2002, Piano Solo) – Ronin Rhythm Records
• Stoa (2006, με τους Ronin) – ECM Records
• Holon (2008, με τους Ronin) – ECM Records
• Llyrìa (2010, με τους Ronin) – ECM Records
• Live (2012, με τους Ronin) – ECM Records
• Continuum (2016, με τους Mobile) – ECM Records
• Awase (2018, με τους Ronin) – ECM Records
• Entendre (2021, Piano Solo) – ECM Records
• SPIИ (2024, με τους Ronin) – Ronin Rhythm Records
Κοινές Παραγωγές (Duo)
• METAKOSMOS (2026, το πρώτο επίσημο κοινό άλμπουμ για δύο πιάνα) – Fuga Libera / Outhere Music
