Οι δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για πιθανή πώληση μαχητικών F-35 στην Τουρκία προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις στο διεθνές περιβάλλον, χωρίς όμως να μεταβάλουν τη στάση της Αθήνας. Η ελληνική κυβέρνηση επιλέγει να αντιμετωπίσει τις εξελίξεις με χαμηλούς τόνους, εκτιμώντας ότι οι αμερικανοτουρκικές διαβουλεύσεις δεν αποτελούν αιφνιδιασμό, αλλά μέρος μιας μακράς διαδικασίας που εξελίσσεται εδώ και μήνες και απέχει ακόμη από την οριστική της κατάληξη.
Στο κυβερνητικό επιτελείο θεωρούν ότι, παρά το πολιτικό βάρος των δηλώσεων του Αμερικανού προέδρου, η επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 παραμένει μια σύνθετη διαδικασία με σημαντικά νομικά και θεσμικά εμπόδια, καθώς απαιτείται τόσο η διευθέτηση του ζητήματος των κυρώσεων CAATSA όσο και νέα έγκριση από το αμερικανικό Κογκρέσο.
Η Αθήνα γνώριζε ότι οι συζητήσεις βρίσκονταν σε εξέλιξη
Σύμφωνα με κυβερνητικές εκτιμήσεις, οι σχετικές επαφές είχαν ξεκινήσει ήδη από τις πρώτες εβδομάδες της επιστροφής του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο. Η ελληνική πλευρά παρακολουθούσε στενά τις εξελίξεις και, σε αρκετές περιπτώσεις, ενημερωνόταν απευθείας από αμερικανικούς διαύλους για την πορεία των συνομιλιών.
Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, η κλιμάκωση της έντασης στην περιοχή αλλά και οι διαφωνίες μεταξύ της κυβέρνησης του Μπενιαμίν Νετανιάχου και της Ουάσιγκτον επιβράδυναν προσωρινά τις σχετικές διαβουλεύσεις. Ωστόσο, η επανεκκίνηση του διαλόγου μεταξύ Ουάσιγκτον και Άγκυρας δεν θεωρείται από την Αθήνα νέα πραγματικότητα, αλλά συνέχεια μιας ήδη γνωστής διαδικασίας.
Τα εμπόδια που εξακολουθούν να υπάρχουν
Στην κυβέρνηση υπογραμμίζουν ότι ακόμη και αν ο Ντόναλντ Τραμπ προχωρήσει στην άρση των κυρώσεων CAATSA, αυτό δεν σημαίνει αυτόματα ότι η Τουρκία θα αποκτήσει πρόσβαση στα F-35.
Το μεγαλύτερο εμπόδιο εξακολουθεί να αποτελεί το θεσμικό πλαίσιο που έχει διαμορφωθεί μετά την αγορά του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-400 από την Άγκυρα το 2019. Η συγκεκριμένη απόφαση είχε οδηγήσει τις Ηνωμένες Πολιτείες στην αποπομπή της Τουρκίας από το πρόγραμμα των F-35, καθώς το αμερικανικό Πεντάγωνο είχε εκτιμήσει ότι η συνύπαρξη των δύο συστημάτων θα μπορούσε να επιτρέψει τη συλλογή κρίσιμων δεδομένων για τις δυνατότητες stealth των μαχητικών και, κατ’ επέκταση, να δημιουργήσει κίνδυνο διαρροής ευαίσθητης τεχνολογίας προς τη Ρωσία.
Παράλληλα, οποιαδήποτε αλλαγή της αμερικανικής πολιτικής προϋποθέτει νέα νομοθετική διαδικασία και τη συναίνεση του Κογκρέσου, στοιχείο που καθιστά κάθε πρόβλεψη για άμεση επιστροφή της Τουρκίας εξαιρετικά επισφαλή.
Το σενάριο ενός συμβιβασμού για τους S-400
Αναλυτές δεν αποκλείουν ο Ντόναλντ Τραμπ να επιδιώξει έναν ενδιάμεσο συμβιβασμό με την Άγκυρα.
Το σενάριο αυτό προβλέπει ότι η Τουρκία θα μπορούσε να επανενταχθεί σταδιακά στο πρόγραμμα των F-35 χωρίς να απομακρύνει πλήρως τους S-400, υπό την προϋπόθεση ότι το ρωσικό σύστημα δεν θα ενεργοποιείται παρά μόνο σε περίπτωση εξαιρετικά έκτακτης ανάγκης.
Παραμένει, ωστόσο, άγνωστο κατά πόσο μια τέτοια λύση θα μπορούσε να γίνει αποδεκτή από το Κογκρέσο, αλλά και από το αμερικανικό στρατιωτικό κατεστημένο, το οποίο διατηρεί διαχρονικά σοβαρές επιφυλάξεις για την παρουσία των S-400 σε χώρα που επιχειρεί να αποκτήσει τα πλέον προηγμένα αμερικανικά μαχητικά.
