Ο Αντώνης Σαμαράς δεν έχει ανακοινώσει ακόμη την ίδρυση νέου κόμματος, ωστόσο οι δημοσκοπήσεις καταγράφουν ήδη μια υπολογίσιμη δυνητική εκλογική βάση.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο πόσο θα μπορούσε να συγκεντρώσει ένα κόμμα υπό τον πρώην πρωθυπουργό, αλλά κυρίως από ποιους πολιτικούς χώρους θα αντλούσε ψήφους και ποια κόμματα θα κινδύνευαν να βρεθούν κάτω από το όριο του 3%.
Οι δημοσκοπήσεις μετρούν ήδη τη δυναμική Σαμαρά
Παρότι ο Αντώνης Σαμαράς δεν έχει προχωρήσει σε επίσημη ανακοίνωση για τη δημιουργία κόμματος, το ενδεχόμενο αυτό έχει πλέον ενταχθεί στις δημοσκοπικές μετρήσεις και αποτελεί μεταβλητή στον εκλογικό σχεδιασμό των κομμάτων.
Στην έρευνα της Interview, το 12% των ερωτηθέντων δηλώνει ότι είναι «πολύ» ή «αρκετά πιθανό» να ψηφίσει ένα κόμμα υπό τον πρώην πρωθυπουργό. Εάν προστεθούν και όσοι θεωρούν «λίγο πιθανό» να το πράξουν, η ευρύτερη δυνητική δεξαμενή φτάνει περίπου στο 20%-21%.
Το ποσοστό αυτό, βεβαίως, δεν μπορεί να μεταφραστεί ευθέως σε εκλογική πρόβλεψη. Η δυνητική ψήφος είναι κατά κανόνα σημαντικά μεγαλύτερη από την τελική εκλογική επίδοση ενός κόμματος. Καταγράφει, όμως, κάτι πολιτικά σημαντικό: ότι υπάρχει ένα ακροατήριο που δηλώνει διαθέσιμο να εξετάσει μια τέτοια επιλογή.
Ανάλογη εικόνα προκύπτει και από τη μέτρηση της Marc. Το 2,9% δηλώνει ότι θα ψήφιζε «σίγουρα» ένα κόμμα Σαμαρά, ενώ το ποσοστό όσων απαντούν «σίγουρα ή αρκετά πιθανό» ανέρχεται στο 12,4%.
Η ανάλυση της Marc δείχνει, μάλιστα, ότι η δυνητική εκλογική επιρροή του πρώην πρωθυπουργού δεν περιορίζεται σε έναν μόνο πολιτικό χώρο. Αντιθέτως, εμφανίζονται εισροές από διαφορετικές δεξαμενές ψηφοφόρων, με ιδιαίτερα έντονη διείσδυση στην Ελπίδα για τη Δημοκρατία, αλλά και μικρότερες μετακινήσεις από το ΠΑΣΟΚ, την Ελληνική Λύση και τη Νέα Δημοκρατία.
Η μάχη του 3% είναι το πρώτο πεδίο που μπορεί να αλλάξει
Η πραγματική πολιτική σημασία μιας ενδεχόμενης καθόδου Σαμαρά δεν βρίσκεται μόνο στο ποσοστό που θα συγκεντρώσει το νέο κόμμα. Βρίσκεται κυρίως στις ανακατατάξεις που μπορεί να προκαλέσει στον χώρο της δεξιάς και της συντηρητικής ψήφου.
Μια δημοσκοπική μέτρηση δείχνει ότι το ενδεχόμενο ενός κόμματος Σαμαρά αντιμετωπίζεται θετικά από το 26% των ψηφοφόρων της Ελπίδας, το 11% της ΝΙΚΗΣ, το 8% της Φωνής Λογικής, αλλά και περίπου έναν στους τέσσερις αναποφάσιστους.
Αυτό δημιουργεί ένα ιδιαίτερα σύνθετο εκλογικό περιβάλλον.
