Τα μέτρα για καύσιμα, η δημοσιονομική ευελιξία και οι κόκκινες γραμμές στον προϋπολογισμό
Με αίτημα για μεγαλύτερα περιθώρια στήριξης των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων απέναντι στην ενεργειακή κρίση προσέρχεται ο Κυριάκος Μητσοτάκης στη Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ στις Βρυξέλλες. Η ελληνική κυβέρνηση επιδιώκει να εξασφαλίσει ευρωπαϊκή ευελιξία για προσωρινά μέτρα ανακούφισης από τις αυξημένες τιμές των καυσίμων, την ώρα που η άνοδος του ενεργειακού κόστους τροφοδοτεί νέες πληθωριστικές πιέσεις.
Η Αθήνα προωθεί δύο συγκεκριμένες παρεμβάσεις: την εξαίρεση προσωρινών μέτρων στήριξης από τους δημοσιονομικούς υπολογισμούς, έως ένα συμφωνημένο όριο, και την αξιοποίηση των πρόσθετων εσόδων από τον ΦΠΑ που δημιουργεί η άνοδος των τιμών. Οι προσδοκίες, ωστόσο, παραμένουν περιορισμένες, καθώς αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αντιδρούν στη χαλάρωση των δημοσιονομικών κανόνων.
Η διαπραγμάτευση συνδέεται άμεσα με την ενεργειακή κρίση, την ακρίβεια και τις επιπτώσεις τους στην ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας. Παράλληλα, ο πρωθυπουργός καλείται να υπερασπιστεί τις ελληνικές θέσεις για τον νέο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, με έμφαση στην Πολιτική Συνοχής και την Κοινή Αγροτική Πολιτική.
Το ευρωπαϊκό «όχι» στη χαλάρωση των κανόνων
Το βασικό εμπόδιο για την ελληνική πλευρά είναι η απροθυμία σημαντικών κρατών-μελών να αποδεχθούν μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία. Οι κυβερνήσεις του ευρωπαϊκού Βορρά επιμένουν ότι οι συμφωνημένοι κανόνες δεν μπορούν να προσαρμόζονται κάθε φορά που προκύπτει μια νέα κρίση, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη απορρίψει την προοπτική μιας ενιαίας λύσης για όλες τις χώρες.
Η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, έχει επισημάνει ότι οι διαφορετικές ενεργειακές ανάγκες και τα διαφορετικά ενεργειακά μείγματα των κρατών-μελών δεν επιτρέπουν μια οριζόντια αντιμετώπιση. Η ευρωπαϊκή γραμμή παραμένει προσανατολισμένη σε στοχευμένες ενισχύσεις προς τα νοικοκυριά που αντιμετωπίζουν τις μεγαλύτερες δυσκολίες.
Για την Αθήνα, το ζητούμενο είναι να αναγνωριστεί ότι η σημερινή συγκυρία απαιτεί πρόσθετα εργαλεία παρέμβασης. Η αύξηση των τιμών των καυσίμων επηρεάζει όχι μόνο τις μετακινήσεις, αλλά και το κόστος παραγωγής, τις μεταφορές και τις τιμές των προϊόντων. Η κυβέρνηση θέλει, επομένως, να διατηρήσει τη δυνατότητα λήψης μέτρων χωρίς να επιβαρυνθεί υπέρμετρα ο δημοσιονομικός σχεδιασμός.
Ενέργεια και ανταγωνιστικότητα στο ίδιο τραπέζι
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναμένεται να θέσει και το ευρύτερο ζήτημα του ενεργειακού κόστους για την ευρωπαϊκή βιομηχανία και τη ναυτιλία. Η ελληνική πλευρά υποστηρίζει ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να αντιμετωπίζει ταυτόχρονα υψηλές τιμές ενέργειας, αυξημένες ανάγκες χρηματοδότησης της πράσινης μετάβασης και αυστηρούς δημοσιονομικούς περιορισμούς χωρίς να εξετάζει τις συνέπειες στην παραγωγή και την απασχόληση.
Η αναταραχή στα Στενά του Ορμούζ και οι πολεμικές συγκρούσεις στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή ενισχύουν την αβεβαιότητα στις ενεργειακές αγορές. Σε αυτό το περιβάλλον, η Αθήνα ζητά παρεμβάσεις που θα περιορίσουν τις άμεσες επιβαρύνσεις, χωρίς να εγκαταλείπεται ο μακροπρόθεσμος στόχος της ενεργειακής μετάβασης.
Παράλληλα, ο πρωθυπουργός αναμένεται να επιμείνει στην ολοκλήρωση της ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας, στην ενίσχυση των διασυνδέσεων μεταξύ των κρατών-μελών και στην εφαρμογή των προτάσεων των εκθέσεων Λέτα και Ντράγκι για την ανταγωνιστικότητα. Η απλούστευση της νομοθεσίας και η μείωση των στρατηγικών εξαρτήσεων της ΕΕ αποτελούν επίσης μέρος της ελληνικής ατζέντας.
Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο: Οι ελληνικές κόκκινες γραμμές
Το δεύτερο μεγάλο μέτωπο αφορά το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η συζήτηση για τον προϋπολογισμό αποτυπώνει τις διαφορετικές προτεραιότητες των κρατών-μελών, καθώς οι αυξημένες ανάγκες για άμυνα, ασφάλεια και τεχνολογική ανάπτυξη δημιουργούν πιέσεις στις παραδοσιακές ευρωπαϊκές πολιτικές.
Η αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προέβλεπε προϋπολογισμό 1,76 τρισ. ευρώ, ενώ η πρόταση της ιρλανδικής προεδρίας περιορίζει το ποσό στα 1,62 τρισ. ευρώ. Οι διαφωνίες, ωστόσο, παραμένουν, καθώς οι καθαροί συνεισφέροντες ζητούν περιορισμό των δαπανών και άλλες χώρες επιμένουν στην ανάγκη επαρκούς χρηματοδότησης των κοινών ευρωπαϊκών προτεραιοτήτων.
Για την Ελλάδα, βασική προϋπόθεση είναι να μη χρηματοδοτηθούν οι νέες ανάγκες μέσω περικοπών στην Πολιτική Συνοχής και την Κοινή Αγροτική Πολιτική. Η Αθήνα θεωρεί ότι οι δύο πολιτικές έχουν καθοριστική σημασία για τις περιφέρειες, τις αγροτικές περιοχές και τις οικονομίες που εξακολουθούν να χρειάζονται ευρωπαϊκή χρηματοδοτική στήριξη.
Η ελληνική κυβέρνηση εμφανίζεται ανοιχτή στη συζήτηση για νέους ίδιους πόρους της ΕΕ, υπό την προϋπόθεση ότι η κατανομή των βαρών δεν θα επιβαρύνει δυσανάλογα τις λιγότερο ανεπτυγμένες οικονομίες. Το ζήτημα αναμένεται να αποτελέσει αντικείμενο δύσκολων διαπραγματεύσεων και πέρα από την παρούσα Σύνοδο.
Μεταναστευτικό και Ουκρανία στην ευρωπαϊκή ατζέντα
Στις εργασίες του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου περιλαμβάνονται επίσης ο πόλεμος στην Ουκρανία, η ευρωπαϊκή διεύρυνση και το Μεταναστευτικό. Για την Ελλάδα, προτεραιότητα παραμένει η προστασία των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ και η ύπαρξη αποτελεσματικού ευρωπαϊκού μηχανισμού για την αντιμετώπιση έκτακτων μαζικών εισροών ή περιπτώσεων εργαλειοποίησης μεταναστευτικών ροών.
Η ελληνική πλευρά επιδιώκει να διατηρήσει την πίεση για κοινή ευρωπαϊκή αντιμετώπιση του ζητήματος, με την ευθύνη για τη φύλαξη των συνόρων να συνοδεύεται από ευρωπαϊκή υποστήριξη.
Η Σύνοδος Κορυφής καλείται, συνεπώς, να διαχειριστεί ένα ευρύ φάσμα προκλήσεων, από την ενεργειακή ασφάλεια και την ακρίβεια έως τη χρηματοδότηση των ευρωπαϊκών πολιτικών. Για τον Κυριάκο Μητσοτάκη, το άμεσο ζητούμενο είναι να εξασφαλίσει μεγαλύτερα περιθώρια εθνικών παρεμβάσεων. Η έκβαση της συζήτησης θα δείξει αν η ΕΕ είναι διατεθειμένη να προσαρμόσει τους δημοσιονομικούς κανόνες στις νέες συνθήκες ή αν η αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης θα παραμείνει κυρίως υπόθεση των επιμέρους κυβερνήσεων.
Ευρωπαϊκό Συμβούλιο 15–16 Οκτωβρίου 2026 — ατζέντα της Συνόδου, ενεργειακές τιμές, ανταγωνιστικότητα, Ουκρανία και Μεταναστευτικό.
Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028–2034 — διαπραγμάτευση του επόμενου ευρωπαϊκού προϋπολογισμού και χρηματοδοτικές προτεραιότητες.
Πώς καταρτίζεται ο προϋπολογισμός της ΕΕ — διαδικασία διαπραγμάτευσης και έγκρισης του προϋπολογισμού.
