Τα νέα είναι πλέον πολύ άσχημα και ακούγονται από τα πιο επίσημα χείλη, αυτά του ΟΗΕ [i]:
«World headed for warming of 2.8C as fossil fuel emissions keep rising, UN warns».
Όσο για εκείνο τον 1.5οC, να ζήσετε (που δεν το βλέπω) να τον θυμόσαστε, αλλά μας τελείωσε και κοιτάξτε πως θα τα βγάλετε πέρα με τα 2.8οC, σχεδόν διπλάσιο δηλαδή.
Και μια και αρχίσαμε με τα άσχημα ας τα ολοκληρώσω, θυμίζοντας σας ότι τα επίσημα ανακοινωθέντα είναι πάντα στρογγυλεμένα προς τα κάτω και υπάρχει άπειρη επιχειρηματολογία[ii] ότι η θερμοκρασία θα ανέβει ακόμη περισσότερο και δεν υπάρχει κανένα ενθαρρυντικό σημάδι για το αντίθετο [iii]. Λυπάμαι.
Και αν δεν πιστεύετε εμένα ακούστε τον βρετανό Πρωθυπουργό [iv] που συμβουλεύει τους βρετανούς να αποθηκεύσουν τροφή, νερό κτλ, για μια ώρα ανάγκης, βρε αδελφέ.
Χρόνια γράφω, όπως και άλλοι, για τους επερχόμενους κλιματικούς κινδύνους, ως αναμεταδότης επιστημονικών στοιχείων και συμπερασμάτων. Εύκολος ρόλος. Εγώ σας τα έλεγα, αν δεν ακούγατε δεν φταίων εγώ. Η ευθύνη μου ως πολίτης εκ των πραγμάτων είναι περιορισμένη.
Για σκεφθείτε, όμως, αυτούς που είναι στην πρώτη γραμμή άμυνας και έχουν την ευθύνη για πολλούς;
Όπως είναι δομημένη η κοινωνία μας, την μεγαλύτερη άμεση και ουσιαστική ευθύνη την έχουν οι δήμαρχοι και οι κοινοτάρχες παρά οι κυβερνήσεις. Οι κυβερνήσεις στέκονται πιο μακριά, είναι πιο απρόσωπες. Όταν κάτι πάει στραβά, δεν έχεις σε ποιον να τα ψάλλεις ή να πεις τον πόνο σου, παρά μόνο στις εκλογές….
Δεν είναι τυχαίο ότι ρίζωσε η έκφραση «τα παράπονα στον Δήμαρχο».
Οι κοινότητες μας και οι πόλεις μας είναι στην πρώτη γραμμή της μάχης αντιμετώπισης των καταστροφικών συνεπειών της κλιματικής αλλαγής.
Πως, λοιπόν, αντιμετωπίζουν οι δήμαρχοι τα σίγουρα επερχόμενα ακραία κλιματικά φαινόμενα και τις εξ ίσου σίγουρες καταστροφικές συνέπειες τους;
Πραγματοποίησα μια έρευνα στο διαδίκτυο επιλέγοντας τους εξής 10 δήμους:
1. Ν. Υόρκης [v]
2. Λονδίνου [vi]
3. Παρισιού [vii]
4. Ρώμης [viii]
5. Καΐρου [ix]
6. Κωνσταντινούπολης [x]
7. Μαδρίτης [xi]
8. Ελσίνκι [xii]
9. Κοπεγχάγης [xiii] και
10. Αθήνας [xiv]
προσπαθώντας να εντοπίσω τα ακόλουθα:
1.Αν υπάρχουν και ποια είναι τα σχέδια αντιμετώπισης των ακραίων φαινομένων της κλιματικής κρίσης τα οποία έχουν υιοθετηθεί από τους δήμους;
2.Πως έχουν προβλέψει οι ανωτέρω δήμοι να χρηματοδοτήσουν αυτά τα σχέδια και αν είχαν επιτυχία στις προσπάθειες τους να βρουν τα απαραίτητά κονδύλια;
Κατ’ αρχάς πρέπει να δηλώσω ότι εντυπωσιάστηκα από τα σχέδια και προγράμματα που έχουν υιοθετηθεί από τους περισσότερους δήμους για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης.
Σας ενθαρρύνω να τους ρίξετε μια ματιά από τις συνδέσεις ή να κάνετε τη δική σας ανεξάρτητη έρευνα.
