Έντονες αντιδράσεις προκαλεί δημοσίευμα της βρετανικής εφημερίδας Independent, σύμφωνα με το οποίο βρίσκεται υπό επεξεργασία ένα νέο προσχέδιο λύσης του Κυπριακού από την προσωπική απεσταλμένη του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ, Μαρία Άνχελα Ολγκίν. Το σχέδιο φέρεται να απομακρύνεται από το κλασικό μοντέλο της διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας και να προτείνει ένα ιδιαίτερα ευέλικτο σχήμα διακυβέρνησης, το οποίο ήδη προκαλεί έντονο προβληματισμό στην ελληνοκυπριακή πλευρά.
Διαρροές για ένα νέο μοντέλο λύσης
Σύμφωνα με το δημοσίευμα της Independent, η Μαρία Άνχελα Ολγκίν εργάζεται πάνω σε ένα πλαίσιο συμφωνίας που επιχειρεί να γεφυρώσει τις διαφορές μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων μέσω μιας «εποικοδομητικής ασάφειας».
Όπως αναφέρεται, το νέο μοντέλο θα μπορούσε να επιτρέπει στους Ελληνοκύπριους να χαρακτηρίζουν τη συμφωνία ως ομοσπονδία, ενώ οι Τουρκοκύπριοι να την αντιμετωπίζουν ως συνομοσπονδία, χωρίς να αλλάζει η ουσία της θεσμικής δομής.
Η βρετανική εφημερίδα επισημαίνει ότι πρόκειται για μια πιο «χαλαρή» μορφή διακυβέρνησης εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με σημαντικά περιορισμένες αρμοδιότητες της κεντρικής εξουσίας.
Δύο συνιστώσες πολιτείες με πολιτική ισότητα
Το σχέδιο προβλέπει, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, τη δημιουργία δύο συνιστωσών πολιτειών με πολιτική ισότητα, ενώ η καθημερινή διακυβέρνηση θα ασκείται κυρίως από τις δύο πλευρές.
Η κεντρική κυβέρνηση θα διαθέτει περιορισμένες αρμοδιότητες, οι οποίες θα αφορούν κυρίως:
- την εξωτερική πολιτική,
- την άμυνα,
- την ιθαγένεια και τα εσωτερικά ζητήματα,
- τα δημόσια οικονομικά,
- τις σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Παράλληλα εξετάζεται η συγκρότηση κοινού υπουργικού συμβουλίου πέντε ή έξι υπουργείων, καθώς και εκ περιτροπής προεδρικού συμβουλίου με συμμετοχή των δύο ηγετών, με αναλογία εκπροσώπησης 2-1 ή 3-1 υπέρ της ελληνοκυπριακής πλευράς.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πρόβλεψη ότι σε κρίσιμες αποφάσεις θα απαιτείται τουλάχιστον μία καθοριστική ψήφος Τουρκοκύπριου υπουργού, ως εγγύηση πολιτικής ισότητας, στοιχείο που ήδη εκτιμάται ότι θα αποτελέσει αντικείμενο έντονων διαφωνιών.
Βαρώσια, εδαφικές αναπροσαρμογές και τουρκικά στρατεύματα
Σύμφωνα με τις διαρροές, η τουρκοκυπριακή πλευρά θα αποκτούσε μεγαλύτερη διεθνή αναγνώριση και διευρυμένη αυτονομία, με αντάλλαγμα την επιστροφή εδαφών.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η επιστροφή των Βαρωσίων (Μαράς), ενώ εξετάζονται και πρόσθετες εδαφικές αναπροσαρμογές κατά τη μεταβατική περίοδο.
Ανοιχτό παραμένει το ζήτημα της ασφάλειας και της παρουσίας των τουρκικών στρατευμάτων στο νησί. Η Κυπριακή Δημοκρατία συνεχίζει να ζητεί την αποχώρησή τους, ενώ η τουρκοκυπριακή πλευρά επιμένει ότι αποτελούν εγγύηση ασφάλειας.
Το δημοσίευμα αναφέρει ακόμη ότι το υφιστάμενο σύστημα των εγγυητριών δυνάμεων ενδέχεται να αντικατασταθεί από μια νέα φόρμουλα υπό την ομπρέλα του ΝΑΤΟ, με πιθανή ανάπτυξη μικρής πολυεθνικής δύναμης.