Δήλωση του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη κατά την άφιξή του στη Σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις Βρυξέλλες Έχουμε μπροστά μας ένα Ευρωπαϊκό Συμβούλιο με εξαιρετικά πλούσια ημερήσια διάταξη. Επιτρέψτε μου να σταθώ σε τρία σημεία προτεραιότητας για την Ελλάδα. Πρώτον, οι διαπραγματεύσεις σχετικά με το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο. Η Ελλάδα δεν είναι ικανοποιημένη με την πρόταση την οποία κατέθεσε η Ιρλανδική Προεδρία, καθώς εντοπίζει το γεγονός ότι υπάρχει μία ουσιαστική ασυνέπεια μεταξύ της φιλοδοξίας των στόχων που έχει θέσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και των πόρων που έχει θέσει στη διάθεσή της για να πετύχει αυτούς τους στόχους. Η Ελλάδα είναι μία από τις 16 χώρες που αυτοπροσδιοριζόμαστε ως «Φίλοι της Συνοχής». Είμαστε χώρες που έχουμε δεσμευτεί ότι δεν θα δεχθούμε περικοπές στην Πολιτική Συνοχής και στην Κοινή Αγροτική Πολιτική, δηλαδή στους βασικούς φακέλους οι οποίοι είναι ταυτισμένοι με την ίδια την έννοια της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Εκφράζουμε την ευχή μας ότι οι διαπραγματεύσεις θα κλείσουν στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Δεκεμβρίου, αλλά θα πρέπει να πειστούν και οι «φειδωλοί» φίλοι μας ότι δεν θα δεχθούμε περαιτέρω περικοπές σε κρίσιμους πυλώνες της ευρωπαϊκής πολιτικής. Το δεύτερο ζήτημα που θα μας απασχολήσει είναι τα ζητήματα της ανταγωνιστικότητας και του κόστους ενέργειας, κόστος ενέργειας το οποίο έχει τροφοδοτήσει μία νέα «έκρηξη» στον ευρωπαϊκό πληθωρισμό. Είναι σημαντικό, πέραν των εθνικών πρωτοβουλιών, να υπάρξει και μία ευρωπαϊκή απάντηση σε αυτό το μεγάλο, ακανθώδες πρόβλημα, το οποίο αφορά όλες τις ευρωπαϊκές χώρες. Γι’ αυτό και θα ζητήσουμε -και θα ζητήσω προσωπικά- να συμπεριληφθεί στα συμπεράσματα μία πρόβλεψη που θα ζητά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει πρόσθετα μέτρα, πρόσθετες ευελιξίες, ώστε να μπορέσουμε να στηρίξουμε τους συμπολίτες μας και τις επιχειρήσεις που το έχουν περισσότερο ανάγκη. Ήδη η Ελληνική Κυβέρνηση, ακριβώς επειδή υλοποιεί μια συνετή δημοσιονομική πολιτική, έχει τη δυνατότητα να στηρίξει επιχειρήσεις και νοικοκυριά. Μόλις χθες ανακοινώσαμε τις παρεμβάσεις μας στο πετρέλαιο θέρμανσης. Η Ελλάδα έχει αυτή τη στιγμή μία από τις χαμηλότερες τιμές σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση στο πετρέλαιο θέρμανσης. Προσθέστε σε αυτό και το επίδομα θέρμανσης, το οποίο καλύπτει τις ανάγκες των περιοχών που έχουν μεγαλύτερες ανάγκες, για να αντιληφθείτε πώς συνδέεται η υπεύθυνη δημοσιονομική πολιτική με τις δυνατότητες που έχει η Ελληνική Κυβέρνηση να στηρίξει την κοινωνία απέναντι σε έναν δύσκολο χειμώνα που έρχεται. Αλλά, προφανώς, ζητάμε και πρόσθετη ευρωπαϊκή ευελιξία. Δεν εκτιμώ ότι η διαπραγμάτευση αυτή θα τελειώσει σήμερα ή αύριο, αλλά θα ζητήσουμε από την Επιτροπή να προσέλθει στο τραπέζι με πρόσθετες προτάσεις, πέραν αυτών που έχει ήδη καταθέσει. Τέλος, θέλω να εκφράσω την ικανοποίησή μου γιατί η ελληνική πρόταση για έναν μηχανισμό αντιμετώπισης κρίσεων στο μεταναστευτικό, αντίστοιχων με αυτό που είδαμε στη Θέουτα -η περίπτωση της Θέουτα ήταν παρεμφερής με αυτό το οποίο είχαμε δει στον Έβρο το 2020- έγινε αποδεκτή από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Στηρίζεται από τα κράτη μέλη και πιστεύω ότι σύντομα θα νομοθετηθεί, έτσι ώστε οι χώρες οι οποίες βρίσκονται στην πρώτη γραμμή να μπορούν, σε πολύ εξαιρετικές συνθήκες, να αναστέλλουν τη χορήγηση ασύλου και να προβαίνουν και σε μαζικές επιστροφές. Είναι κάτι το οποίο προφανώς αφορά την πατρίδα μας και χαίρομαι γιατί μία ακόμα ελληνική πρωτοβουλία έγινε αποδεκτή σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