Το πιο εντυπωσιακό όμως, είναι η απάντηση στο 2ο ερώτημα, η οποία είναι και η πιο κρίσιμη, γιατί σχέδια χωρίς κεφάλαια για την υλοποίηση τους δεν έχουν αξία και όταν δεν υλοποιούνται τα σχέδια έργων κλιματικής προσαρμογής και ανθεκτικότητας, τότε οι κλιματικές καταστροφές, οι απώλειες σε ανθρώπινες ζωές και περιουσίες εκτοξεύονται.
Δείτε στον παρακάτω πίνακα την τρέχουσα οικονομική δυνατότητα των ανωτέρω Δήμων, για αντιμετώπιση των καταστροφικών συνεπειών της κλιματικής κρίσης, από την καλύτερη στην χειρότερη περίπτωση και θα καταλάβετε γιατί δεν μου περισσεύει η αισιοδοξία:
| ΔΗΜΟΣ | ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗΣ ΕΡΓΩΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ | |
| 1 | Ελσίνκι | Ναι, σε μεγάλο βαθμό τα διαθέσιμα κεφάλαια είναι επαρκή για τις τρέχουσες ανάγκες, αλλά υπάρχουν ανησυχίες για μακροπρόθεσμες ανάγκες. |
| 2 | Κοπεγχάγη | Ναι, για την αντιπλημμυρική προστασία, αλλά όχι πλήρως για τις μελλοντικές προκλήσεις |
| 3 | Ρώμης | Όχι, τα κεφάλαια δεν επαρκούν πλήρως, παρά το εντυπωσιακό μέγεθος των €16 δισεκατομμυρίων που έχουν ήδη γίνει διαθέσιμα |
| 4 | Παρισιού | Όχι, τα κεφάλαια δεν είναι επαρκή. Παρά την επιθετική πολιτική της Ινταλγκό, το Παρίσι αντιμετωπίζει ένα βαθύ χρηματοδοτικό έλλειμμα (funding gap) για την πλήρη θωράκισή του. |
| 5 | Λονδίνου | Όχι, τα κεφάλαια δεν είναι καθόλου αρκετά, και αυτό αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις του Λονδίνου (funding gap). Αν και τα εκατομμύρια λίρες που επενδύει ο Σαντίκ Καν ακούγονται σημαντικά, η κλίμακα της κλιματικής απειλής είναι δυσανάλογα μεγαλύτερη. |
| 6 | Ν. Υόρκης | Όχι, τα κεφάλαια απέχουν δραματικά από το να θεωρηθούν αρκετά. Η Νέα Υόρκη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα τεράστιο χρηματοδοτικό κενό και μια σοβαρή δημοσιονομική κρίση. |
| 7 | Μαδρίτης | Όχι, τα κεφάλαια δεν επαρκούν καθόλου, και η ίδια η Ισπανία ηγείται της προσπάθειας για αλλαγή του ευρωπαϊκού μοντέλου χρηματοδότησης |
| 8 | Αθήνας | Όχι, τα κεφάλαια είναι δραματικά ανεπαρκή, και η υλοποίηση των έργων προσκρούει σε σοβαρά θεσμικά και οικονομικά εμπόδια |
| 9 | Κωνσταντινούπολης | Όχι, τα κεφάλαια απέχουν δραματικά από το να θεωρηθούν αρκετά, και η πόλη βρίσκεται μπροστά σε ένα οικονομικό «χάσμα»: |
| 10 | Καΐρου | Όχι, τα κεφάλαια είναι τραγικά ανεπαρκή. Το Κάιρο και η Αίγυπτος συνολικά βρίσκονται μπροστά σε ένα τεράστιο και επικίνδυνο χρηματοδοτικό χάσμα |
Εντάξει όλοι θα θέλαμε να ζούμε στο Ελσίνκι ή στην Κοπεγχάγη…. αλλά για πόσο, χωρίς λίγο κρασί, λίγο θάλασσα και λίγο ότι άλλο αγαπάτε;
Γι’ αυτό ας πατήσουμε σε στέρεο έδαφος και ας δούμε την δική μας πραγματικότητα.
Ο δήμαρχος της Αθήνας είναι μεταξύ αυτών που έχουν να αντιμετωπίσουν ένα πραγματικό Γολγοθά. Ας δούμε συνοπτικά γιατί:
Οι επιλογές ενός δημάρχου στην Ελλάδα είναι εξαιρετικά περιορισμένες, καθώς η τοπική αυτοδιοίκηση λειτουργεί μέσα σε ένα αυστηρά καθορισμένο πλαίσιο που εξαρτάται άμεσα από την κεντρική διοίκηση. Ο συνδυασμός της οικονομικής ασφυξίας και της έλλειψης νομοθετικής εξουσίας μετατρέπει τους δημάρχους σε «διαχειριστές κρίσεων» παρά σε αυτόνομους πολιτικούς σχεδιαστές.
