Η αντιπαράθεση ΗΠΑ και Κίνας παρουσιάζεται συνήθως ως μια μάχη που θα κριθεί στο μέλλον: στο εμπόριο, την τεχνολογία, την Ταϊβάν, την τεχνητή νοημοσύνη και την παγκόσμια επιρροή.
Ο Κισόρ Μαμπουμπανί θέτει όμως ένα πιο ενοχλητικό ερώτημα: μήπως το Πεκίνο έχει ήδη κερδίσει ένα σημαντικό μέρος της αναμέτρησης, όχι επειδή οι ΗΠΑ κατέρρευσαν, αλλά επειδή η Κίνα κατάφερε να αλλάξει τους όρους του ανταγωνισμού;
Δύο υπερδυνάμεις, δύο διαφορετικές στρατηγικές
Η Κίνα και οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν οι δύο δυνάμεις που καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό τη διεθνή τάξη. Η μία διαθέτει το ισχυρότερο στρατιωτικό και χρηματοπιστωτικό αποτύπωμα στον πλανήτη, η άλλη έχει μετατραπεί μέσα σε λίγες δεκαετίες σε βιομηχανική και εμπορική υπερδύναμη.
Ωστόσο, ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβάνονται την ισχύ είναι διαφορετικός.
Στην ανάλυση του Μαμπουμπανί, η αμερικανική πολιτική δίνει μεγαλύτερο βάρος στην ελευθερία, την αποφασιστικότητα και την άμεση στρατηγική δράση. Η κινεζική προσέγγιση, αντίθετα, δίνει μεγαλύτερη σημασία στη σταθερότητα, την υπομονή και τη μακροπρόθεσμη συσσώρευση ισχύος.
Αυτή η διαφορά δεν είναι απλώς πολιτισμική. Είναι στρατηγική.
Η Ουάσιγκτον έχει συνηθίσει να λειτουργεί σε έναν κόσμο στον οποίο οι ΗΠΑ καθορίζουν τους κανόνες. Το Πεκίνο έμαθε να λειτουργεί σε έναν κόσμο στον οποίο δεν χρειάζεται να επιβληθεί αμέσως, αρκεί να αποκτά σταθερά μεγαλύτερο βάρος.
Η «σιωπηλή» κινεζική επέκταση
Το μεγάλο πλεονέκτημα της Κίνας δεν βρίσκεται μόνο στους στρατιωτικούς της εξοπλισμούς ή στην τεχνολογία. Βρίσκεται στην οικονομική της διασύνδεση με τον υπόλοιπο κόσμο.
Η Κίνα αποτελεί τον σημαντικότερο εμπορικό εταίρο για δεκάδες χώρες, έχει δημιουργήσει εκτεταμένα δίκτυα υποδομών και επενδύσεων και έχει αποκτήσει κρίσιμο ρόλο στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού.
Αυτό σημαίνει ότι η κινεζική ισχύς δεν χρειάζεται πάντοτε να εμφανίζεται ως πολιτική επιβολή. Μπορεί να λειτουργεί μέσα από την καθημερινή οικονομική πραγματικότητα.
Και εδώ βρίσκεται ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της προσέγγισης Μαμπουμπανί: μια χώρα μπορεί να κερδίζει γεωπολιτική επιρροή χωρίς να κερδίζει κάθε διπλωματική αντιπαράθεση.
Το αμερικανικό πρόβλημα δεν είναι μόνο η Κίνα
Η συζήτηση για την άνοδο της Κίνας συχνά επικεντρώνεται στο τι κάνει το Πεκίνο. Ο Μαμπουμπανί στρέφει όμως το βλέμμα και στην ίδια την Αμερική.
Η κοινωνική ανισότητα, η πολιτική πόλωση και η δυσκολία επίτευξης συναινέσεων περιορίζουν την ικανότητα των ΗΠΑ να εφαρμόζουν σταθερή και μακροπρόθεσμη στρατηγική.
Η αμερικανική δημοκρατία παραμένει ένα από τα ισχυρότερα στοιχεία της χώρας. Ταυτόχρονα, όμως, η εσωτερική πολιτική σύγκρουση μπορεί να μετατρέπεται σε εξωτερική αδυναμία όταν κάθε κυβέρνηση ανατρέπει ή επανακαθορίζει τις προτεραιότητες της προηγούμενης.
Η Κίνα, αντίθετα, έχει τη δυνατότητα να σχεδιάζει με ορίζοντα δεκαετιών.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το κινεζικό μοντέλο είναι ανώτερο σε όλα. Σημαίνει ότι η διαφορετική διάρκεια του πολιτικού σχεδιασμού δημιουργεί ένα σημαντικό στρατηγικό πλεονέκτημα.
Η μάχη για την πολυμέρεια
Ένα ακόμη παράδοξο αφορά την παγκόσμια διακυβέρνηση.
Οι ΗΠΑ, ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια, έχουν γίνει πιο επιφυλακτικές απέναντι σε πολυμερείς θεσμούς όταν αυτοί περιορίζουν την ελευθερία κινήσεων της Ουάσιγκτον. Η Κίνα, αντίθετα, επιχειρεί να εμφανίζεται ως υπερασπιστής της πολυμέρειας και της συνεργασίας μεταξύ κρατών.
