Πολιτική αντιπαράθεση έχει προκαλέσει το περιεχόμενο δύο νέων σχολικών εγχειριδίων του Δημοτικού, στα οποία παρουσιάζονται διαφορετικές μορφές οικογένειας, μεταξύ αυτών και οικογένειες με δύο γονείς του ίδιου φύλου.
Τα βιβλία έχουν ήδη εγκριθεί και ενταχθεί στο Μητρώο Διδακτικών Βιβλίων, ωστόσο δεν πρόκειται να διανεμηθούν τον Σεπτέμβριο του 2026. Η χρήση τους προορίζεται για το σχολικό έτος 2027-2028, στο πλαίσιο της εφαρμογής του Πολλαπλού Βιβλίου.
Τα δύο βιβλία που προκάλεσαν αντιδράσεις
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκονται το βιβλίο Γλώσσας της Β΄ Δημοτικού «Η γλώσσα μου», από τις Εκδόσεις Νήσος, και το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή ΣΤ΄ Δημοτικού», των Εκδόσεων Πουκαμισάς.
Η συζήτηση ξεκίνησε με αφορμή το περιεχόμενο των δύο εγχειριδίων και κυρίως τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται στους μαθητές η έννοια της οικογένειας.
Στο βιβλίο της Β΄ Δημοτικού, στην πρώτη θεματική ενότητα με τίτλο «Ποιοι είναι οι σημαντικοί αγαπημένοι γύρω μας;», οι μαθητές καλούνται να παρατηρήσουν εικονογραφήσεις διαφορετικών οικογενειακών συνθέσεων, να τις σχολιάσουν και να αναγνωρίσουν ποια από αυτές μοιάζει περισσότερο με τη δική τους οικογένεια. Στη συνέχεια μπορούν να τη ζωγραφίσουν.
Στις εικόνες περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, οικογένειες στις οποίες εμφανίζονται δύο πατέρες ή δύο μητέρες.
Πιο αναλυτική είναι η προσέγγιση στο βιβλίο της ΣΤ΄ Δημοτικού. Στην ενότητα «Η ελληνική οικογένεια» παρουσιάζονται διαφορετικοί τύποι οικογένειας, όπως η πυρηνική, η μονογονεϊκή, η εκτεταμένη, η θετή, αλλά και η οικογένεια με δύο γονείς του ίδιου φύλου.
Σε σχετική δραστηριότητα, οι μαθητές καλούνται να δημιουργήσουν αφίσα για έναν τύπο οικογένειας και να αναφέρουν σε ποια κατηγορία εντάσσεται η δική τους οικογένεια.
Δεν πρόκειται για βιβλία που θα μοιραστούν τον Σεπτέμβριο
Μια βασική παράμετρος της υπόθεσης είναι ότι τα συγκεκριμένα εγχειρίδια δεν αποτελούν τα βιβλία που θα παραλάβουν οι μαθητές τον Σεπτέμβριο του 2026.
Έχουν ενταχθεί στο νέο σύστημα του Πολλαπλού Βιβλίου και προορίζονται για το σχολικό έτος 2027-2028, όταν το νέο μοντέλο επιλογής και χρήσης διδακτικών εγχειριδίων αναμένεται να εφαρμοστεί στην πράξη.
Τα δύο βιβλία έχουν ήδη εγκριθεί και ενταχθεί στο Μητρώο Διδακτικών Βιβλίων για το Δημοτικό Σχολείο, γεγονός που σημαίνει ότι η αντιπαράθεση αφορά εγχειρίδια τα οποία έχουν περάσει από την προβλεπόμενη διαδικασία αξιολόγησης, αλλά δεν έχουν ακόμη φτάσει στις σχολικές αίθουσες.
Μαρινάκης: «Δεν υπάρχει woke ατζέντα»
Η κυβέρνηση επιχειρεί να διαχωρίσει τη συζήτηση για την παρουσίαση διαφορετικών μορφών οικογένειας από οποιαδήποτε πολιτική επιλογή περί «woke ατζέντας».
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης δήλωσε ότι «στην κυβέρνηση δεν υπάρχει woke ατζέντα», υπογραμμίζοντας παράλληλα τη θέση της κυβέρνησης ότι «τα φύλα είναι δύο» και πως «ο πατέρας είναι πατέρας, η μητέρα είναι μητέρα».
Την ίδια στιγμή, ωστόσο, ο κ. Μαρινάκης άφησε σαφείς αιχμές για τον τρόπο με τον οποίο επιλέγεται και αξιολογείται το εκπαιδευτικό υλικό, τονίζοντας ότι στα βιβλία του Δημοτικού, και ιδιαίτερα στις μικρότερες τάξεις, απαιτείται αυξημένη προσοχή και ευαισθησία.
Όπως ανέφερε, μετά τη δημοσιοποίηση του θέματος ζήτησε ενημέρωση από το υπουργείο Παιδείας. Το υπουργείο απέστειλε υπηρεσιακή απάντηση σχετικά με τον τρόπο κατάρτισης των προγραμμάτων σπουδών, ωστόσο ο κυβερνητικός εκπρόσωπος επέλεξε να τοποθετηθεί και πολιτικά επί του ζητήματος.
