Σε ένα νέο, επικίνδυνο επίπεδο περνά η αντιπαράθεση ΗΠΑ και Ιράν, καθώς η Τεχεράνη φέρεται να εξετάζει το ενδεχόμενο να επεκτείνει τα αντίποινά της πέρα από τη Μέση Ανατολή, βάζοντας στο μικροσκόπιο αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Σύμφωνα με ρεπορτάζ των Financial Times, στη λίστα των πιθανών στόχων περιλαμβάνονται υποδομές στη Βουλγαρία και η Κύπρος, ενώ παράλληλα εξετάζονται πλήγματα σε κρίσιμες υποθαλάσσιες υποδομές στα Στενά του Ορμούζ.
Από τον Περσικό Κόλπο στη Νοτιοανατολική Ευρώπη
Το ενδεχόμενο μιας διεύρυνσης του πολέμου προκαλεί νέα ανησυχία στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Όπως αποκαλύπτουν οι Financial Times, επικαλούμενοι πρόσωπα που βρίσκονται κοντά στο ιρανικό καθεστώς, οι στρατιωτικοί σχεδιαστές της Τεχεράνης έχουν αξιολογήσει σενάρια επίθεσης εναντίον αμερικανικών στρατιωτικών στοιχείων στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, σε περίπτωση που ο Ντόναλντ Τραμπ αποφασίσει νέα μεγάλη στρατιωτική κλιμάκωση.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η Βουλγαρία, όπου η Σόφια έχει εγκρίνει τη στάθμευση και επιχειρησιακή αξιοποίηση αμερικανικών αεροσκαφών ανεφοδιασμού στην αεροπορική βάση Μπέζμερ. Η εγκατάσταση αποκτά έτσι μεγαλύτερη σημασία για την αμερικανική στρατιωτική παρουσία στην περιοχή και, σύμφωνα με το δημοσίευμα, αποτελεί μία από τις υποδομές που έχουν αξιολογηθεί από την Τεχεράνη.
Η Κύπρος βρίσκεται επίσης στο κάδρο των ιρανικών σχεδιασμών. Η παρουσία βρετανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων στο νησί, οι οποίες συνδέονται επιχειρησιακά με τις ευρύτερες δυτικές στρατιωτικές δραστηριότητες στην περιοχή, καθιστά την Κύπρο ιδιαίτερα ευαίσθητο σημείο σε περίπτωση που η σύγκρουση ξεφύγει από τα σημερινά γεωγραφικά της όρια.
Η αναφορά των Financial Times δεν σημαίνει ότι έχουν ληφθεί αποφάσεις για συγκεκριμένα πλήγματα. Περιγράφει, ωστόσο, το εύρος των σεναρίων που εξετάζει η Τεχεράνη ως απάντηση σε ενδεχόμενη νέα αμερικανική επίθεση.
Η «φαρέτρα» της Τεχεράνης
Η επέκταση των πιθανών στόχων δεν περιορίζεται σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, το Ιράν εξετάζει τρόπους να προκαλέσει ζημιές σε υποθαλάσσια καλώδια οπτικών ινών που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ.
Πρόκειται για υποδομές κρίσιμης σημασίας για τις διεθνείς επικοινωνίες. Μια σοβαρή διαταραχή θα μπορούσε να δημιουργήσει προβλήματα όχι μόνο στη Μέση Ανατολή, αλλά και σε ευρύτερες περιοχές, αυξάνοντας το οικονομικό και στρατηγικό κόστος μιας παρατεταμένης σύγκρουσης.
Η Τεχεράνη έχει στη διάθεσή της και άλλα μέσα πίεσης: την παρεμπόδιση της ναυσιπλοΐας, την απειλή κατά εμπορικών πλοίων, τη χρήση πυραύλων και drones, αλλά και την ενεργοποίηση περιφερειακών συμμάχων και ένοπλων οργανώσεων. Η επιλογή της άμεσης επίθεσης σε αμερικανικούς στόχους στην Ευρώπη θα αποτελούσε, ωστόσο, ποιοτικό άλμα, καθώς θα μετέφερε τη σύγκρουση σε έδαφος συμμάχων των ΗΠΑ.
Ο Ορμούζ παραμένει το μεγάλο όπλο
Στην καρδιά της αντιπαράθεσης παραμένει το Στενό του Ορμούζ. Η Τεχεράνη επιμένει ότι δεν πρόκειται να επιτρέψει την πλήρη επαναφορά της ναυσιπλοΐας χωρίς ανταλλάγματα από την Ουάσινγκτον, ενώ ο Τραμπ υποστηρίζει ότι το στενό είναι ανοικτό και ότι η αμερικανική ναυτική επιχείρηση έχει εξασφαλίσει τη λειτουργία του.