Πρόκειται για μια σημαντική μεταβολή.
Για μεγάλο μέρος του μεταπολεμικού κόσμου, η φιλελεύθερη διεθνής τάξη θεωρούνταν σχεδόν συνώνυμη με την αμερικανική ισχύ. Σήμερα, το Πεκίνο επιχειρεί να χρησιμοποιήσει τη γλώσσα της πολυμέρειας για να διεκδικήσει μεγαλύτερο χώρο μέσα σε αυτή την τάξη — και σταδιακά να επηρεάσει τους κανόνες της.
Η Κίνα δεν χρειάζεται να καταστρέψει το υπάρχον σύστημα για να το αλλάξει. Μπορεί να το μετασχηματίσει εκ των έσω.
Η τεχνολογία αλλάζει το ισοζύγιο
Η τεχνολογική αντιπαράθεση αποτελεί ίσως το πιο κρίσιμο πεδίο του ανταγωνισμού.
Οι ΗΠΑ εξακολουθούν να διαθέτουν τεράστιες δυνατότητες στην έρευνα, την καινοτομία, τις ψηφιακές πλατφόρμες και την τεχνητή νοημοσύνη. Η Κίνα, όμως, διαθέτει ένα διαφορετικό πλεονέκτημα: τεράστια παραγωγική βάση και δυνατότητα ταχείας μετάβασης από την τεχνολογική καινοτομία στη μαζική παραγωγή.
Αυτό είναι κρίσιμο σε έναν κόσμο όπου η ισχύς δεν θα εξαρτάται μόνο από το ποιος ανακαλύπτει μια τεχνολογία, αλλά και από το ποιος μπορεί να την παράγει, να τη φθηνύνει και να την εξάγει σε ολόκληρο τον πλανήτη.
Έχει λοιπόν ήδη νικήσει η Κίνα;
Η απάντηση δεν μπορεί να είναι ένα απλό «ναι».
Οι ΗΠΑ εξακολουθούν να διαθέτουν τεράστια στρατιωτική, οικονομική, τεχνολογική και πολιτισμική ισχύ. Παραμένουν ο πυρήνας ενός παγκόσμιου δικτύου συμμαχιών που η Κίνα δεν έχει αντίστοιχο.
Ταυτόχρονα, όμως, ίσως έχει ήδη χαθεί η παλιά αμερικανική υπόθεση ότι η αμερικανική υπεροχή είναι δεδομένη και ότι οι υπόλοιποι παίκτες απλώς θα προσαρμόζονται.
Αυτό είναι το πραγματικό διακύβευμα.
Η Κίνα δεν χρειάζεται απαραίτητα να γίνει «η νέα Αμερική». Αρκεί να γίνει τόσο ισχυρή ώστε κανείς να μην μπορεί πλέον να διαμορφώνει μόνος του τους κανόνες του διεθνούς συστήματος.
Από αυτή την άποψη, η μεγάλη κινεζική νίκη μπορεί να μην είναι η κατάκτηση της παγκόσμιας πρωτοκαθεδρίας. Μπορεί να είναι κάτι πιο ουσιαστικό: το τέλος της αμερικανικής αποκλειστικότητας.
Ο πιο επικίνδυνος ανταγωνισμός
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο ποιος θα επικρατήσει. Είναι αν οι δύο δυνάμεις μπορούν να συνυπάρξουν χωρίς να μετατρέψουν τον ανταγωνισμό τους σε σύγκρουση.
Η γεωπολιτική αντιπαλότητα ΗΠΑ και Κίνας έχει ήδη περάσει από το εμπόριο στην τεχνολογία, από την τεχνολογία στην ασφάλεια και από την ασφάλεια στη διαμόρφωση διαφορετικών αντιλήψεων για την παγκόσμια τάξη.
Η πραγματική πρόκληση για την Ουάσιγκτον δεν είναι να «νικήσει» την Κίνα με κάθε κόστος. Είναι να κατανοήσει ότι ο κόσμος στον οποίο η αμερικανική ισχύς αρκούσε για να καθορίζει τους κανόνες έχει ήδη τελειώσει.
Και η πραγματική πρόκληση για το Πεκίνο είναι εξίσου δύσκολη: να μετατρέψει την οικονομική και στρατηγική του άνοδο σε παγκόσμια επιρροή χωρίς να προκαλέσει έναν συνασπισμό κρατών που θα επιδιώξει να το αναχαιτίσει.
Ίσως, τελικά, το ερώτημα «ποιος θα κερδίσει;» να είναι λάθος.
Η πιο σημαντική εξέλιξη έχει ήδη συμβεί: η Κίνα δεν περιμένει πλέον να της παραχωρηθεί μια θέση στην κορυφή. Έχει αρχίσει να συμπεριφέρεται σαν δύναμη που θεωρεί ότι η θέση αυτή της ανήκει.
Εκδόσεις: ΕΠΟΨ
