Η πολιτική αντιπαράθεση ανάμεσα στον Αλέξη Τσίπρα και τον Νίκο Ανδρουλάκη έχει ως βασικό πεδίο τη δεύτερη θέση στον χώρο της αντιπολίτευσης και, μαζί με αυτήν, τη διεκδίκηση του ρόλου που θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια κυβερνητική εναλλακτική απέναντι στη Νέα Δημοκρατία.
Πίσω όμως από τις δημόσιες συγκρούσεις υπάρχει ένα λιγότερο ορατό δεδομένο: τα οικονομικά και κοινωνικά προγράμματα της ΕΛΑΣ και του ΠαΣοΚ παρουσιάζουν περισσότερες συγκλίσεις απ’ όσες αφήνει να εννοηθεί η σημερινή πολιτική αντιπαράθεση.
Το γεγονός δεν σημαίνει ότι υπάρχει έτοιμη βάση κυβερνητικής συνεργασίας. Οι διαφορές στη φορολογία, στον ρόλο του Δημοσίου, στην ενέργεια, στην Παιδεία και στις μεγάλες κοινωνικές παροχές είναι υπαρκτές. Σημαίνει, όμως, ότι αν κάποια στιγμή τεθεί πραγματικά ζήτημα κοινής κυβερνητικής πρότασης, το πρώτο υλικό της διαπραγμάτευσης υπάρχει ήδη.
Ακρίβεια: κοινός στόχος η παρέμβαση στην αγορά
Η αντιμετώπιση της ακρίβειας είναι ένα από τα πιο καθαρά σημεία σύγκλισης.
Η ΕΛΑΣ προτείνει μείωση του ΦΠΑ στο 6% για βασικά είδη διατροφής και υγιεινής, ψηφιακό παρατηρητήριο τιμών, έλεγχο της αλυσίδας από την παραγωγή έως το ράφι και περιορισμό των περιθωρίων κέρδους.
Το ΠαΣοΚ κινείται σε παρόμοια κατεύθυνση, προτείνοντας στοχευμένη και προσωρινή μείωση του ΦΠΑ, παρεμβάσεις στα καύσιμα, ενίσχυση των ελεγκτικών μηχανισμών και αυστηρότερο έλεγχο των ενδοομιλικών συναλλαγών των πολυεθνικών. Παράλληλα, ο Νίκος Ανδρουλάκης έχει θέσει στο επίκεντρο τη φορολόγηση των υπερκερδών των ολιγοπωλίων.
Η διαφορά βρίσκεται κυρίως στη διάρκεια και στην έκταση των μέτρων. Η κοινή βάση, ωστόσο, είναι σαφής: η ακρίβεια δεν αντιμετωπίζεται μόνο με επιδόματα, αλλά με παρεμβάσεις στη λειτουργία της αγοράς.
Ρεύμα: ίδιος στόχος, διαφορετικός δρόμος
Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η σύγκλιση στην ενέργεια. Η ΕΛΑΣ θέτει ως στόχο μείωση των λογαριασμών ηλεκτρικού ρεύματος κατά 30%, ενώ το ΠαΣοΚ προτείνει μείωση κατά 20% το 2027 και κατά 30% έως το τέλος της τετραετίας.
Η διαφορά αφορά κυρίως το μοντέλο.
Η ΕΛΑΣ δίνει έμφαση στην ανάκτηση στρατηγικού δημόσιου ρόλου στη ΔΕΗ, στη διασφάλιση βασικής ποσότητας ενέργειας σε προσιτή τιμή και στα μακροχρόνια συμβόλαια εγχώριας παραγωγής.
Το ΠαΣοΚ επενδύει περισσότερο στις ενεργειακές κοινότητες δήμων, αγροτών και μικρομεσαίων επιχειρήσεων, στην ενεργειακή εξοικονόμηση και στη δημιουργία σταθερού ενεργειακού κόστους για τη βιομηχανία.
Οι δύο προσεγγίσεις μπορούν να συνυπάρξουν σε ένα κοινό πρόγραμμα. Εκεί που θα χρειαστεί πραγματική πολιτική διαπραγμάτευση είναι ο βαθμός του δημόσιου ελέγχου και ο ρόλος της ΔΕΗ.
