Το αδιέξοδο στις συνομιλίες ΗΠΑ – Ιράν επαναφέρει με δύναμη τον εφιάλτη ενός νέου ενεργειακού σοκ. Η τιμή του Brent ξεπέρασε τα 108 δολάρια το βαρέλι, οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων εκτοξεύθηκαν και οι χρηματιστηριακές αγορές βρέθηκαν υπό πίεση, καθώς οι επενδυτές φοβούνται ότι μια παρατεταμένη κρίση στα Στενά του Ορμούζ μπορεί να μετατραπεί σε κρίση πληθωρισμού και επιτοκίων.
Η εικόνα στις αγορές είναι χαρακτηριστική: ακριβότερη ενέργεια, υψηλότερες αποδόσεις ομολόγων και μειωμένη διάθεση για μετοχές. Το Brent ενισχύθηκε πάνω από 4%, φθάνοντας περίπου στα 108,5 δολάρια, ενώ το αμερικανικό WTI κινήθηκε κοντά στα 96 δολάρια. Η εξέλιξη επαναφέρει στο προσκήνιο την προοπτική ενός παρατεταμένου πετρελαϊκού σοκ, με άμεσες επιπτώσεις στο κόστος μεταφορών, παραγωγής και κατανάλωσης.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η ενεργειακή αναταραχή δεν περιορίζεται στην αγορά πετρελαίου. Περνά στα κρατικά ομόλογα, στις προσδοκίες για τα επιτόκια και τελικά στις μετοχές. Η απόδοση του αμερικανικού 10ετούς ομολόγου κινήθηκε πάνω από το 5,2%, ενώ το 2ετές πλησίασε το 4,92%, καθώς οι αγορές προεξοφλούν ότι η Federal Reserve μπορεί να χρειαστεί να διατηρήσει ή ακόμη και να αυξήσει τα επιτόκια για μεγαλύτερο διάστημα.
Στην Ευρώπη, η ίδια πίεση πέρασε στα κρατικά ομόλογα. Η απόδοση του γερμανικού 10ετούς κινήθηκε στο 3,63%, σε επίπεδα που παραπέμπουν σε πολυετή υψηλά, ενώ το βρετανικό 10ετές ξεπέρασε το 5,4%. Η αγορά ουσιαστικά τιμολογεί τον κίνδυνο ότι το ενεργειακό κόστος μπορεί να διατηρήσει τον πληθωρισμό υψηλότερα για περισσότερο χρόνο.
Η σημερινή εικόνα συνδέεται άμεσα με την κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ, όπου εξακολουθεί να κρίνεται μεγάλο μέρος της παγκόσμιας ενεργειακής τροφοδοσίας. Το AnatropiNews έχει καταγράψει ήδη από τις προηγούμενες εβδομάδες την αντιπαράθεση γύρω από το άνοιγμα της στρατηγικής θαλάσσιας οδού, ενώ οι τελευταίες εξελίξεις δείχνουν ότι το ζήτημα παραμένει κεντρικό στις διαπραγματεύσεις ΗΠΑ – Ιράν.
Το πετρέλαιο γίνεται ξανά ο καταλύτης
Η άνοδος του πετρελαίου λειτουργεί σαν πολλαπλασιαστής του οικονομικού κινδύνου. Όταν το κόστος της ενέργειας αυξάνεται απότομα, οι επιχειρήσεις μετακυλίουν μέρος της επιβάρυνσης στις τιμές προϊόντων και υπηρεσιών. Ταυτόχρονα αυξάνεται το κόστος μεταφοράς, παραγωγής και ηλεκτροπαραγωγής, δημιουργώντας ένα ευρύτερο κύμα ανατιμήσεων.
Το πρόβλημα για τις κεντρικές τράπεζες είναι ότι πρόκειται για πληθωρισμό που δεν αντιμετωπίζεται εύκολα μόνο με τα επιτόκια. Η αύξηση του κόστους του πετρελαίου προέρχεται από την προσφορά και τη γεωπολιτική, όχι από υπερβολική ζήτηση στην οικονομία.
