Το διπλό chokepoint που απειλεί πετρέλαιο και ναυτιλία
Μέχρι τώρα η Τεχεράνη είχε ένα βασικό εργαλείο πίεσης στον πόλεμο με τις ΗΠΑ: το Στενό του Ορμούζ. Η εξέλιξη στην Υεμένη δημιουργεί όμως έναν δεύτερο άξονα πίεσης, καθώς οι Χούθι ενισχύουν τη θέση τους στη δυτική ακτή της χώρας και αποκτούν τη δυνατότητα να απειλήσουν το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, ένα από τα σημαντικότερα περάσματα του παγκόσμιου εμπορίου. Αν η απειλή μετατραπεί σε πραγματικό αποκλεισμό, οι συνέπειες θα φανούν πρώτα στο πετρέλαιο, στα ναύλα και στα ασφάλιστρα και στη συνέχεια σε ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα.
Γιατί δύο στενά ταυτόχρονα αλλάζουν τα δεδομένα
Το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ βρίσκεται στο νότιο άκρο της Ερυθράς Θάλασσας και αποτελεί μία από τις βασικές θαλάσσιες πύλες μεταξύ Ινδικού Ωκεανού, Μέσης Ανατολής και Ευρώπης. Μαζί με το Ορμούζ, το Σουέζ και τον Παναμά, ανήκει στα κρίσιμα περάσματα από τα οποία εξαρτάται μεγάλο μέρος του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου.
Μέχρι σήμερα, η ναυτιλία μπορούσε να αναζητήσει εναλλακτικές όταν μία από αυτές τις διαδρομές γινόταν επικίνδυνη. Το Ορμούζ αποτελούσε το βασικό πρόβλημα για τις εξαγωγές πετρελαίου του Κόλπου, αλλά υπήρχαν αγωγοί και άλλες διαδρομές που μπορούσαν να λειτουργήσουν ως εναλλακτικές.
Η Σαουδική Αραβία, για παράδειγμα, μπορούσε να διοχετεύσει πετρέλαιο προς τη δυτική της ακτή και από εκεί προς την Ερυθρά Θάλασσα. Η επιλογή αυτή όμως χάνει μεγάλο μέρος της αξίας της εάν και το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ καταστεί μη ασφαλές.
Ετσι δημιουργείται ένα «διπλό chokepoint»: δύο κρίσιμα περάσματα που λειτουργούν ως εναλλακτικές οδοί, αλλά βρίσκονται ταυτόχρονα υπό απειλή. Το πρόβλημα επομένως δεν είναι απλώς ότι υπάρχουν δύο επικίνδυνα σημεία. Είναι ότι η μία διαδρομή παύει να μπορεί να λειτουργήσει ως εφεδρεία της άλλης.
Ο δεύτερος μοχλός του Ιράν
Σε στρατηγικό επίπεδο, η εξέλιξη έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Το Ιράν διαθέτει ήδη στο Ορμούζ έναν άμεσο γεωγραφικό μοχλό πίεσης. Οι Χούθι μπορούν να προσθέσουν έναν δεύτερο, σε διαφορετικό σημείο, χωρίς η Τεχεράνη να χρειάζεται να αναπτύξει δικές της ναυτικές δυνάμεις στην Ερυθρά Θάλασσα.
Αυτό αυξάνει την πολυπλοκότητα για τις ΗΠΑ. Η Ουάσινγκτον μπορεί να ενισχύσει την προστασία της ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ, όμως η αντιμετώπιση της απειλής στην Ερυθρά Θάλασσα απαιτεί διαφορετικές δυνάμεις, διαφορετική επιχειρησιακή προετοιμασία και πιθανώς συνεργασία με περιφερειακούς συμμάχους.
Εάν οι δύο κρίσεις εξελιχθούν ταυτόχρονα, οι ΗΠΑ θα πρέπει να υπολογίσουν το κόστος μιας μεγαλύτερης στρατιωτικής παρουσίας σε δύο διαφορετικά θαλάσσια μέτωπα. Αυτό ακριβώς είναι που προσδίδει στη δράση των Χούθι μεγαλύτερη σημασία από μια ακόμη σύγκρουση στο πλαίσιο του εμφυλίου της Υεμένης.
