Η αποφυλάκιση του Ηλία Κασιδιάρη επαναφέρει στο προσκήνιο όχι μόνο την επιστροφή ενός καταδικασμένου στελέχους της Χρυσής Αυγής στην πολιτική επικαιρότητα, αλλά κυρίως το ζήτημα της ανασύνταξης του χώρου που συνδέθηκε με τη νεοναζιστική ιδεολογία.
Ο ίδιος έχει προαναγγείλει την κάθοδό του στις επόμενες βουλευτικές εκλογές, ωστόσο το ισχύον θεσμικό πλαίσιο θέτει σημαντικούς περιορισμούς στην άμεση πολιτική του συμμετοχή.
Η αποφυλάκιση από τον Δομοκό
Ο Ηλίας Κασιδιάρης αποφυλακίζεται σήμερα, Τρίτη, από το Κατάστημα Κράτησης Δομοκού, έχοντας ολοκληρώσει την έκτιση της ποινής που του επιβλήθηκε για τη συμμετοχή και τη διεύθυνση της εγκληματικής οργάνωσης Χρυσή Αυγή.
Ο Κασιδιάρης είχε καταδικαστεί σε κάθειρξη 13 ετών για διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης, ως ένα από τα κορυφαία στελέχη της Χρυσής Αυγής και στενός συνεργάτης του Νίκου Μιχαλολιάκου.
Η έξοδός του από τη φυλακή δεν συνεπάγεται, ωστόσο, αυτομάτως την άρση των εκλογικών περιορισμών που συνδέονται με την καταδίκη του. Το ζήτημα της πολιτικής του επιστροφής παραμένει επομένως διαφορετικό από το ζήτημα της αποφυλάκισής του.
Η συνήγορός του, Βάσω Πανταζή, έχει προαναγγείλει ότι η συμμετοχή του στις επόμενες βουλευτικές εκλογές θα πρέπει να θεωρείται δεδομένη από την πλευρά του. Μετά την αποφυλάκισή του αναμένεται επίσης συνέντευξη Τύπου, στην οποία ο ίδιος αναμένεται να παρουσιάσει τις επόμενες πολιτικές του κινήσεις.
Το εκλογικό κώλυμα έως τον Οκτώβριο του 2033
Το βασικό θεσμικό ζήτημα αφορά το κατά πόσο ο Κασιδιάρης μπορεί να είναι ο ίδιος υποψήφιος ή να ηγηθεί ενός κόμματος που θα διεκδικήσει την ψήφο στις βουλευτικές εκλογές.
Σύμφωνα με την πρόσφατη ανάλυση του καθηγητή Συνταγματικού Δικαίου Ξενοφώντα Κοντιάδη, το ισχύον πλαίσιο αποκλείει τον Κασιδιάρη από την υποψηφιότητα σε εκλογικό συνδυασμό, αλλά και από τη δηλωμένη ή πραγματική ηγεσία πολιτικού κόμματος που επιδιώκει να συμμετάσχει στις εκλογές. Ο σχετικός περιορισμός υπολογίζεται έως τον Οκτώβριο του 2033.
Κρίσιμο είναι ότι ο υπολογισμός της συγκεκριμένης περιόδου δεν ταυτίζεται με τον χρόνο παραμονής στη φυλακή. Η ολοκλήρωση της ποινής δεν σημαίνει αυτομάτως ότι παύει το εκλογικό κώλυμα.
Έτσι, η σημερινή αποφυλάκιση ανοίγει τον δρόμο για την επιστροφή του στην πολιτική δημόσια συζήτηση, δεν του δίνει όμως αυτομάτως τη δυνατότητα να εμφανιστεί ως υποψήφιος ή ως τυπικός αρχηγός ενός εκλογικού κόμματος.
Το προηγούμενο των «Ελλήνων»
Το ζήτημα έχει ήδη βρεθεί ενώπιον του Αρείου Πάγου. Το 2023 το Α1 Τμήμα του ανώτατου δικαστηρίου, με την απόφαση 8/2023, απέκλεισε από τις εκλογές το «Εθνικό Κόμμα ΕΛΛΗΝΕΣ».
Στην απόφαση εξετάστηκε ο ρόλος του Κασιδιάρη και κρίθηκε ότι το κόμμα αποτελούσε διάδοχο και συνεχιστή της δράσης και της ιδεολογίας της Χρυσής Αυγής, ενώ ο ίδιος θεωρήθηκε πραγματικός αρχηγός του σχηματισμού.