Ο Σαμαράς θα μπορούσε, πρώτον, να αφαιρέσει κρίσιμα δέκατα από τη Φωνή Λογικής και να τη βάλει σε τροχιά κάτω από το όριο εισόδου στη Βουλή.
Δεύτερον, θα μπορούσε να πιέσει περαιτέρω τη ΝΙΚΗ, περιορίζοντας τις δυνατότητες ανάκαμψής της.
Τρίτον, θα μπορούσε να αποσπάσει από την Ελπίδα το πιο συντηρητικό και πατριωτικό τμήμα της εκλογικής της βάσης, επιταχύνοντας μια πιθανή υποχώρηση του κόμματος.
Με άλλα λόγια, ακόμη και ένα κόμμα που δεν θα κατακτούσε υψηλό ποσοστό μπορεί να έχει δυσανάλογα μεγάλη επίδραση στο τελικό αποτέλεσμα.
Το παράδοξο της αυτοδυναμίας
Εδώ βρίσκεται και το μεγάλο εκλογικό παράδοξο.
Η παρουσία ενός κόμματος Σαμαρά στη Βουλή δεν σημαίνει αυτομάτως ότι θα δυσκολέψει την αυτοδυναμία του πρώτου κόμματος. Αντίθετα, υπό ορισμένες προϋποθέσεις θα μπορούσε να λειτουργήσει και προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Στο πρώτο σενάριο, το κόμμα Σαμαρά καταφέρνει να περάσει καθαρά το 5%-6%, ενώ παράλληλα επιβιώνουν η Φωνή Λογικής και η Ελπίδα. Τότε δημιουργείται ένα ακόμη ισχυρό κοινοβουλευτικό κόμμα, το οποίο αφαιρεί ψήφους από το πρώτο κόμμα και περιορίζει το ποσοστό των ψήφων που κατευθύνονται σε κόμματα που μένουν εκτός Βουλής. Η αυτοδυναμία γίνεται έτσι αριθμητικά δυσκολότερη.
Υπάρχει, όμως, και το αντίστροφο σενάριο.
Εάν ένα κόμμα Σαμαρά εισέλθει στη Βουλή, αλλά ταυτόχρονα οδηγήσει δύο ή περισσότερα συγγενικά κόμματα κάτω από το 3%, τότε σημαντικό μέρος των ψήφων μένει χωρίς κοινοβουλευτική εκπροσώπηση. Η απώλεια ψήφων του πρώτου κόμματος μπορεί να αντισταθμιστεί, τουλάχιστον εν μέρει, από την αύξηση του συνολικού ποσοστού των κομμάτων που δεν θα εκπροσωπηθούν στη Βουλή.
Το ακόμη πιο παράδοξο ενδεχόμενο είναι ένα κόμμα Σαμαρά να κινηθεί στο 2,7%-2,9% και να μην καταφέρει να περάσει το όριο. Εάν, όμως, η παρουσία του έχει ήδη στερήσει από τη Φωνή Λογικής ή τη ΝΙΚΗ τις απαραίτητες ψήφους για την είσοδο στη Βουλή, τότε μπορεί να αυξηθεί σημαντικά η συνολική «χαμένη» ψήφος.
Έτσι, ο Σαμαράς θα μπορούσε να προκαλέσει πολιτική ζημιά στην κυβερνητική παράταξη σε επίπεδο ψήφων, αλλά ταυτόχρονα να δημιουργήσει ευνοϊκότερες συνθήκες για τη μετατροπή των ψήφων του πρώτου κόμματος σε κοινοβουλευτικές έδρες.
Τέσσερα εκλογικά σενάρια
Με βάση τα σημερινά δεδομένα, μπορούν να διαμορφωθούν τέσσερα βασικά εκλογικά τοπία.
Το πρώτο είναι η πολυκομματική Βουλή. Η Ελπίδα, η Πλεύση Ελευθερίας, η Φωνή Λογικής και το ΜέΡΑ25 καταφέρνουν να περάσουν το 3%, ενώ ενδεχομένως προστίθενται και άλλες εκπλήξεις. Το ποσοστό των ψήφων εκτός Βουλής παραμένει περιορισμένο και ο πήχης για την αυτοδυναμία ανεβαίνει. Οι κυβερνητικές συνεργασίες γίνονται αριθμητικά πιθανότερες, αλλά πολιτικά πιο δύσκολες.
