Πρόσφατα, η Ευρώπη αποφάσισε να θέσει περισσότερη ισχύ στη μάχη της τεχνητής νοημοσύνης. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή άνοιξε στις 30 Ιουλίου 2026 τη διαδικασία για κατασκευή έως επτά AI Gigafactories, με δημόσια χρηματοδότηση έως 10 δισ. ευρώ από την Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη. Ο στόχος είναι να κινητοποιηθούν τουλάχιστον άλλα 20 δισ. ευρώ ιδιωτικών κεφαλαίων και να περιοριστεί το χάσμα με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα.
Του Μελέτη Ρεντούμη*
Σε γενικές γραμμές τα επιβεβαιωμένα μεγέθη είναι εντυπωσιακά. Οι νέες εγκαταστάσεις θα συνδυάζουν προηγμένους επεξεργαστές, λογισμικό, υπηρεσίες νέφους, συνδεσιμότητα υψηλής ταχύτητας και ενεργειακά αποδοτικά κέντρα δεδομένων.
Μάλιστα, θα προστεθούν στο υφιστάμενο δίκτυο των 19 ευρωπαϊκών AI Factories, ενώ κάθε μεγάλη μονάδα προβλέπεται να διαθέτει τουλάχιστον 100.000 σύγχρονα τσιπ. Η προθεσμία υποβολής προτάσεων λήγει στις 12 Νοεμβρίου, οι επιλογές αναμένονται στις αρχές του 2027 και η λειτουργία των πρώτων εγκαταστάσεων τοποθετείται, εφόσον τηρηθεί το χρονοδιάγραμμα, μέσα στο 2028.
Ωστόσο, η υπολογιστική ισχύς δεν ταυτίζεται αυτομάτως με την τεχνολογική κυριαρχία. Η Nvidia, η AMD και η Qualcomm έχουν ήδη δηλώσει πρόθεση να προμηθεύσουν επεξεργαστές στα υποψήφια σχήματα. Πρόκειται για εύλογη επιλογή, επειδή η Ευρώπη δεν παράγει σήμερα τα τσιπ αιχμής που απαιτούνται.
Αυτό όμως αποκαλύπτει και το βασικό παράδοξο του σχεδίου, καθώς τα ευρωπαϊκά κεφάλαια και η ευρωπαϊκή ενέργεια θα στηρίξουν υποδομές των οποίων τα κρίσιμα εξαρτήματα παραμένουν κυρίως αμερικανικά.
Μία επίσης αδυναμία είναι η ενέργεια. Σύμφωνα με τελευταία στοιχεία, το ηλεκτρικό ρεύμα στην Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να κοστίζει δύο ή τρεις φορές περισσότερο από ό,τι στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα. Ταυτόχρονα, τα μεγάλα κέντρα δεδομένων απαιτούν τεράστιες ποσότητες ηλεκτρισμού και νερού για ψύξη.
Με λίγα λόγια, αν οι μονάδες δεν συνδεθούν με νέα παραγωγή χαμηλών εκπομπών και ισχυρότερα δίκτυα, η ψηφιακή φιλοδοξία κινδυνεύει να αυξήσει το ενεργειακό κόστος για βιομηχανίες και νοικοκυριά.
Επιπρόσθετα υπάρχει και το ζήτημα της οικονομικής διάχυσης. Η δημιουργία μίας γιγαντιαίας εγκατάστασης είναι σημαντική, αλλά δεν αρκεί αν οι ευρωπαϊκές νεοφυείς επιχειρήσεις δεν αποκτήσουν προσιτή πρόσβαση, αν τα πανεπιστήμια δεν συγκρατήσουν το ανθρώπινο δυναμικό και αν η βιομηχανία δεν μετατρέψει την υπολογιστική δυνατότητα σε προϊόντα.
Διαφορετικά, η Ευρώπη θα φιλοξενεί ακριβές υποδομές, ενώ η μεγαλύτερη αξία από τεχνολογικά μοντέλα, πλατφόρμες και υπηρεσίες θα συνεχίσει να καταλήγει αλλού.
Όσον αφορά στην Ελλάδα, η συμμετοχή στη συμφωνία κοινής προμήθειας της EuroHPC αποτελεί ευκαιρία, αλλά όχι εξασφαλισμένη προοπτική. Η χώρα διαθέτει αναπτυσσόμενο οικοσύστημα κέντρων δεδομένων, ισχυρή παραγωγή ανανεώσιμης ενέργειας και γεωγραφική θέση ανάμεσα σε Ευρώπη, Ασία και Αφρική.
Παρόλα αυτά χρειάζεται δίκτυα, αποθήκευση, εξειδικευμένους μηχανικούς και σταθερό πλαίσιο για τη χρήση νερού και ενέργειας. Η φιλοξενία υπολογιστών χωρίς εγχώρια έρευνα και επιχειρήσεις υψηλής αξίας, θα ήταν περισσότερο επένδυση σε υποδομές, παρά τεχνολογική στρατηγική.
Συμπερασματικά, θα λέγαμε πως οι προσπάθειες της ΕΕ με τα AI Gigafactories είναι αναγκαία επένδυση, αλλά όχι συνώνυμο της κυριαρχίας στην τεχνητή νοημοσύνη. Η Ευρώπη πρέπει να συνδέσει τους επεξεργαστές με δική της ενέργεια, δικά της μοντέλα, ταλέντο και επιχειρηματική κλίμακα.
Αυτό σημαίνει πως αν τελικά το πετύχει, τα 30 δισ. ευρώ μπορούν να γίνουν παραγωγική υποδομή μιας νέας εποχής, αλλά αν το εγχείρημα δεν ευοδωθεί, τότε η Ένωση θα έχει αγοράσει περισσότερη υπολογιστική ισχύ για να παραμείνει στο βάθος πελάτης των ίδιων ξένων τεχνολογικών ομίλων, επιβεβαιώνοντας στην πράξη την κυριαρχία των ΗΠΑ και της Κίνας στην κούρσα της τεχνητής νοημοσύνης.
*Ο Μελέτης Ρεντούμης είναι οικονομολόγος τραπεζικός