Η Σαουδική Αραβία βρίσκεται στο επίκεντρο
Για το Ριάντ, το πρόβλημα είναι άμεσο. Η Σαουδική Αραβία χρειάζεται ασφαλείς διαδρομές για να μεταφέρει το πετρέλαιό της στις διεθνείς αγορές.
Η απώλεια ή η υποβάθμιση της διαδρομής μέσω Μπαμπ ελ-Μαντέμπ περιορίζει τις επιλογές της ακριβώς σε μια περίοδο κατά την οποία το Ορμούζ βρίσκεται ήδη σε καθεστώς υψηλού κινδύνου.
Οι επιθέσεις των Χούθι εναντίον σαουδαραβικών στόχων προσθέτουν μια δεύτερη διάσταση. Η απειλή δεν αφορά πλέον μόνο τα πλοία που περνούν από την Ερυθρά Θάλασσα, αλλά και τις ίδιες τις ενεργειακές υποδομές του βασιλείου.
Το αποτέλεσμα είναι ένας συνδυασμός στρατιωτικού και οικονομικού κινδύνου: ακόμη και αν το πετρέλαιο εξακολουθεί να παράγεται, η δυνατότητα ασφαλούς μεταφοράς του στις αγορές μπορεί να περιοριστεί.
Τι σημαίνει ένα πραγματικό κλείσιμο του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ
Το «κλείσιμο» ενός θαλάσσιου περάσματος δεν χρειάζεται να σημαίνει ότι κανένα πλοίο δεν μπορεί να περάσει. Για τη ναυτιλία αρκεί η απειλή επιθέσεων να γίνει τόσο σοβαρή ώστε οι εταιρείες να θεωρούν τη διέλευση οικονομικά ή επιχειρησιακά ασύμφορη.
Η πρώτη συνέπεια θα ήταν η αλλαγή δρομολογίων. Πλοία που δεν θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ θα έπρεπε να κινηθούν γύρω από την Αφρική, μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας. Αυτό σημαίνει περισσότερες ημέρες στη θάλασσα, μεγαλύτερη κατανάλωση καυσίμων και υψηλότερο κόστος.
Η δεύτερη συνέπεια θα ήταν η αύξηση των ασφαλίστρων πολέμου. Οι ασφαλιστικές εταιρείες τιμολογούν τον κίνδυνο και όχι μόνο την πραγματική ζημιά. Εάν η πιθανότητα επίθεσης αυξηθεί, το κόστος ασφάλισης ενός πλοίου μπορεί να καταστήσει μια διαδρομή μη ανταγωνιστική.
Η τρίτη συνέπεια θα ήταν η άνοδος των ναύλων. Η παράκαμψη της Αφρικής απαιτεί περισσότερο χρόνο και περισσότερα πλοία για να μεταφερθεί ο ίδιος όγκος εμπορευμάτων. Αυτό μεταφράζεται σε υψηλότερο κόστος μεταφοράς.
Από το πετρέλαιο στην παγκόσμια οικονομία
Το μεγαλύτερο πρόβλημα προκύπτει από τον συνδυασμό των δύο κρίσεων.
Ένα σοβαρό πρόβλημα στο Ορμούζ επηρεάζει άμεσα τις ενεργειακές ροές από τον Περσικό Κόλπο. Ένα ταυτόχρονο πρόβλημα στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ περιορίζει τις εναλλακτικές διαδρομές και επηρεάζει όχι μόνο την ενέργεια αλλά και το γενικότερο θαλάσσιο εμπόριο.
Η επίπτωση θα μπορούσε να περάσει γρήγορα από τις αγορές πετρελαίου στα μεταφορικά κόστη, στις τιμές προϊόντων και στον πληθωρισμό. Ευρωπαϊκές οικονομίες που εξαρτώνται από εισαγόμενη ενέργεια και διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες θα αντιμετώπιζαν πρόσθετη πίεση.
Το πρώτο σήμα συνήθως δίνεται από τις αγορές ενέργειας. Η άνοδος του Brent προς τα 108 δολάρια το βαρέλι δείχνει πόσο γρήγορα μπορεί να αποτιμηθεί ένας γεωπολιτικός κίνδυνος στις τιμές.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι τι θα κάνουν οι Χούθι
Ο έλεγχος στρατηγικών σημείων στην ακτή της Υεμένης δεν σημαίνει αυτόματα ότι το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ έχει κλείσει.
