Νέα απότομη άνοδο καταγράφουν οι τιμές του πετρελαίου, καθώς οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή ενισχύουν τους φόβους για την ομαλή τροφοδοσία της παγκόσμιας αγοράς, την ώρα που ο τυφώνας Ισαΐας περιορίζει την παραγωγή στον Κόλπο του Μεξικού. Το Brent ξεπέρασε τα 105 δολάρια το βαρέλι, ενώ το αμερικανικό WTI πλησίασε τα 93 δολάρια, επαναφέροντας στο προσκήνιο τον κίνδυνο ενός νέου ενεργειακού σοκ.
Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του Brent ενισχύθηκαν έως 5,2%, στα 105,36 δολάρια το βαρέλι, ενώ το WTI σημείωσε άνοδο 5,1%, στα 92,75 δολάρια. Η νέα εκτίναξη της τιμής του πετρελαίου αποτυπώνει κυρίως την ανησυχία των επενδυτών ότι η γεωπολιτική ένταση μπορεί να περιορίσει περαιτέρω τις διαθέσιμες ποσότητες στην αγορά.
Η άνοδος έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία το πετρέλαιο έχει ήδη μετατραπεί σε έναν από τους βασικούς παράγοντες αβεβαιότητας για την παγκόσμια οικονομία. Οι αγορές προεξοφλούν υψηλότερο κόστος ενέργειας, μεγαλύτερες πληθωριστικές πιέσεις και αυξημένο κίνδυνο επιβράδυνσης, καθώς κάθε νέα άνοδος της τιμής του αργού μεταφέρεται στα καύσιμα, στις μεταφορές και τελικά στις τιμές των προϊόντων.
Στο επίκεντρο βρίσκεται και πάλι το Ιράν και η προοπτική νέας κλιμάκωσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι πληροφορίες ότι η Ουάσιγκτον εξετάζει την επανέναρξη μεγάλης κλίμακας στρατιωτικών επιχειρήσεων ενισχύουν το ασφάλιστρο κινδύνου στις αγορές, καθώς οι επενδυτές φοβούνται ότι μια νέα σύγκρουση θα επηρεάσει τις ροές πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο.
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη μεγαλύτερο εξαιτίας των Στενών του Ορμούζ, από όπου διέρχεται κρίσιμο μέρος της παγκόσμιας ενεργειακής διακίνησης. Οι επιθέσεις εναντίον δεξαμενόπλοιων έχουν αυξηθεί και η συχνότητά τους βρίσκεται, σύμφωνα με αναλυτές, στο υψηλότερο επίπεδο από την έναρξη του πολέμου. Το ενδεχόμενο περαιτέρω περιορισμού της ναυσιπλοΐας αρκεί για να κρατά τις τιμές του αργού σε υψηλά επίπεδα.
Παράλληλα, η αγορά παρακολουθεί στενά τις κινήσεις του Τραμπ και το μέτωπο ΗΠΑ–Ιράν, καθώς οποιαδήποτε νέα στρατιωτική επιχείρηση θα μπορούσε να προκαλέσει νέο κύμα ανατιμήσεων. Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, η Ουάσιγκτον βρίσκεται αντιμέτωπη και με ένα διαφορετικό πρόβλημα: τη μείωση της εγχώριας παραγωγής λόγω των καιρικών συνθηκών στον Κόλπο του Μεξικού.
Το αποτέλεσμα είναι ένα σύνθετο σοκ προσφοράς, στο οποίο γεωπολιτική και καιρός λειτουργούν ταυτόχρονα προς την ίδια κατεύθυνση.
Οι αγορές αντιδρούν πριν από την πραγματική έλλειψη
Η νέα άνοδος του πετρελαίου προκάλεσε νέο κύμα πωλήσεων σε μετοχές και ομόλογα. Τα futures του Dow Jones υποχώρησαν περίπου 510 μονάδες ή 1%, του S&P 500 κατά 0,6% και του Nasdaq-100 κατά 0,8%.
Την ίδια στιγμή, οι αποδόσεις των αμερικανικών δεκαετών ομολόγων αυξήθηκαν κατά έξι μονάδες βάσης, ενώ πιέσεις δέχθηκαν και τα γερμανικά ομόλογα. Η αντίδραση αυτή συνδέεται με την ανησυχία ότι μια παρατεταμένη άνοδος του πετρελαίου θα δυσκολέψει την αποκλιμάκωση του πληθωρισμού και θα περιορίσει τα περιθώρια άσκησης νομισματικής πολιτικής.
Όπως εξηγούν αναλυτές της αγοράς, κάθε νέα ανάκαμψη του πετρελαίου αυξάνει τις αποδόσεις των ομολόγων και επιβαρύνει τις μετοχές. Το ενεργειακό κόστος αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για τις επιχειρήσεις, ενώ η τεχνολογία και η ενέργεια έχουν ιδιαίτερο βάρος στη διαμόρφωση της αμερικανικής χρηματιστηριακής εικόνας.
Το Ιράν και η απειλή νέας στρατιωτικής κλιμάκωσης
Οι αγορές δεν χρειάζονται μια πραγματική διακοπή των εξαγωγών για να αντιδράσουν. Αρκεί η πιθανότητα να περιοριστούν οι ροές από τον Περσικό Κόλπο ώστε οι traders να ενσωματώσουν υψηλότερο γεωπολιτικό ρίσκο στην τιμή.
Αυτό συμβαίνει τώρα με το Ιράν. Οι αναφορές για πιθανή επανάληψη μεγάλης κλίμακας αμερικανικών επιχειρήσεων δημιουργούν έναν νέο γύρο αβεβαιότητας, ενώ παράλληλα η ένταση με τους Χούθι και οι εξελίξεις γύρω από τη Σαουδική Αραβία διευρύνουν το μέτωπο της σύγκρουσης.