Στέγη: 40.000 ή 50.000 κατοικίες
Στο στεγαστικό, οι διαφορές είναι περισσότερο ποσοτικές παρά πολιτικές.
Η ΕΛΑΣ προτείνει 50.000 νέες προσιτές στεγαστικές επιλογές σε τέσσερα χρόνια. Το ΠαΣοΚ θέτει στόχο 40.000 κοινωνικές κατοικίες μέσω του σχεδίου GenRent.
Και οι δύο προτάσεις περιλαμβάνουν αξιοποίηση δημόσιας περιουσίας και κλειστών ακινήτων, κίνητρα για επιστροφή κατοικιών στη μακροχρόνια μίσθωση και περιορισμούς στη βραχυχρόνια μίσθωση στις περιοχές όπου η πίεση για τους μόνιμους κατοίκους είναι μεγάλη.
Το ΠαΣοΚ προσθέτει πλαφόν στις αυξήσεις των ενοικίων σε ζώνες μεγάλης στεγαστικής πίεσης, ενώ η ΕΛΑΣ προτείνει Οργανισμό Κοινωνικά Προσιτής Κατοικίας και ειδικά προγράμματα για εργαζόμενους σε νησιά και απομακρυσμένες περιοχές.
Εδώ μια προγραμματική συμφωνία θα ήταν σχετικά εύκολη. Το κρίσιμο ζήτημα θα ήταν το ύψος της χρηματοδότησης και η πραγματική δυνατότητα υλοποίησης των στόχων.
Ιδιωτικό χρέος: σχεδόν κοινή συνταγή
Ακόμη μικρότερη είναι η απόσταση στο ιδιωτικό χρέος.
Η ΕΛΑΣ προτείνει έως 120 δόσεις για φορολογικές και ασφαλιστικές οφειλές, με διαγραφή προσαυξήσεων. Το ΠαΣοΚ κινείται επίσης στις 120 δόσεις, με κούρεμα τόκων και προσαυξήσεων και ενίσχυση του εξωδικαστικού μηχανισμού.
Κοινός τόπος υπάρχει και στην προστασία της πρώτης κατοικίας και στην ανάγκη αυστηρότερου πλαισίου για funds και servicers.
Οι διαφορές αφορούν περισσότερο τα κριτήρια ένταξης, το εύρος των δικαιούχων και το δημοσιονομικό κόστος παρά τη βασική πολιτική κατεύθυνση.
Εργασία: συλλογικές συμβάσεις και αυξήσεις
Στα εργασιακά, Τσίπρας και Ανδρουλάκης κινούνται επίσης στον ίδιο γενικό άξονα.
Η ΕΛΑΣ συνδέει τις μισθολογικές αυξήσεις με την παραγωγικότητα και θέτει ως στόχο κατώτατο μισθό 1.000 ευρώ μέσα στο 2027 και μέσο μισθό πλήρους απασχόλησης 1.800 ευρώ στο τέλος της τετραετίας.
Το ΠαΣοΚ δίνει έμφαση στην επαναφορά της Εθνικής Γενικής Συλλογικής Σύμβασης, στην ενίσχυση των κλαδικών συμβάσεων, στη μετενέργεια και στη διαιτησία. Παράλληλα προτείνει κατάργηση του 13ωρου και πιλοτική εφαρμογή τετραήμερης εργασίας με πλήρεις αποδοχές.
Η βασική διαφορά είναι στον μηχανισμό. Η ΕΛΑΣ δίνει μεγαλύτερο βάρος σε συγκεκριμένους μισθολογικούς στόχους, ενώ το ΠαΣοΚ στις συλλογικές διαπραγματεύσεις και στον ρόλο των κοινωνικών εταίρων.
Μικρομεσαίοι και αγροτική οικονομία
Σημαντικό κοινό έδαφος υπάρχει και για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις.
Και οι δύο πλευρές τάσσονται υπέρ της κατάργησης του τέλους επιτηδεύματος και της μείωσης της προκαταβολής φόρου, με διαφορετική έκταση και χρονοδιάγραμμα.