1. Οικονομικοί Περιορισμοί
–Εξάρτηση από το Κράτος: Το μεγαλύτερο μέρος των εσόδων ενός δήμου προέρχεται από τους Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους (ΚΑΠ), δηλαδή από την κρατική χρηματοδότηση.
–Δεσμευμένα Κονδύλια: Η πλειοψηφία των χρημάτων ενός δήμου πηγαίνει σε ανελαστικές δαπάνες (μισθοδοσία προσωπικού, λογαριασμοί ενέργειας, συντήρηση υφιστάμενων υποδομών).
–Περιορισμοί στα Ευρωπαϊκά Κονδύλια (ΕΣΠΑ): Αν και υπάρχουν ευρωπαϊκά προγράμματα, αυτά έχουν αυστηρούς κανόνες επιλεξιμότητας.
–Περιορισμένη Φορολογική Αυτονομία: Οι δήμοι δεν μπορούν να εφεύρουν δικούς τους φόρους για να αυξήσουν τα έσοδά τους.
2. Περιορισμοί Δικαιοδοσίας και Νομοθέτησης
–Μηδενική Νομοθετική Εξουσία: Οι δήμαρχοι και τα δημοτικά συμβούλια δεν νομοθετούν. Μπορούν να εκδώσουν μόνο τοπικές κανονιστικές αποφάσεις.
–Εποπτεία και Γραφειοκρατία: Κάθε απόφαση του δημοτικού συμβουλίου ελέγχεται για τη νομιμότητά της από την Αποκεντρωμένη Διοίκηση (το κράτος).
–Σύγχυση Αρμοδιοτήτων: Πολλά καθημερινά προβλήματα των πολιτών δεν ανήκουν στην αρμοδιότητα του δήμου.
–Διαχείριση Προσωπικού: Ένας δήμαρχος δεν μπορεί να προσλάβει μόνιμο προσωπικό (π.χ. καθαριστές, οδηγούς, κοινωνικούς λειτουργούς) όποτε το κρίνει αναγκαίο.
Αυτό το καθεστώς ακύρωσης στην πράξη των Δήμων, έχει σοβαρές συνέπειες στην λειτουργία των δήμων και προφανώς ιδιαίτερα σε θέματα κλιματικής προστασίας.
Η Αθήνα, για παράδειγμα, ως ένα πυκνοδομημένο αστικό κέντρο, αντιμετωπίζει έντονα τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής. Ωστόσο, ο Δήμος Αθηναίων βρίσκεται συχνά «με δεμένα χέρια» λόγω του κατακερματισμού των αρμοδιοτήτων και της έλλειψης πόρων. Να δυο τρανταχτά παραδείγματα:
–Αντιπλημμυρική Προστασία (Το απόλυτο μπάχαλο αρμοδιοτήτων): Ο δήμαρχος Αθηναίων είναι υπεύθυνος μόνο για τον καθαρισμό των φρεατίων ομβρίων υδάτων στους δημοτικούς δρόμους. Τα μεγάλα αντιπλημμυρικά έργα, η συντήρηση των κεντρικών συλλεκτήρων, καθώς και η διευθέτηση των ρεμάτων ανήκουν στην αρμοδιότητα της Περιφέρειας Αττικής ή του Υπουργείου Υποδομών. Έτσι, αν μια νεροποντή πλημμυρίσει την Αθήνα, επειδή δεν έγιναν έργα, η πολιτική ευθύνη, γκρίνια και κριτική πέφτει στον δήμαρχο, παρ’ όλο που η διοικητική αρμοδιότητα ανήκει αλλού.
–Αντιμετώπιση Καυσώνων (Το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας): Για να μειωθεί η θερμοκρασία στην Αθήνα, χρειάζονται μεγάλης κλίμακας απαλλοτριώσεις κτιρίων για δημιουργία πάρκων, εκτεταμένες δενδροφυτεύσεις και χρήση ψυχρών υλικών. Ο Δήμος καταβάλει σημαντική προσπάθεια στον τομέα αυτό, αλλά περιορισμένη σε έκταση γιατί δεν έχει τα κεφάλαια για μαζικές απαλλοτριώσεις (που κοστίζουν εκατομμύρια). Επιπλέον, για να φυτευτούν δέντρα σε κεντρικές νησίδες ή μεγάλους οδικούς άξονες (π.χ. Πανεπιστημίου, Βασιλίσσης Σοφίας), απαιτείται έγκριση από το Υπουργείο Πολιτισμού (λόγω αρχαιολογικών ζωνών) ή το Υπουργείο Περιβάλλοντος, καθυστερώντας τις διαδικασίες για χρόνια.