Η πραγματική αλλαγή θα έρθει εάν οι Χούθι περάσουν από την απειλή στην πράξη και αρχίσουν συστηματικά να εμποδίζουν ή να πλήττουν πλοία που χρησιμοποιούν το στενό.
Ακόμη και επιλεκτικές επιθέσεις, ωστόσο, μπορεί να έχουν μεγάλη οικονομική επίδραση. Οι ναυτιλιακές εταιρείες δεν χρειάζεται να υποστούν μεγάλες απώλειες για να αλλάξουν δρομολόγια. Αρκεί ο κίνδυνος να γίνει αρκετά υψηλός ώστε η παράκαμψη να θεωρείται ασφαλέστερη επιλογή.
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο η αβεβαιότητα μπορεί να αποδειχθεί σχεδόν εξίσου σημαντική με έναν πραγματικό αποκλεισμό.
Η Υεμένη γίνεται μέρος του ευρύτερου πολέμου
Η εξέλιξη στη δυτική ακτή της Υεμένης συνδέει ακόμη πιο άμεσα τον πόλεμο με το Ιράν με το μέτωπο της Ερυθράς Θάλασσας.
Εάν οι Χούθι διατηρήσουν τον έλεγχο των θέσεων που απέκτησαν και αξιοποιήσουν τη γεωγραφική τους θέση για να πιέσουν τη ναυσιπλοΐα, τότε η σύγκρουση αποκτά δύο διαφορετικούς θαλάσσιους άξονες.
Στον έναν βρίσκεται το Ορμούζ και στον άλλον το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ. Η σημασία δεν βρίσκεται μόνο στο γεγονός ότι πρόκειται για δύο σημεία στον χάρτη. Βρίσκεται στο ότι το ένα μπορούσε μέχρι τώρα να λειτουργήσει ως εναλλακτική του άλλου.
Εάν αυτή η δυνατότητα χαθεί, αλλάζει ο υπολογισμός για όλους: το Ιράν αποκτά μεγαλύτερη διαπραγματευτική πίεση, οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν την ανάγκη κατανομής δυνάμεων σε περισσότερα μέτωπα και η Σαουδική Αραβία βλέπει να περιορίζονται οι ασφαλείς δρόμοι για τις ενεργειακές της εξαγωγές.
Τα τρία σημάδια που θα κρίνουν την επόμενη φάση
Το πρώτο είναι η συμπεριφορά των Χούθι απέναντι στα εμπορικά πλοία. Εάν περιοριστούν στην απειλή, η αγορά μπορεί να προσαρμοστεί. Εάν αρχίσουν συστηματικές επιθέσεις, το κόστος θα αυξηθεί πολύ γρηγορότερα.
Το δεύτερο είναι η εξέλιξη του πολέμου στην ίδια την Υεμένη. Μια ευρύτερη κατάρρευση των κυβερνητικών δυνάμεων θα έδινε στους Χούθι ακόμη μεγαλύτερο έλεγχο της δυτικής ακτής και θα ενίσχυε τη στρατηγική τους θέση.
Το τρίτο είναι η αντίδραση των ΗΠΑ και των περιφερειακών συμμάχων τους. Μια νέα αμερικανική στρατιωτική ανάπτυξη στην Ερυθρά Θάλασσα θα αποτελούσε σαφή ένδειξη ότι η Ουάσινγκτον θεωρεί την απειλή στρατηγική και όχι περιφερειακή.
Το πραγματικό διακύβευμα επομένως δεν είναι απλώς ποιος ελέγχει ένα ακόμη τμήμα της Υεμένης. Είναι εάν η Τεχεράνη και οι σύμμαχοί της μπορούν να δημιουργήσουν ταυτόχρονη πίεση στις δύο πλευρές των βασικών θαλάσσιων οδών της περιοχής. Εάν το Ορμούζ και το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ παραμείνουν ταυτόχρονα σε καθεστώς υψηλού κινδύνου, η κρίση θα έχει περάσει από το περιφερειακό επίπεδο σε ένα πρόβλημα παγκόσμιας ενεργειακής και εμπορικής ασφάλειας.