Η συγκεκριμένη δικαστική κρίση έχει ιδιαίτερη σημασία για κάθε μελλοντικό πολιτικό εγχείρημα του Κασιδιάρη. Ο έλεγχος δεν περιορίζεται υποχρεωτικά στο πρόσωπο που εμφανίζεται τυπικά ως πρόεδρος ενός κόμματος. Μπορεί να αφορά και το ποιος ασκεί στην πραγματικότητα την πολιτική καθοδήγηση.
Οι «Σπαρτιάτες» και το προηγούμενο του πραγματικού αρχηγού
Μετά τον αποκλεισμό των «Ελλήνων» από τις εκλογές του 2023, ο Κασιδιάρης δήλωσε δημόσια τη στήριξή του στους «Σπαρτιάτες». Το κόμμα, με τυπικό αρχηγό τον Βασίλη Στίγκα, κατάφερε να εισέλθει στη Βουλή.
Η μεταγενέστερη δικαστική εξέταση της υπόθεσης ανέδειξε τον ρόλο του Κασιδιάρη και τη σχέση του με την πολιτική λειτουργία του κόμματος. Το προηγούμενο αυτό αποτελεί πλέον κρίσιμο σημείο αναφοράς για οποιοδήποτε νέο εγχείρημα στον ίδιο πολιτικό χώρο.
Η εμπειρία των «Σπαρτιατών» δείχνει ότι η παρουσία διαφορετικού προσώπου στην ηγεσία ενός κόμματος δεν αρκεί από μόνη της για να αποκλείσει τον έλεγχο ως προς το ποιος έχει την πραγματική πολιτική καθοδήγηση.
Το σχέδιο για νέο πολιτικό φορέα
Το επόμενο βήμα του Κασιδιάρη αναμένεται να κινηθεί ακριβώς σε αυτή τη θεσμική ζώνη. Ο ίδιος έχει αφήσει να εννοηθεί ότι δεν προτίθεται να εμφανιστεί τυπικά ως πρόεδρος, αρχηγός, γενικός γραμματέας ή ιδρυτής ενός κόμματος, αλλά επιδιώκει να διατηρήσει ενεργό πολιτικό ρόλο.
Τα πιθανά σενάρια περιλαμβάνουν τη δημιουργία νέου κόμματος με διαφορετική τυπική ηγεσία, τη συμμετοχή σε πολιτική συμμαχία, τη στήριξη ενός άλλου φορέα ή μια περισσότερο άτυπη μορφή πολιτικής παρέμβασης.
Το κρίσιμο ερώτημα θα είναι εάν ένας τέτοιος σχηματισμός μπορεί να λειτουργήσει ανεξάρτητα από τον Κασιδιάρη ή εάν εκείνος θα θεωρηθεί στην πράξη ο πολιτικός καθοδηγητής του.
Η νομολογία για τους «Έλληνες» και οι εξελίξεις γύρω από τους «Σπαρτιάτες» δημιουργούν ήδη ένα σαφές θεσμικό προηγούμενο. Η αλλαγή ονόματος, η δημιουργία νέου κόμματος ή η ανάδειξη άλλου προσώπου στην τυπική ηγεσία δεν αρκούν, εάν προκύπτει ότι ο καταδικασμένος πρώην ηγέτης της Χρυσής Αυγής εξακολουθεί να έχει τον πραγματικό έλεγχο.
Η πολιτική επιστροφή και η ανασύνταξη του χώρου
Η αποφυλάκιση του Κασιδιάρη επαναφέρει έτσι στο επίκεντρο έναν χώρο που μετά την καταδίκη της Χρυσής Αυγής επιχείρησε να διατηρήσει πολιτική παρουσία μέσα από διαφορετικούς σχηματισμούς.
Η αποχώρησή του από τη Χρυσή Αυγή πριν από την καταδικαστική απόφαση του 2020 δεν συνοδεύτηκε από σαφή ιδεολογική ρήξη με το παρελθόν του. Ακολούθησε η ίδρυση των «Ελλήνων» και στη συνέχεια η δημόσια στήριξη των «Σπαρτιατών».
Το ζητούμενο πλέον είναι εάν η επιστροφή του στην πολιτική σκηνή θα πάρει τη μορφή ενός νέου κόμματος, μιας συμμαχίας ή ενός πολιτικού δικτύου γύρω από έναν διαφορετικό τυπικό επικεφαλής.
Σε κάθε περίπτωση, το επόμενο εγχείρημα θα βρεθεί αντιμέτωπο με ένα ήδη διαμορφωμένο θεσμικό και δικαστικό πλαίσιο, το οποίο επιχειρεί να αποτρέψει την επανεμφάνιση της Χρυσής Αυγής ή ενός πολιτικού σχηματισμού που θα λειτουργεί ως διάδοχός της.