Σε ερώτηση μάλιστα για ενδεχόμενη απόσυρση βιβλίων ή ευθύνες στελεχών, παρέπεμψε στο υπουργείο Παιδείας, ξεκαθαρίζοντας ότι οι σχετικές αποφάσεις δεν ανήκουν στη δική του αρμοδιότητα.
Η απάντηση του υπουργείου Παιδείας και του ΙΕΠ
Το υπουργείο Παιδείας και το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής υπεραμύνονται της διαδικασίας μέσα από την οποία αξιολογήθηκαν και εγκρίθηκαν τα συγκεκριμένα βιβλία.
Σύμφωνα με την επίσημη θέση τους, η αξιολόγηση πραγματοποιήθηκε από ανεξάρτητες πενταμελείς επιστημονικές επιτροπές, στις οποίες συμμετείχαν συνολικά περισσότερα από 900 μέλη. Η διαδικασία περιλάμβανε ποσοτικούς και ποιοτικούς ελέγχους και τα αποτελέσματα υποβάλλονταν στο ΙΕΠ.
Τα μέλη των επιτροπών προήλθαν από το Μητρώο Αξιολογητών του ΙΕΠ, έπειτα από ανοιχτή πρόσκληση. Η επιλογή τους πραγματοποιήθηκε με δημόσια κλήρωση και χρήση ειδικού αλγορίθμου για την κατανομή τους στα γνωστικά αντικείμενα.
Το υπουργείο και το ΙΕΠ υποστηρίζουν, παράλληλα, ότι τα βιβλία δημοσιεύθηκαν όπως ακριβώς εισηγήθηκαν οι αρμόδιες επιτροπές, χωρίς πολιτική ή διοικητική παρέμβαση στο περιεχόμενό τους. Η τήρηση των πορισμάτων των επιτροπών, όπως επισημαίνεται, αποτελεί νομική και συμβατική δέσμευση, στη βάση της διαφάνειας, της ίσης μεταχείρισης και της αμεροληψίας.
Ο συγγραφέας απορρίπτει τον χαρακτηρισμό περί «woke»
Ο κοινωνιολόγος Μανούσος Μαραγκουδάκης, συγγραφέας του βιβλίου της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής της ΣΤ΄ Δημοτικού, απορρίπτει κατηγορηματικά την κριτική περί εισαγωγής «woke ατζέντας» στα σχολεία.
Υποστηρίζει ότι η αναφορά στις οικογένειες ομόφυλων ζευγαριών γίνεται στο πλαίσιο της παρουσίασης των σύγχρονων μορφών οικογένειας και δεν συνοδεύεται από αξιολογική ή ιδεολογική τοποθέτηση υπέρ κάποιας συγκεκριμένης μορφής.
Όπως εξηγεί, οι οικογένειες ομόφυλων γονέων παρουσιάζονται «μαζί με άλλες σύγχρονες μορφές οικογένειας», υποστηρίζοντας ότι η καταγραφή τους αντανακλά μια κοινωνική και νομική πραγματικότητα.
Το επιχείρημά του είναι ότι η σχολική εκπαίδευση δεν θα πρέπει να αποκρύπτει την ύπαρξη οικογενειακών σχημάτων στα οποία μεγαλώνουν παιδιά. Όπως σημειώνει, για τους μαθητές που ανήκουν σε τέτοιες οικογένειες, η αναγνώρισή τους ως οικογένειας δεν αποτελεί ιδεολογική προώθηση αλλά καταγραφή μιας υπαρκτής πραγματικότητας.
Η διαφωνία μεταφέρεται πλέον στο περιεχόμενο της εκπαίδευσης
Πίσω από την αντιπαράθεση για τα δύο βιβλία βρίσκεται ένα ευρύτερο ερώτημα: ποια κοινωνική πραγματικότητα πρέπει να αποτυπώνει το σχολικό βιβλίο και με ποιον τρόπο πρέπει να παρουσιάζεται στα παιδιά.
Από τη μία πλευρά, η κριτική εστιάζει στην ηλικία των μαθητών και στον φόβο ότι ζητήματα που συνδέονται με οικογενειακές και κοινωνικές μεταβολές εισάγονται πολύ νωρίς στη σχολική ύλη. Από την άλλη, οι υποστηρικτές του περιεχομένου θεωρούν ότι η εκπαίδευση οφείλει να αποτυπώνει την κοινωνία όπως έχει διαμορφωθεί και να μην αποκλείει παιδιά που μεγαλώνουν σε διαφορετικούς οικογενειακούς σχηματισμούς.
Το γεγονός ότι η συγκεκριμένη συζήτηση αφορά βιβλία τα οποία δεν θα χρησιμοποιηθούν ακόμη στα σχολεία προσθέτει μία ακόμη διάσταση στην αντιπαράθεση. Το ζήτημα πλέον δεν είναι μόνο το περιεχόμενο των δύο εγχειριδίων, αλλά και το ποιος αποφασίζει για τα όρια της σχολικής ύλης, ποια κριτήρια πρέπει να εφαρμόζονται στην αξιολόγησή της και πώς θα ισορροπεί το εκπαιδευτικό σύστημα ανάμεσα στην κοινωνική πραγματικότητα και τις διαφορετικές αντιλήψεις της ελληνικής οικογένειας.
