Η Άγκυρα επιμένει στη νέα θαλάσσια χωροθέτηση που ανακοίνωσε τον Αύγουστο, με το τουρκικό πρακτορείο Anadolu να δημοσιεύει χάρτη των δύο θαλάσσιων πάρκων που θεσπίστηκαν με προεδρική απόφαση.
Ιδιαίτερο βάρος έχει η απεικόνιση του πάρκου Fethiye-Kaş, καθώς η οριοθέτησή του εκτείνεται γύρω από το Καστελλόριζο και πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων.
Ο χάρτης του Anadolu και το Καστελλόριζο
Μερικές ημέρες μετά τη δημοσίευση των σχετικών προεδρικών αποφάσεων στην τουρκική Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, το Anadolu παρουσίασε τον χάρτη των δύο περιοχών που η Τουρκία χαρακτηρίζει εθνικά θαλάσσια πάρκα.
Σύμφωνα με το τουρκικό πρακτορείο, το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Fethiye-Kaş έχει έκταση 2.170.603 εκτάρια, ενώ το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Βορείου Αιγαίου καταλαμβάνει 174.214 εκτάρια. Η Άγκυρα υποστηρίζει ότι πρόκειται για τα πρώτα εθνικά θαλάσσια πάρκα της χώρας και τα παρουσιάζει ως μέτρο προστασίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος.
Ωστόσο, η γεωγραφία των δύο περιοχών προσδίδει στην τουρκική κίνηση σαφή γεωπολιτική διάσταση. Ιδιαίτερα στην περίπτωση του Fethiye-Kaş, η περιοχή που αποτυπώνεται στον χάρτη βρίσκεται απέναντι από το Καστελλόριζο και εκτείνεται πέρα από τα έξι ναυτικά μίλια των τουρκικών χωρικών υδάτων.
Το ίδιο το Anadolu, μάλιστα, αναφέρεται όχι μόνο στα χωρικά ύδατα αλλά και στις «θαλάσσιες ζώνες δικαιοδοσίας» της Τουρκίας, διατύπωση που αποκτά ιδιαίτερη σημασία στο πλαίσιο της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης για τις θαλάσσιες ζώνες.
Δύο πάρκα σε περιοχές υψηλού γεωπολιτικού ενδιαφέροντος
Η πρώτη προστατευόμενη περιοχή εκτείνεται μεταξύ Φέτιγιε και Κας, στις τουρκικές ακτές της Μούγλας και της Αττάλειας. Η χωροθέτηση αυτή βρίσκεται σε άμεση γειτνίαση με το Καστελλόριζο και αποτυπώνει στον χάρτη μια εκτεταμένη θαλάσσια ζώνη γύρω από το ελληνικό νησιωτικό σύμπλεγμα.
Το δεύτερο πάρκο βρίσκεται στο Βόρειο Αιγαίο, κοντά στις τουρκικές ακτές της Ραιδεστού και των Δαρδανελλίων και εκτείνεται στην ευρύτερη θαλάσσια περιοχή μεταξύ Λήμνου και Σαμοθράκης.
Έτσι, οι δύο τουρκικές περιοχές προστασίας δεν αποτελούν απλώς δύο περιβαλλοντικές πρωτοβουλίες με διαφορετική γεωγραφική θέση. Η επιλογή των συγκεκριμένων σημείων δημιουργεί ένα νέο επίπεδο αντιπαράθεσης γύρω από τη χρήση και τη σημασία των θαλάσσιων ζωνών στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Η τουρκική απάντηση στα ελληνικά θαλάσσια πάρκα
Η χρονική συγκυρία δεν περνά απαρατήρητη στην Αθήνα. Η Τουρκία ανακοίνωσε τα δικά της θαλάσσια πάρκα μετά την ελληνική πρωτοβουλία για τη δημιουργία θαλάσσιων πάρκων στο Νότιο Αιγαίο και το Ιόνιο.