Ωστόσο, η νομισματική πολιτική είναι το βασικό διαθέσιμο εργαλείο. Γι’ αυτό και οι αγορές αυξάνουν τις πιθανότητες νέας αύξησης επιτοκίων από τη Fed ήδη από την επόμενη συνεδρίαση, ενώ παράλληλα προεξοφλούν περισσότερες αυξήσεις μέσα στο επόμενο έτος.
Εάν το πετρέλαιο παραμείνει πάνω από τα 100 δολάρια για μεγάλο διάστημα, το πρόβλημα αλλάζει χαρακτήρα. Δεν πρόκειται πλέον μόνο για ένα βραχυπρόθεσμο σοκ στις τιμές της ενέργειας, αλλά για έναν παράγοντα που μπορεί να επηρεάσει τις πληθωριστικές προσδοκίες, τις επενδύσεις και την κατανάλωση.
Τα ομόλογα δείχνουν τον δρόμο
Η αγορά κρατικού χρέους βρίσκεται στο επίκεντρο της αναταραχής. Η απόδοση του αμερικανικού 10ετούς, που αποτελεί σημείο αναφοράς για μεγάλο μέρος του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος, ξεπέρασε το 5,2%. Το 30ετές κινήθηκε πάνω από το 5,5%, ενώ η απόδοση του 2ετούς αυξήθηκε επίσης σημαντικά.
Οι αποδόσεις και οι τιμές των ομολόγων κινούνται αντίθετα. Όταν οι επενδυτές πουλούν ομόλογα, οι τιμές τους υποχωρούν και οι αποδόσεις ανεβαίνουν. Η σημερινή εικόνα επομένως δείχνει ότι η αγορά ζητά υψηλότερη αμοιβή για να διακρατήσει κρατικό χρέος, καθώς αυξάνονται τόσο οι πληθωριστικοί όσο και οι δημοσιονομικοί κίνδυνοι.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η συμπεριφορά των βραχυπρόθεσμων τίτλων. Η άνοδος του 2ετούς ομολόγου αποτυπώνει κυρίως τις προσδοκίες για την πορεία της Fed, ενώ η άνοδος των μακροπρόθεσμων αποδόσεων ενσωματώνει και τις ανησυχίες για τον πληθωρισμό, το δημόσιο χρέος και το λεγόμενο term premium.
Η καμπύλη αποδόσεων έχει έτσι αρχίσει να επιπεδώνεται. Πρόκειται για εξέλιξη που παρακολουθούν στενά οι αγορές, καθώς στο παρελθόν μια ανεστραμμένη καμπύλη έχει συνδεθεί με υφέσεις. Η σχέση, πάντως, δεν είναι μηχανική ούτε αποτελεί από μόνη της πρόβλεψη για ύφεση.
Η Wall Street πληρώνει τον λογαριασμό
Η άνοδος των αποδόσεων μεταφέρεται σχεδόν αυτόματα στις μετοχές. Όσο αυξάνεται η απόδοση των κρατικών ομολόγων, τόσο ακριβότερο γίνεται το χρήμα και τόσο λιγότερο ελκυστικές εμφανίζονται οι επενδύσεις υψηλότερου κινδύνου.
Τα futures των βασικών αμερικανικών δεικτών κινήθηκαν πτωτικά, ενώ οι μετοχές τεχνολογίας βρέθηκαν αντιμέτωπες με πρόσθετες πιέσεις. Οι εταιρείες υψηλής ανάπτυξης είναι ιδιαίτερα ευαίσθητες στις μεταβολές των επιτοκίων, καθώς μεγάλο μέρος της αποτίμησής τους βασίζεται σε μελλοντικές ταμειακές ροές.
Η εικόνα δημιουργεί έναν δύσκολο συνδυασμό για τις αγορές: το πετρέλαιο ανεβαίνει, οι αποδόσεις των ομολόγων ανεβαίνουν και οι μετοχές πιέζονται. Την ίδια στιγμή, το δολάριο παραμένει ισχυρό, ενώ τα πολύτιμα μέταλλα χάνουν μέρος της ελκυστικότητάς τους εξαιτίας των υψηλότερων αποδόσεων.