Στον αγροτικό τομέα, οι ομοιότητες είναι ακόμη πιο χαρακτηριστικές. Η ΕΛΑΣ προτείνει Τράπεζα Γης, αξιοποίηση δημόσιων εκτάσεων για νέους αγρότες και επενδύσεις στα αρδευτικά δίκτυα. Το ΠαΣοΚ προτείνει Εθνική Τράπεζα Αγροτικής Γης, δημόσια γη για νέους αγρότες και ολοκληρωμένο σχέδιο για τους υδάτινους πόρους.
Πρόκειται για προτάσεις που θα μπορούσαν να ενταχθούν χωρίς μεγάλες ανατροπές σε ένα ενιαίο σχέδιο παραγωγικής ανασυγκρότησης.
Κοινωνικό κράτος: πολλές κοινές προτεραιότητες
Στην Παιδεία και στην Υγεία οι προγραμματικές συγγένειες είναι επίσης σημαντικές.
Και οι δύο πλευρές προτείνουν δωρεάν προσχολική αγωγή, σχολική σίτιση, ενισχυτική διδασκαλία και ενίσχυση των υπηρεσιών ψυχοκοινωνικής υποστήριξης στα σχολεία.
Στην Υγεία, κοινός στόχος είναι η ενίσχυση της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας, της πρόληψης και του ΕΣΥ, καθώς και η βελτίωση των αποδοχών των υγειονομικών.
Η ΕΛΑΣ έχει προχωρήσει περισσότερο σε συγκεκριμένες αριθμητικές δεσμεύσεις για αυξήσεις σε εκπαιδευτικούς, γιατρούς και νοσηλευτές. Το ΠαΣοΚ δίνει μεγαλύτερο βάρος στον νέο Υγειονομικό Χάρτη, στην αξιοκρατική διοίκηση των νοσοκομείων και σε ειδικές πολιτικές κοινωνικής προστασίας.
Εκεί αρχίζουν οι δύσκολες διαφορές
Το κοινό πρόγραμμα σταματά να είναι αυτονόητο όταν η συζήτηση περνά στη χρηματοδότηση και στον ρόλο του κράτους.
Η «Πατριωτική Εισφορά» που προτείνει η ΕΛΑΣ, με φόρο 1% στην καθαρή περιουσία του πλουσιότερου 1%, αποτελεί μία από τις πιο χαρακτηριστικές διαφορές. Το ΠαΣοΚ δεν υιοθετεί έναν αντίστοιχο γενικό φόρο περιουσίας, αλλά δίνει βάρος στη φορολόγηση των υπερκερδών των ολιγοπωλίων και στους αυστηρότερους ελέγχους των πολυεθνικών.
Διαφορετική είναι επίσης η προσέγγιση στο επενδυτικό μοντέλο. Η ΕΛΑΣ προτείνει Εθνικό Ταμείο Σύγκλισης, με σημαντικούς δημόσιους πόρους και στόχο τη χρηματοδότηση παραγωγικών επενδύσεων. Το ΠαΣοΚ δίνει μεγαλύτερο βάρος σε ευρωπαϊκά εργαλεία, παραγωγικές επενδύσεις, φορολογικά κίνητρα και ενίσχυση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων.
Δεν πρόκειται για λεπτομέρειες. Είναι διαφορετικές αντιλήψεις για το πώς πρέπει να λειτουργεί το κράτος μέσα στην οικονομία.
13ος μισθός και 13η σύνταξη: η ακριβή πρόταση του ΠαΣοΚ
Ο Ανδρουλάκης έχει βάλει στο τραπέζι μέτρα που θα αποτελούσαν σημαντική προσθήκη σε ένα ενιαίο πρόγραμμα: σταδιακή επαναφορά του 13ου μισθού στο Δημόσιο, σταδιακή επαναφορά της 13ης σύνταξης, νέο ΕΚΑΣ για χαμηλοσυνταξιούχους, μείωση της εισφοράς αλληλεγγύης και ξεπάγωμα των επικουρικών συντάξεων.