Το δεύτερο είναι η μαζική «σφαγή» στο 3%. Μόνο ένα ή δύο από τα οριακά κόμματα καταφέρνουν να εισέλθουν στη Βουλή, ενώ τα υπόλοιπα περιορίζονται σε ποσοστά μεταξύ 1,5% και 2,9%. Σε μια τέτοια περίπτωση, το ποσοστό των ψήφων εκτός Βουλής μπορεί να ξεπεράσει ακόμη και το 15%, δημιουργώντας πολύ ευνοϊκότερες συνθήκες για το πρώτο κόμμα στην κατανομή των εδρών.
Το τρίτο είναι η αναδιάταξη της δεξιάς από τον Σαμαρά. Ένα νέο κόμμα εισέρχεται δυναμικά στη Βουλή, αλλά μεταβάλλει τις υφιστάμενες ισορροπίες στον συντηρητικό και αντισυστημικό χώρο. Η Φωνή Λογικής, η ΝΙΚΗ και η Ελπίδα πιέζονται και η τελική επίδραση στην αυτοδυναμία εξαρτάται από το πόσα από αυτά τα κόμματα θα καταφέρουν να παραμείνουν πάνω από το 3%.
Το τέταρτο αφορά την πιθανή επιστροφή της άκρας δεξιάς με νέο πολιτικό φορέα. Εάν τελικά επιτραπεί η συμμετοχή στις εκλογές ενός κόμματος που θα συνδέεται πολιτικά με τον Ηλία Κασιδιάρη και αυτό αποκτήσει εκλογική δυναμική, ο κατακερματισμός της δεξιάς και της αντισυστημικής ψήφου θα γίνει ακόμη εντονότερος. Το κρίσιμο δεν θα είναι μόνο αν ένα τέτοιο κόμμα περάσει το 3%, αλλά και ποια άλλα κόμματα θα συμπαρασύρει κάτω από το όριο.
Το πραγματικό ερώτημα είναι από πού θα προέλθει η ψήφος
Η συζήτηση για ένα πιθανό κόμμα Σαμαρά δεν μπορεί να περιοριστεί στην ερώτηση «πόσο θα πάρει». Το κρίσιμο ερώτημα είναι από πού θα πάρει τις ψήφους του.
Ένα ποσοστό 4% ή 5% που θα προέλθει κυρίως από τη Νέα Δημοκρατία έχει διαφορετική εκλογική και πολιτική σημασία από το ίδιο ποσοστό που θα προκύψει κυρίως από κόμματα τα οποία βρίσκονται κοντά στο όριο του 3%.
Το ίδιο ισχύει και για το αποτέλεσμα στην αυτοδυναμία. Δεν αρκεί να υπολογιστεί η επίδοση του κόμματος Σαμαρά. Πρέπει να συνυπολογιστεί ποια κόμματα θα παραμείνουν στη Βουλή και ποια θα μείνουν εκτός.
Αυτό είναι και το στοιχείο που καθιστά την πιθανή πολιτική επιστροφή του Αντώνη Σαμαρά ιδιαίτερα σημαντική για τον εκλογικό σχεδιασμό όλων των κομμάτων. Χωρίς ακόμη να έχει ανακοινώσει νέο φορέα, έχει ήδη αρχίσει να λειτουργεί ως παράγοντας ανακατανομής της ψήφου.
Και όσο πλησιάζει η εκλογική αναμέτρηση, το ερώτημα δεν θα είναι απλώς αν ο πρώην πρωθυπουργός θα δημιουργήσει κόμμα. Θα είναι ποια κόμματα θα επιβιώσουν από την είσοδό του στην εκλογική μάχη και πόσο θα αλλάξει ο αριθμητικός δρόμος προς την αυτοδυναμία.