Η αγορά επομένως τιμολογεί όχι μόνο το πετρέλαιο που ενδέχεται να χαθεί, αλλά και το κόστος της ασφάλισης, της ναυσιπλοΐας και της μεταφοράς φορτίων.
Ορμούζ: Το σημείο που φοβίζει περισσότερο την αγορά
Τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν το πιο ευαίσθητο σημείο της εξίσωσης. Οι τελευταίες επιθέσεις σε πλοία αυξάνουν το κόστος και τον κίνδυνο για τις ναυτιλιακές εταιρείες, ενώ οποιαδήποτε σοβαρή διατάραξη της ναυσιπλοΐας θα μπορούσε να προκαλέσει άμεση αντίδραση στις τιμές.
Η σημασία του Ορμούζ δεν περιορίζεται στο αργό πετρέλαιο. Από την περιοχή περνούν και ενεργειακά προϊόντα, με αποτέλεσμα η αναστάτωση στη ναυσιπλοΐα να μπορεί να δημιουργήσει ελλείψεις σε διαφορετικά σημεία της παγκόσμιας αλυσίδας εφοδιασμού.
Αυτός είναι και ο λόγος που η αγορά αντιδρά τόσο έντονα ακόμη και σε ειδήσεις που δεν σημαίνουν άμεσα απώλεια παραγωγής. Η αβεβαιότητα για το αν και πώς θα μεταφερθεί το πετρέλαιο είναι από μόνη της παράγοντας αύξησης της τιμής.
Ο τυφώνας Ισαΐας κόβει την αμερικανική παραγωγή
Στις γεωπολιτικές πιέσεις προστίθεται ένας καθαρά φυσικός παράγοντας. Ο τυφώνας Ισαΐας κινείται προς τις νότιες ακτές των ΗΠΑ και υποχρεώνει τις πετρελαϊκές εταιρείες να περιορίσουν ή να διακόψουν προσωρινά δραστηριότητες στον Κόλπο του Μεξικού.
Η Shell ανακοίνωσε ότι εκκένωσε προσωπικό και ανέστειλε παραγωγή σε αρκετές υπεράκτιες εγκαταστάσεις, ενώ η Chevron ξεκίνησε αντίστοιχες διαδικασίες σε τέσσερις εγκαταστάσεις.
Σύμφωνα με την αρμόδια αμερικανική υπηρεσία, έως την Τετάρτη είχε διακοπεί προσωρινά περίπου το 25,08% της πετρελαϊκής παραγωγής στον Κόλπο του Μεξικού, δηλαδή περίπου 511.619 βαρέλια ημερησίως, ενώ είχε ανασταλεί και το 16,37% της παραγωγής φυσικού αερίου.
Πρόκειται για προσωρινές διακοπές που μπορούν να αντιστραφούν μετά την απομάκρυνση της κακοκαιρίας, όμως σε μια αγορά ήδη φορτισμένη από τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή ακόμη και μια προσωρινή απώλεια προσφοράς μπορεί να προκαλέσει σημαντικές διακυμάνσεις.
Και τα αμερικανικά αποθέματα πιέζουν την αγορά
Στην άνοδο συνέβαλαν και τα τελευταία στοιχεία για τα αμερικανικά αποθέματα. Τα αποθέματα αργού μειώθηκαν κατά 3,2 εκατ. βαρέλια την εβδομάδα που ολοκληρώθηκε στις 2 Οκτωβρίου, έναντι πρόβλεψης για πτώση περίπου 1,7 εκατ. βαρελιών.
Μικρή ήταν επίσης η μείωση των αποθεμάτων αποσταγμένων καυσίμων, στα οποία περιλαμβάνονται το ντίζελ και το αεροπορικό καύσιμο. Τα αποθέματα αυτά βρίσκονται πλέον σε επίπεδα χαμηλότερα από τον μέσο όρο των τελευταίων ετών για την ίδια περίοδο.
Έτσι, η αγορά βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα δυσάρεστο ταυτόχρονο σήμα: γεωπολιτική αβεβαιότητα στην πλευρά της ζήτησης για ασφάλεια εφοδιασμού και περιορισμούς στην προσφορά από τον Κόλπο του Μεξικού.
Το πετρέλαιο επιστρέφει ως πρόβλημα για την οικονομία
Η μεγάλη ανησυχία πλέον δεν αφορά μόνο το κόστος της βενζίνης ή του ντίζελ. Εάν η τιμή του αργού παραμείνει πάνω από τα 100 δολάρια, το αυξημένο ενεργειακό κόστος μπορεί να περάσει στις μεταφορές, στη βιομηχανία, στη γεωργία και στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, ενισχύοντας τον πληθωρισμό.
Για τις κεντρικές τράπεζες, αυτό δημιουργεί ένα δύσκολο περιβάλλον: υψηλότερες τιμές ενέργειας περιορίζουν την κατανάλωση και την ανάπτυξη, την ίδια στιγμή που αυξάνουν τις πληθωριστικές πιέσεις.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι πλέον πόσο θα διαρκέσει η αναστάτωση. Αν οι επιθέσεις στα δεξαμενόπλοια συνεχιστούν, η παραγωγή στον Κόλπο του Μεξικού καθυστερήσει να επανέλθει και η ένταση γύρω από το Ιράν κλιμακωθεί, το πετρέλαιο μπορεί να παραμείνει ο βασικός παράγοντας που θα καθορίζει την πορεία των αγορών και των οικονομιών τους επόμενους μήνες.
