Ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς εγκατέλειψε την προεδρία της Σερβίας πριν ολοκληρώσει τη δεύτερη θητεία του, προκειμένου να ηγηθεί του κυβερνητικού ψηφοδελτίου στις πρόωρες βουλευτικές εκλογές της 25ης Οκτωβρίου. Η κίνηση ανοίγει τον δρόμο για την επιστροφή του στην πρωθυπουργία, αλλά ταυτόχρονα μετατρέπει την εκλογική αναμέτρηση σε κρίσιμη δοκιμασία για την πολιτική κυριαρχία του, μετά από σχεδόν δύο χρόνια φοιτητικών κινητοποιήσεων.
Ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς υπέβαλε την παραίτησή του από την προεδρία της Σερβίας, βάζοντας τέλος πρόωρα στη δεύτερη θητεία του και περνώντας πλέον ανοιχτά στην προεκλογική μάχη για τις βουλευτικές εκλογές της 25ης Οκτωβρίου. Η παραίτηση υποβλήθηκε το βράδυ της Κυριακής 27 Σεπτεμβρίου και από την επόμενη ημέρα τα καθήκοντα του αρχηγού του κράτους αναλαμβάνει προσωρινά η πρόεδρος της Βουλής, Άνα Μπρνάμπιτς.
Η απόφαση του Βούτσιτς έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Σερβία βρίσκεται σε παρατεταμένη πολιτική αναταραχή, με το φοιτητικό κίνημα να έχει μετατραπεί σε βασικό αντίπαλο του κυβερνητικού στρατοπέδου. Οι κινητοποιήσεις που ακολούθησαν την τραγωδία στον Νόβι Σαντ έχουν εξελιχθεί σε μια από τις σημαντικότερες πολιτικές προκλήσεις που έχει αντιμετωπίσει ο Βούτσιτς από τότε που το κόμμα του ανέλαβε την εξουσία.
Στις εκλογές ο Βούτσιτς θα ηγηθεί του ψηφοδελτίου που στηρίζεται από το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα (SNS) και τους συμμάχους του, με στόχο να επιστρέψει στην πρωθυπουργία. Η επιλογή αυτή είναι συνταγματικά αναγκαία για την πολιτική του διαδρομή, καθώς δεν μπορεί να διεκδικήσει τρίτη προεδρική θητεία. Η δεύτερη θητεία του θα ολοκληρωνόταν κανονικά τον Μάιο του 2027.
Η παραίτηση και η προσωρινή προεδρία Μπρνάμπιτς
Με την παραίτηση του Βούτσιτς ενεργοποιείται η διαδικασία προσωρινής αναπλήρωσης της προεδρίας. Η Άνα Μπρνάμπιτς, πρόεδρος της Εθνοσυνέλευσης, αναλαμβάνει προσωρινά τα καθήκοντα του αρχηγού του κράτους, ενώ σύμφωνα με το σερβικό Σύνταγμα και τη σχετική νομοθεσία θα πρέπει να διεξαχθούν προεδρικές εκλογές μέσα σε διάστημα έως 90 ημερών.
Το γεγονός ότι η χώρα οδηγείται έτσι σε δύο διαφορετικές εκλογικές διαδικασίες μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα προσδίδει ιδιαίτερη σημασία στην κάλπη της 25ης Οκτωβρίου. Ο Βούτσιτς επιδιώκει πρώτα να εξασφαλίσει τον έλεγχο της Βουλής και στη συνέχεια να διατηρήσει την πολιτική επιρροή του από τη θέση του πρωθυπουργού.
Πριν υπογράψει την παραίτησή του, ο Βούτσιτς ανακοίνωσε επίσης σειρά απονομών χάριτος, μεταξύ άλλων σε φοιτητές και ακτιβιστές που αντιμετώπιζαν κατηγορίες σχετικά με την απόπειρα ανατροπής της συνταγματικής τάξης, αλλά και σε πρόσωπα που είχαν κατηγορηθεί για επιθέσεις κατά φοιτητών. Διεθνή δημοσιεύματα αναφέρουν συνολικά 49 απονομές χάριτος, εκ των οποίων 23 συνδέονταν με τα γεγονότα των τελευταίων κινητοποιήσεων.
«Θα τους νικήσουμε με μεγαλύτερη διαφορά»
Λίγο αργότερα, ο Βούτσιτς εμφανίστηκε ενώπιον χιλιάδων υποστηρικτών του έξω από το προεδρικό μέγαρο στο Βελιγράδι. Ευχαρίστησε όσους τον στήριξαν κατά τη διάρκεια της πολιτικής του διαδρομής και δήλωσε ότι θα συνεχίσει να υπερασπίζεται τα συμφέροντα της Σερβίας.