Η υιοθέτηση ενός τέτοιου πακέτου θα έθετε ευθέως το ζήτημα των δημοσιονομικών προτεραιοτήτων. Δεν μπορεί ένα κοινό πρόγραμμα να προσθέτει όλες τις προτάσεις της ΕΛΑΣ και του ΠαΣοΚ χωρίς να αποφασίσει τι προηγείται, τι χρηματοδοτείται και σε ποιο χρονοδιάγραμμα.
Ακριβώς εκεί θα κρινόταν η σοβαρότητα μιας ενδεχόμενης προγραμματικής συμφωνίας.
Και η ΕΛΑΣ έχει τις δικές της «κόκκινες» προτάσεις
Από την άλλη πλευρά, η ΕΛΑΣ φέρνει στο τραπέζι επιλογές που δύσκολα θα υιοθετούνταν αυτούσιες από το ΠαΣοΚ.
Η ανάκτηση στρατηγικού δημόσιου ρόλου στη ΔΕΗ, η «Πατριωτική Εισφορά», το Εθνικό Ταμείο Σύγκλισης, η δωρεάν μετακίνηση στις αστικές συγκοινωνίες, η φοιτητική υποτροφία των 500 ευρώ και η κατάργηση των Πανελλαδικών αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα.
Ιδίως η Παιδεία αναδεικνύεται σε πεδίο ουσιαστικής διαφοράς. Η ΕΛΑΣ προτείνει κατάργηση των Πανελλαδικών και αλλαγή του τρόπου εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, ενώ το ΠαΣοΚ μιλά για Εθνικό Απολυτήριο και αντιμετωπίζει θετικά τη λειτουργία πραγματικά μη κρατικών, μη κερδοσκοπικών πανεπιστημίων.
Εδώ δεν αρκεί η τεχνική συγκόλληση δύο προγραμμάτων. Χρειάζεται πολιτική συμφωνία.
Το πραγματικό πρόβλημα είναι ποιος θα ηγηθεί
Η εικόνα που προκύπτει είναι συνεπώς αρκετά διαφορετική από αυτήν που δίνει η καθημερινή πολιτική αντιπαράθεση.
Στην ακρίβεια, την ενέργεια, τη στέγη, το ιδιωτικό χρέος, τις συλλογικές συμβάσεις, τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, την αγροτική πολιτική και το κοινωνικό κράτος, ΕΛΑΣ και ΠαΣοΚ έχουν ήδη διαμορφώσει έναν σημαντικό κοινό προγραμματικό χώρο.
Οι διαφορές γίνονται μεγαλύτερες στη φορολόγηση του πλούτου, στον βαθμό δημόσιου ελέγχου της οικονομίας, στη ΔΕΗ, στις μεγάλες κοινωνικές παροχές και σε συγκεκριμένες επιλογές στην Παιδεία.
Το μεγαλύτερο εμπόδιο, ωστόσο, δεν βρίσκεται στα προγράμματα. Βρίσκεται στην πολιτική ηγεμονία.
Ο Αλέξης Τσίπρας θέλει η νέα ΕΛΑΣ να αποτελέσει τον βασικό φορέα μιας κυβερνητικής εναλλακτικής. Ο Νίκος Ανδρουλάκης διεκδικεί για το ΠαΣοΚ τον ίδιο χώρο και επιχειρεί να καταστήσει το κόμμα του τον κεντρικό πόλο απέναντι στη Νέα Δημοκρατία.
Αυτό μετατρέπει τη συζήτηση για τις συγκλίσεις σε ζήτημα πολύ μεγαλύτερο από μια απλή σύγκριση προγραμμάτων. Αν οι πολιτικοί συσχετισμοί οδηγήσουν κάποια στιγμή σε ανάγκη συνεργασίας, το ερώτημα δεν θα είναι αν υπάρχει υλικό για κοινό πρόγραμμα. Υπάρχει.
Το ερώτημα θα είναι ποιος θα έχει τον πρώτο λόγο στη διαμόρφωσή του και ποιος θα αποτελεί τον πολιτικό κορμό μιας τέτοιας κυβέρνησης.