Η ελληνική απάντηση: Τα F-35 έχουν ήδη εξασφαλιστεί
Η κυβέρνηση αποφεύγει να σχολιάσει δημόσια τις αμερικανοτουρκικές συνομιλίες, επιμένοντας ότι πρόκειται για μια διμερή υπόθεση μεταξύ Ουάσιγκτον και Άγκυρας.
Το βασικό επιχείρημα της Αθήνας είναι ότι η Ελλάδα έχει ήδη κατοχυρώσει τη συμμετοχή της στο πρόγραμμα των F-35 και προηγείται επιχειρησιακά της Τουρκίας.
Όπως επισήμανε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης, το 2019 η Ελλάδα βρισκόταν εκτός τόσο του προγράμματος F-35 όσο και της αναβάθμισης των F-16. Σήμερα έχει εξασφαλίσει την προμήθεια 20 μαχητικών F-35, με δυνατότητα αύξησης του αριθμού τους στα 40, ενώ ταυτόχρονα προχωρά η αναβάθμιση 83 μαχητικών F-16 στην έκδοση Viper.
Αντίθετα, η Τουρκία, η οποία πριν από επτά χρόνια συμμετείχε κανονικά στο πρόγραμμα των F-35, εξακολουθεί να αναζητεί τον δρόμο της επιστροφής.
Οι αμυντικές δαπάνες ως διπλωματικό πλεονέκτημα
Η Αθήνα επιχειρεί να ενισχύσει τη διαπραγματευτική της θέση και μέσω της συνέπειας που επιδεικνύει στις αμυντικές της υποχρεώσεις απέναντι στο ΝΑΤΟ.
Η Ελλάδα συγκαταλέγεται ήδη στις χώρες που καλύπτουν τον νέο στόχο του 3,5% του ΑΕΠ για αμιγώς αμυντικές δαπάνες, μαζί με την Πολωνία, την Εσθονία, τη Λετονία και τη Λιθουανία. Παρά τις διαχρονικές αδυναμίες της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας, η κυβέρνηση προβάλλει τις αυξημένες επενδύσεις ως απόδειξη της αξιοπιστίας της χώρας απέναντι στη Συμμαχία.
Παράλληλα, η ελληνική πλευρά επισημαίνει ότι οι υψηλές αμυντικές δαπάνες δεν αποτελούν θεωρητική επιλογή, αλλά απάντηση στις πραγματικές προκλήσεις ασφαλείας που αντιμετωπίζει η χώρα, με αιχμή τη διαχρονική τουρκική αναθεωρητική πολιτική.
Η ουκρανική εξίσωση και η στάση της Αθήνας
Στο περιθώριο της Συνόδου του ΝΑΤΟ, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης αναμένεται να θέσει και το ζήτημα της ελληνικής συνεισφοράς προς την Ουκρανία.
Η Αθήνα υποστηρίζει ότι στον συνολικό υπολογισμό της βοήθειας θα πρέπει να συνυπολογίζονται και τα ποσά που έχουν ήδη διατεθεί μέσω των ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων.
Σύμφωνα με τις έως τώρα εκτιμήσεις, η Ελλάδα θα διαθέσει επιπλέον περίπου 200 εκατ. ευρώ μέσα στο 2026, πέραν της συμμετοχής της στο πρόγραμμα Prioritized Ukraine Requirements List (PURL), μέσω του οποίου χρηματοδοτείται η αγορά αμερικανικών οπλικών συστημάτων για την Ουκρανία.
Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση εμφανίζεται επιφυλακτική ως προς την ανάληψη δεσμεύσεων για χρηματοδότηση πέραν του 2026, εκτιμώντας ότι το επόμενο έτος ενδέχεται να δημιουργήσει νέες συνθήκες για διπλωματικές πρωτοβουλίες στο ουκρανικό μέτωπο.
Οι αντιδράσεις και η επόμενη ημέρα
Οι δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ από την Άγκυρα, όπου άφησε ανοικτό το ενδεχόμενο πώλησης F-35 στην Τουρκία και προανήγγειλε την πρόθεσή του να άρει τις κυρώσεις CAATSA, προκάλεσαν άμεση αντίδραση από τον Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο οποίος εξέφρασε έντονη αντίθεση σε μια τέτοια προοπτική.
Παρά τη νέα δυναμική που φαίνεται να αποκτούν οι αμερικανοτουρκικές σχέσεις, στην Αθήνα εκτιμούν ότι οι τελικές αποφάσεις απέχουν ακόμη και ότι οι ισορροπίες θα διαμορφωθούν μέσα από μια σύνθετη διαπραγμάτευση, στην οποία θα συμμετέχουν ο Λευκός Οίκος, το Κογκρέσο, το Πεντάγωνο και οι βασικοί σύμμαχοι των Ηνωμένων Πολιτειών στην περιοχή.