Η πραγματικότητα, πάντως, είναι πολύ πιο σύνθετη. Η εμπορική κίνηση έχει περιοριστεί δραστικά, ενώ πλοία αποφεύγουν τη διέλευση ή απενεργοποιούν τους πομπούς εντοπισμού τους, καθιστώντας δυσκολότερη την ακριβή καταγραφή της κυκλοφορίας.
Η αβεβαιότητα έχει ήδη αποτυπωθεί στις διεθνείς αγορές. Το πετρέλαιο Brent κινήθηκε πάνω από τα 90 δολάρια το βαρέλι, καθώς οι αγορές προεξοφλούν τον κίνδυνο παρατεταμένης διαταραχής των εξαγωγών από τον Περσικό Κόλπο.
Το διπλωματικό παράθυρο κλείνει
Την ίδια ώρα, το διπλωματικό περιθώριο στενεύει. Ο Τραμπ δήλωσε ότι δεν διεξάγονται ούτε προγραμματίζονται συνομιλίες με την Τεχεράνη, την ώρα που το Ιράν συνδέει την επαναλειτουργία του Ορμούζ με την άρση του αμερικανικού αποκλεισμού, των κυρώσεων και των στρατιωτικών επιχειρήσεων.
Η 60ήμερη περίοδος που είχε προβλεφθεί από τη συμφωνία του Ιουνίου έληξε χωρίς συμφωνία. Η προσωρινή συνεννόηση που επρόκειτο να αποτελέσει γέφυρα προς μια μόνιμη κατάπαυση του πυρός έχει ουσιαστικά καταρρεύσει, με τις δύο πλευρές να κατηγορούν η μία την άλλη για την αποτυχία της.
Παράλληλα, το Ιράν και το Ομάν επιχειρούν να διαμορφώσουν μια συμφωνία για τη διαχείριση της ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ. Η προσπάθεια αυτή έχει προκαλέσει την έντονη αντίδραση του Τραμπ, ο οποίος έφθασε να απειλήσει ακόμη και με στρατιωτική δράση κατά του Ομάν, εάν θεωρήσει ότι η Μουσκάτ παρεμποδίζει τους αμερικανικούς σχεδιασμούς.
Το νέο μέτωπο που φοβάται η Ευρώπη
Η πιθανότητα ιρανικών πληγμάτων στη Νοτιοανατολική Ευρώπη μεταβάλλει τα δεδομένα. Μέχρι σήμερα, η Ευρώπη αντιμετώπιζε τον πόλεμο κυρίως ως μια κρίση στη Μέση Ανατολή με σοβαρές ενεργειακές και οικονομικές συνέπειες. Η άμεση απειλή αμερικανικών εγκαταστάσεων σε ευρωπαϊκό έδαφος θα έθετε πλέον και τη διάσταση της συλλογικής ασφάλειας.
Ιδιαίτερα για την Ελλάδα, η γεωγραφία καθιστά τις εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο εξαιρετικά σημαντικές. Η Κύπρος, οι βρετανικές βάσεις, οι θαλάσσιες οδοί προς τον Περσικό Κόλπο και οι αμερικανικές στρατιωτικές υποδομές στην ευρύτερη περιοχή συνδέουν πλέον άμεσα την ευρωπαϊκή ασφάλεια με την εξέλιξη της σύγκρουσης.
Το βασικό ερώτημα είναι εάν η Τεχεράνη θα περιοριστεί στην απειλή ή εάν, σε περίπτωση νέας αμερικανικής επίθεσης, θα επιχειρήσει να ανοίξει νέα μέτωπα. Οι Financial Times επισημαίνουν ότι στο Ιράν θεωρούν ολοένα πιθανότερη μια νέα φάση του πολέμου και προετοιμάζουν επιλογές για την αύξηση του κόστους που θα πρέπει να καταβάλει η Ουάσινγκτον.
Σε αυτή τη συγκυρία, ο Ορμούζ παραμένει το ισχυρότερο διαπραγματευτικό χαρτί της Τεχεράνης. Η απειλή για τις αμερικανικές εγκαταστάσεις στην Ευρώπη, όμως, δείχνει ότι η «φαρέτρα» του Ιράν μπορεί να είναι πολύ ευρύτερη από μια μάχη για τον έλεγχο μιας θαλάσσιας οδού. Και όσο οι διπλωματικές επαφές παραμένουν παγωμένες, τόσο μεγαλώνει ο κίνδυνος η επόμενη κίνηση να μην αφορά πλέον μόνο τον Περσικό Κόλπο.