Η ελληνική πλευρά θεωρεί ότι η τουρκική κίνηση δεν μπορεί να δημιουργήσει δικαιώματα ή τετελεσμένα σε περιοχές πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων. Το υπουργείο Εξωτερικών έχει διαμηνύσει ότι η ανακήρυξη τουρκικών «εθνικών θαλάσσιων πάρκων» σε περιοχές εκτός των χωρικών υδάτων της Τουρκίας δεν παράγει έννομο αποτέλεσμα.
Με αυτόν τον τρόπο, η Αθήνα επιχειρεί να διαχωρίσει την περιβαλλοντική προστασία από τις μονομερείς αξιώσεις που μπορεί να συνδέονται με την οριοθέτηση των περιοχών.
«Αγρυπνούμε, αλλά δεν ανησυχούμε»
Στο ίδιο πλαίσιο κινήθηκε και η τοποθέτηση του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη, ο οποίος δήλωσε ότι η ελληνική κυβέρνηση παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις, χωρίς να θεωρεί ότι η τουρκική κίνηση δημιουργεί νέα δεδομένα ως προς τα ελληνικά συμφέροντα.
«Αγρυπνούμε, αλλά δεν ανησυχούμε», ανέφερε χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας ότι η Ελλάδα έχει ήδη ενημερώσει τις ευρωπαϊκές αρχές και προαναγγέλλοντας τα επόμενα διπλωματικά διαβήματα και τις τοποθετήσεις της Αθήνας στο Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων.
Η δήλωση αποτυπώνει και τη βασική γραμμή της ελληνικής αντίδρασης: η Αθήνα δεν αντιμετωπίζει την τουρκική ανακήρυξη ως δημιουργία νέου νομικού καθεστώτος, αλλά ως μια κίνηση που απαιτεί πολιτική και διπλωματική αντιμετώπιση.
Το περιβάλλον ως νέο πεδίο ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης
Το ενδιαφέρον στην υπόθεση είναι ότι η αντιπαράθεση μεταφέρεται σε ένα πεδίο που κανονικά θα έπρεπε να αφορά κυρίως την προστασία της θαλάσσιας βιοποικιλότητας.
Η δημιουργία θαλάσσιων πάρκων αποτελεί διεθνώς εργαλείο περιβαλλοντικής πολιτικής. Στην περίπτωση όμως του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου, η επιλογή των περιοχών και η έκταση των ζωνών αποκτούν αναπόφευκτα γεωπολιτικό βάρος.
Ο χάρτης του Anadolu λειτουργεί έτσι ως κάτι περισσότερο από μια απλή γραφική απεικόνιση μιας περιβαλλοντικής απόφασης. Αποτυπώνει την τουρκική αντίληψη για τον χώρο στον οποίο η Άγκυρα θεωρεί ότι διαθέτει δικαιοδοσία και ταυτόχρονα αναδεικνύει τις περιοχές όπου οι δύο χώρες εξακολουθούν να έχουν διαφορετικές και αντικρουόμενες προσεγγίσεις.
Για την Αθήνα, το κρίσιμο σημείο παραμένει ότι μια μονομερής περιβαλλοντική απόφαση δεν μπορεί να μεταβάλει το καθεστώς των θαλάσσιων ζωνών. Για την Άγκυρα, αντίθετα, η δημοσιοποίηση του χάρτη από ένα επίσημο κρατικό πρακτορείο αποτελεί έναν ακόμη τρόπο να καταστήσει ορατή τη δική της γεωγραφική και νομική ανάγνωση.
Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο στοιχείο της νέας εξέλιξης: πίσω από τον όρο «θαλάσσιο πάρκο» βρίσκεται πλέον ένα ακόμη κεφάλαιο της διαρκούς διαπραγμάτευσης, αλλά και αντιπαράθεσης, Ελλάδας και Τουρκίας για το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