Μεταβατική περίοδος και σύνδεση με τις σχέσεις ΕΕ – Τουρκίας
Οι πληροφορίες της Independent κάνουν λόγο για μεταβατική περίοδο διάρκειας δύο έως τριών ετών.
Κατά το διάστημα αυτό προβλέπονται:
- σταδιακή επιστροφή εδαφών,
- εφαρμογή απευθείας εμπορίου,
- απευθείας πτήσεις,
- απευθείας επαφές της τουρκοκυπριακής πλευράς,
- πρόσβαση σε τουρκικά λιμάνια,
- χαλάρωση περιορισμών από την Άγκυρα.
Παράλληλα, το σχέδιο συνδέεται με την προώθηση της τελωνειακής ένωσης Ευρωπαϊκής Ένωσης – Τουρκίας, καθώς και με πιθανές συμφωνίες για την εκμετάλλευση των κοιτασμάτων φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο.
Διαφορετική στάση Χριστοδουλίδη και Έρχουρμαν
Η βρετανική εφημερίδα υποστηρίζει ότι ο νέος Τουρκοκύπριος ηγέτης Τουφάν Έρχουρμαν εμφανίζεται περισσότερο διατεθειμένος να εξετάσει ένα τέτοιο πλαίσιο σε σχέση με τον προκάτοχό του Ερσίν Τατάρ, ο οποίος υποστήριζε σταθερά τη λύση δύο κρατών.
Αντίθετα, ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης φέρεται να αντιμετωπίζει με μεγαλύτερη επιφυλακτικότητα τις συγκεκριμένες ιδέες, λαμβάνοντας υπόψη τόσο τις εσωτερικές πολιτικές ισορροπίες όσο και τις πάγιες θέσεις της ελληνοκυπριακής πλευράς.
Η Λευκωσία διαψεύδει ότι υπάρχει επίσημο σχέδιο
Ο αναπληρωτής ύπατος αρμοστής της Κυπριακής Δημοκρατίας στο Λονδίνο, Σπύρος Μιλτιάδης, ξεκαθάρισε ότι δεν υπάρχει επίσημη πρόταση του ΟΗΕ.
Όπως δήλωσε στην Independent, «εξ όσων γνωρίζω, δεν έχει υπάρξει επίσημη πρόταση του ΟΗΕ στην οποία έχει ζητηθεί να απαντήσει η κάθε πλευρά», υπογραμμίζοντας ότι όσα κυκλοφορούν αποτελούν περισσότερο εικασίες και ανεπίσημες ιδέες παρά ολοκληρωμένο σχέδιο.
Τόνισε επίσης ότι οποιαδήποτε ουσιαστική πρόοδος μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσα από την καθιερωμένη διαδικασία υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών και στο συμφωνημένο πλαίσιο των σχετικών αποφάσεων.
Οι τοποθετήσεις ΟΗΕ και οι πρώτες αντιδράσεις
Από την πλευρά της, η Μαρία Άνχελα Ολγκίν έχει δηλώσει ότι η Κύπρος μπορεί να αποτελέσει παράδειγμα συνεργασίας και συνύπαρξης στην Ανατολική Μεσόγειο, εκφράζοντας την πεποίθηση ότι οι δύο κοινότητες μπορούν να διαμορφώσουν ένα κοινό όραμα για το μέλλον.
Ωστόσο, οι πρώτες αντιδράσεις στην Ελλάδα και την Κύπρο είναι ήδη έντονες. Ο επίκουρος καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Στρατηγικής Γιώργος Φίλης, σχολιάζοντας τις πληροφορίες στον ΣΚΑΪ, υποστήριξε ότι οι διαρροές δείχνουν ένα σχέδιο που ικανοποιεί σε μεγάλο βαθμό τις επιδιώξεις της Τουρκίας και της τουρκοκυπριακής πλευράς, χαρακτηρίζοντάς το ουσιαστικά ετεροβαρές.
Οι ίδιες πληροφορίες αναφέρουν ότι οι διαβουλεύσεις συνεχίζονται παρασκηνιακά, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει κατατεθεί επίσημο κείμενο προς τις δύο πλευρές, γεγονός που αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο αλλαγών ή ακόμη και εγκατάλειψης των συγκεκριμένων προτάσεων.