Παράλληλα, προανήγγειλε εντατική προεκλογική εκστρατεία και εμφανίστηκε βέβαιος ότι το πολιτικό στρατόπεδό του θα επικρατήσει στις εκλογές με μεγαλύτερη διαφορά από ό,τι στο παρελθόν.
Η εκλογική εκστρατεία, ωστόσο, διεξάγεται σε διαφορετικό περιβάλλον από εκείνο των προηγούμενων εκλογικών αναμετρήσεων. Για πρώτη φορά εδώ και χρόνια, ο Βούτσιτς αντιμετωπίζει έναν αντίπαλο που δεν προέρχεται από το παραδοσιακό κομματικό σύστημα.
Η «Φοιτητική Λίστα» απέναντι στον Βούτσιτς
Το φοιτητικό κίνημα που γεννήθηκε μετά την κατάρρευση του γείσου στον ανακαινισμένο σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, στις 1 Νοεμβρίου 2024, όταν έχασαν τη ζωή τους 16 άνθρωποι, αποφάσισε να περάσει από τον δρόμο στην κάλπη.
Οι φοιτητές κατεβαίνουν στις εκλογές με δικό τους ψηφοδέλτιο, τη «Φοιτητική Λίστα», στην οποία συμμετέχουν πρόσωπα χωρίς προηγούμενη κομματική δραστηριότητα. Επικεφαλής είναι ο καθηγητής καρδιολογίας Ίλια Σερντάνοβιτς. Το ψηφοδέλτιο στηρίζεται από τμήματα της αντιπολίτευσης που επέλεξαν να μην κατέβουν αυτόνομα στις εκλογές.
Η εξέλιξη αυτή αλλάζει το πολιτικό σκηνικό. Οι φοιτητικές κινητοποιήσεις είχαν αρχικά ως κεντρικά αιτήματα τη διαφάνεια, την απόδοση ευθυνών για την τραγωδία του Νόβι Σαντ και την αντιμετώπιση της διαφθοράς. Στην πορεία εξελίχθηκαν σε ευρύτερη πολιτική αμφισβήτηση της κυβέρνησης και του ίδιου του Βούτσιτς.
Μια κάλπη που αποκτά χαρακτήρα δημοψηφίσματος
Με δεδομένη την αποχώρηση σημαντικού τμήματος των παραδοσιακών κομμάτων της αντιπολίτευσης από την εκλογική μάχη, η αναμέτρηση αποκτά έντονα διπολικό χαρακτήρα: από τη μία πλευρά βρίσκεται το πολιτικό σύστημα που οικοδόμησε ο Βούτσιτς και από την άλλη ένα νέο, φοιτητικό πολιτικό εγχείρημα.
Δημοσιεύματα πριν από την παραίτηση του Βούτσιτς κατέγραφαν το SNS και τη «Φοιτητική Λίστα» ως τις δύο ισχυρότερες πολιτικές δυνάμεις, χωρίς όμως να υπάρχει ενιαία εικόνα από τις δημοσκοπήσεις ως προς τη μεταξύ τους σχέση.
Η σημασία της 25ης Οκτωβρίου επομένως δεν περιορίζεται στην κατανομή των 250 εδρών της σερβικής Βουλής. Το αποτέλεσμα θα κρίνει αν ο Βούτσιτς μπορεί να μεταφέρει την πολιτική του επιρροή από την προεδρία στην κυβέρνηση ή αν η φοιτητική κινητοποίηση θα αποκτήσει για πρώτη φορά θεσμική εκλογική έκφραση.
Από τον Σέσελι στο SNS και τώρα προς την πρωθυπουργία
Ο Βούτσιτς μπήκε στην πολιτική μέσα από το Σερβικό Ριζοσπαστικό Κόμμα του Βόισλαβ Σέσελι, πριν ακολουθήσει διαφορετική πολιτική πορεία και γίνει ένας από τους βασικούς αρχιτέκτονες του SNS. Το κόμμα του βρίσκεται στην εξουσία από το 2012, ενώ ο ίδιος έχει διατελέσει πρωθυπουργός και πρόεδρος.
Η παραίτηση της 27ης Σεπτεμβρίου αποτελεί, επομένως, περισσότερο αλλαγή θεσμικού ρόλου παρά αποχώρηση από την πολιτική. Ο ίδιος το κατέστησε σαφές με την απόφασή του να ηγηθεί της εκλογικής εκστρατείας και να διεκδικήσει την επιστροφή του στο κυβερνητικό κέντρο.
Το ερώτημα πλέον είναι αν το μοντέλο πολιτικής κυριαρχίας που έχει οικοδομήσει από το 2012 μπορεί να μεταφερθεί αυτούσιο από την προεδρία στην πρωθυπουργία, σε μια εκλογική αναμέτρηση όπου απέναντί του βρίσκεται για πρώτη φορά μια πολιτική δύναμη που δημιουργήθηκε έξω από τα παραδοσιακά κόμματα.