Χρυσός και ασήμι υπό πίεση
Παρά τον γεωπολιτικό κίνδυνο, ο χρυσός υποχώρησε απότομα, καθώς οι υψηλότερες αποδόσεις των κρατικών τίτλων αυξάνουν το κόστος ευκαιρίας της κατοχής ενός περιουσιακού στοιχείου που δεν αποδίδει τόκο.
Τα futures του χρυσού υποχώρησαν πάνω από 3%, ενώ ακόμη μεγαλύτερες ήταν οι απώλειες στο ασήμι. Η κίνηση δείχνει ότι, σε αυτή τη φάση, οι επενδυτές δίνουν μεγαλύτερο βάρος στην πορεία των πραγματικών και ονομαστικών επιτοκίων παρά στον παραδοσιακό ρόλο των πολύτιμων μετάλλων ως καταφυγίων.
Ωστόσο, η εικόνα δεν είναι μονοσήμαντη. Εάν η ενεργειακή κρίση οδηγήσει σε παρατεταμένη οικονομική αβεβαιότητα ή σε νέες πιέσεις στις αγορές, η ζήτηση για χρυσό μπορεί να επανέλθει. Οι κεντρικές τράπεζες εξακολουθούν, άλλωστε, να αποτελούν σημαντική πηγή ζήτησης για το πολύτιμο μέταλλο.
Ο παράγοντας Ορμούζ κρίνει την επόμενη ημέρα
Το μεγάλο ερώτημα πλέον είναι πόσο θα διαρκέσει η διαταραχή στις ενεργειακές ροές. Το Ιράν έχει συνδέσει το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ με συγκεκριμένους όρους, ενώ η αμερικανική πλευρά έχει απορρίψει την τελευταία πρόταση της Τεχεράνης, αφήνοντας πάντως ανοικτό το ενδεχόμενο νέων συνομιλιών.
Αυτό ακριβώς κρατά τις αγορές σε κατάσταση νευρικότητας. Κάθε ένδειξη προόδου στις συνομιλίες μπορεί να οδηγήσει σε αποκλιμάκωση του πετρελαίου και των αποδόσεων. Αντίθετα, νέα κλιμάκωση μπορεί να προκαλέσει ακόμη μεγαλύτερη πίεση.
Μέσα στην εβδομάδα, το ενδιαφέρον θα στραφεί και στα αμερικανικά στοιχεία για τον πληθωρισμό, τη μεταποίηση και την απασχόληση. Τα στοιχεία αυτά θα κρίνουν εάν η άνοδος του πετρελαίου αντιμετωπίζεται από τις αγορές ως προσωρινό γεωπολιτικό σοκ ή ως παράγοντας που αλλάζει την πορεία του πληθωρισμού και της νομισματικής πολιτικής.
Το κρίσιμο μέγεθος είναι τελικά η διάρκεια. Ένα Brent στα 108 δολάρια μπορεί να είναι ένα έντονο αλλά προσωρινό σοκ. Ένα πετρέλαιο πάνω από τα 100 δολάρια για μήνες θα ήταν διαφορετική υπόθεση, με συνέπειες για τον πληθωρισμό, τα επιτόκια, το κόστος δανεισμού, τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά.
Και αυτός είναι ο πραγματικός κίνδυνος που βλέπουν σήμερα οι αγορές: όχι μόνο ένα ακριβότερο βαρέλι, αλλά ένας κύκλος στον οποίο η ενεργειακή κρίση τροφοδοτεί τον πληθωρισμό, ο πληθωρισμός κρατά ψηλά τα επιτόκια, τα επιτόκια πιέζουν την ανάπτυξη και η ανάπτυξη δυσκολεύεται ακόμη περισσότερο από το αυξημένο ενεργειακό κόστος.