Αυτή είναι η γυμνή αλήθεια ή τουλάχιστον η αντικειμενική κατάσταση πριν γίνει μια καταστροφή. Γιατί όταν γίνει η καταστροφή κανείς δεν θα θυμάται ή θα δίνει σημασία σε όλα αυτά και όλοι θα ζητάνε το κεφάλι του κάθε δημάρχου επί πίνακι.
Κανείς δεν αναγνωρίζει την ευθύνη του στην προσπάθεια πρόληψης της όποιας τραγωδίας, παρά μόνο το δικαίωμα του στην απόδοση ευθυνών και καταδίκης. Πόσο έχουμε στηρίξει την τοπική αυτοδιοίκηση στην προσπάθεια της να αποκτήσει οικονομική αυτοτέλεια και να μην εξαρτάται από την κεντρική κυβέρνηση;
Στην Ελλάδα του ότι να ‘ναι, με τον ωχαδερφισμό να κυριαρχεί, όταν γίνει το κακό, όλα ξεχνιούνται και οι εισαγγελείς περισσεύουν και ο λαός ζητάει αίμα.
Κορυφαίο παράδειγμα όλων η οσμή αερίου στο σχολικό συγκρότημα της Γκράβας, για το οποίο διαβάζω στο διαδίκτυο:
Το σχολικό συγκρότημα της Γκράβας ολοκληρώθηκε κατασκευαστικά το 1972 και η μετεγκατάσταση των σχολείων έγινε το 1977, ενώ η εγκατάσταση του δικτύου φυσικού αερίου πραγματοποιήθηκε το 2003
Είναι προφανής, επομένως, η ευθύνη του σημερινού δημάρχου της Αθήνας που ανέλαβε καθήκοντα στον Γενάρη του 2024….
Όχι;
Κι όμως διαπρεπείς κονδυλοφόροι το υποστηρίζουν κι εμείς το αγοράζουμε αβασάνιστα.
Δυστυχώς, είναι πολλά τα κακά σε αυτόν το τόπο.
Δεν είναι μόνο η πολιτεία που δεν παρεμβαίνει εγκαίρως να προβλέψει, να προνοήσει και να προλάβει, είναι και η κοινωνία που λατρεύει την κριτική, αλλά ποτέ στον εαυτό της.
Αν δεν δούμε και τις δικές μας ευθύνες δεν πρόκειται να αλλάξει τίποτε.
Αντί να συνδράμουμε τις θετικές προσπάθειες βολευόμαστε στην ανέξοδη κριτική και καταδίκη χωρίς να έχουμε γνώση των γεγονότων, αλλά απλά επειδή ακολουθούμε την τρέχουσα τάση που ευδοκιμεί σε όλα τα μέσα
Αν δεν μάθουμε να λειτουργούμε ως κοινωνία και όχι ως άτομα, απλά αφήνουμε ελεύθερο χώρο σε ομάδες συμφερόντων να κάνουν πάρτι.
Η αιώνια διαμάχη του «εγώ» με το «μαζί», όπου φυσικά χάνει το μαζί και κατά συνέπεια κι όλα τα εγώ…..
Ουσιαστικά τα ευρήματα επιβεβαιώνουν ότι έχουμε μπροστά μας πολύ δύσκολα χρόνια.
Ίσως εντέλει η νουθεσία του βρετανού πρωθυπουργού για εφοδιασμό ειδών πρώτης ανάγκης να είναι πιο χρήσιμη για εμάς: ετοιμαστείτε για τα χειρότερα.
Δρ. Γιάννης Τσιπουρίδης
Σύμβουλος Μηχανικός Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας
Δράση για το κλίμα
Ερευνητής Πανεπιστημίου Tharaka University, Marimanti, Kenya
Ερευνητής Πανεπιστημίου Strathmore University, Nairobi, Kenya
Δ/ντης έργων HORIZON Πανεπιστημίου TUM Mombasa, Kenya
Μέλος του Fossil Fuel Non Proliferation Treaty και του Loss and Damage Collaboration Group
Editor of “ANEMOlogia” youtube
Εκδότης e-mc2 (Energy Matters to Climate Change)
