Η προοπτική μιας οριστικής συμφωνίας ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν για τον τερματισμό του πολέμου στη Μέση Ανατολή παραμένει ανοιχτή, όμως η διαπραγμάτευση εισέρχεται σε μια εξαιρετικά κρίσιμη φάση. Η Ουάσιγκτον διαμηνύει ότι δεν πρόκειται να αποδεχθεί οποιοδήποτε συμβιβασμό, ενώ η Τεχεράνη επιμένει σε διευθετήσεις που θα της προσδώσουν αυξημένο έλεγχο στο Στενό του Ορμούζ, από το οποίο διέρχεται ένα από τα σημαντικότερα τμήματα του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Η επίθεση εναντίον φορτηγού πλοίου στον Κόλπο του Ομάν, λίγες μόλις ημέρες μετά την έναρξη των συνομιλιών, υπενθύμισε ότι η στρατιωτική ένταση μπορεί να αναζωπυρωθεί ανά πάσα στιγμή, διατηρώντας τις αγορές, τη ναυτιλία και τις κυβερνήσεις σε κατάσταση αυξημένης επιφυλακής.
Η Ουάσιγκτον απορρίπτει παραχωρήσεις για το Στενό του Ορμούζ
Από το Μπαχρέιν, όπου πραγματοποιεί περιοδεία στις χώρες του Κόλπου, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο επιχείρησε να καθησυχάσει τους περιφερειακούς συμμάχους των ΗΠΑ, ξεκαθαρίζοντας ότι η επιδίωξη μιας ειρηνευτικής συμφωνίας δεν σημαίνει αποδοχή όρων που θα μεταβάλουν το καθεστώς της διεθνούς ναυσιπλοΐας.
Το βασικό σημείο τριβής αφορά την πρόθεση της Τεχεράνης να επιβάλει τέλη για κάθε διέλευση πλοίων από το Στενό του Ορμούζ, υποστηρίζοντας ότι οι νέες συνθήκες ασφαλείας δικαιολογούν την παροχή σχετικών υπηρεσιών.
Η αμερικανική πλευρά θεωρεί ότι μια τέτοια εξέλιξη θα δημιουργούσε επικίνδυνο διεθνές προηγούμενο. Σύμφωνα με τον Μάρκο Ρούμπιο, εάν γίνει αποδεκτό ότι μια χώρα μπορεί να επιβάλλει χρεώσεις σε διεθνή θαλάσσια οδό λόγω της γεωγραφικής της θέσης, αντίστοιχες απαιτήσεις θα μπορούσαν να εμφανιστούν σε κρίσιμα θαλάσσια περάσματα σε ολόκληρο τον κόσμο, προκαλώντας σοβαρές αναταράξεις στο παγκόσμιο εμπόριο.
Το Στενό του Ορμούζ παραμένει ο καθοριστικός γεωπολιτικός μοχλός
Το Στενό του Ορμούζ εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη. Πριν από την έναρξη του πολέμου, περίπου το 20% των παγκόσμιων μεταφορών υδρογονανθράκων πραγματοποιούνταν μέσω του συγκεκριμένου περάσματος ανάμεσα στο Ιράν και το Ομάν.
Η αναστολή των στρατιωτικών επιχειρήσεων επέτρεψε τη σταδιακή αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας, ωστόσο η κίνηση απέχει σημαντικά από τα φυσιολογικά επίπεδα. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, πραγματοποιούνται περίπου οι μισές διελεύσεις σε σχέση με την περίοδο πριν από τη σύγκρουση.
Η νέα επίθεση κατά εμπορικού πλοίου στον Κόλπο του Ομάν οδήγησε σε προσωρινή διακοπή του σχεδίου απομάκρυνσης εκατοντάδων εμπορικών πλοίων που είχαν εγκλωβιστεί στην περιοχή από την έναρξη των εχθροπραξιών. Παράλληλα, οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου αντέδρασαν άμεσα, καταγράφοντας νέα άνοδο μετά την αποκλιμάκωση των προηγούμενων ημερών.
Οι χώρες του Κόλπου ζητούν ευρύτερη συμφωνία
Οι μοναρχίες του Κόλπου στηρίζουν τη συνέχιση των αμερικανοϊρανικών διαπραγματεύσεων, επιδιώκοντας όμως μια συμφωνία που θα καλύπτει συνολικά την περιφερειακή ασφάλεια.
Οι υπουργοί Εξωτερικών των κρατών του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου υποστηρίζουν ότι μια βιώσιμη ειρήνη δεν μπορεί να περιορίζεται στην κατάπαυση του πυρός. Ζητούν να συμπεριληφθούν στις συνομιλίες τόσο το πρόγραμμα ανάπτυξης βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν όσο και η στρατιωτική υποστήριξη που παρέχει η Τεχεράνη σε ένοπλες οργανώσεις της περιοχής.
Πρόκειται για ζητήματα που απουσιάζουν από το υφιστάμενο μνημόνιο κατανόησης, γεγονός που προκαλεί επιφυλάξεις στους περιφερειακούς συμμάχους της Ουάσιγκτον.
Παράλληλα, το Ομάν διαφοροποιείται από την ιρανική θέση, διευκρινίζοντας ότι οι υπό συζήτηση ρυθμίσεις για το Στενό του Ορμούζ δεν προβλέπουν την επιβολή τελών διέλευσης, ενώ προωθεί προσωρινό θαλάσσιο διάδρομο σε συνεργασία με τα Ηνωμένα Έθνη.
Οι Φρουροί της Επανάστασης διατηρούν την πίεση
Παρά το διπλωματικό άνοιγμα, οι Φρουροί της Επανάστασης συνεχίζουν να υιοθετούν ιδιαίτερα σκληρή στάση.
Η ηγεσία τους έχει προειδοποιήσει ότι θα λάβει «τα προσήκοντα μέτρα» απέναντι σε οποιοδήποτε πλοίο επιχειρήσει να διασχίσει το Στενό του Ορμούζ χωρίς προηγούμενη έγκριση των ιρανικών αρχών, διατηρώντας έτσι υψηλό επίπεδο αβεβαιότητας ακόμη και κατά τη διάρκεια των συνομιλιών.
Η στάση αυτή ενισχύει τις ανησυχίες της διεθνούς ναυτιλιακής κοινότητας, καθώς οποιοδήποτε περιστατικό θα μπορούσε να επηρεάσει άμεσα τις εμπορικές ροές και τις διεθνείς αγορές ενέργειας.
Ανοιχτά μέτωπα σε πυρηνικό πρόγραμμα και Λίβανο
Οι διαφωνίες για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν εξακολουθούν να αποτελούν ένα από τα δυσκολότερα κεφάλαια των διαπραγματεύσεων.
Η Τεχεράνη επιμένει ότι διαθέτει αναφαίρετο δικαίωμα ανάπτυξης πυρηνικής τεχνολογίας για ειρηνικούς σκοπούς και απορρίπτει τις κατηγορίες περί επιδίωξης κατασκευής πυρηνικών όπλων. Αντίθετα, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ εξακολουθούν να θεωρούν ότι απαιτούνται αυστηρότερες εγγυήσεις.
Την ίδια στιγμή, το μέτωπο του Λιβάνου παραμένει ενεργό. Η Χεζμπολά κατηγορεί το Ισραήλ για νέες παραβιάσεις της κατάπαυσης του πυρός, ενώ ο ισραηλινός στρατός υποστηρίζει ότι στοχοποιεί αποκλειστικά ένοπλες μονάδες της οργάνωσης.
Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, επανέλαβε ότι οι ισραηλινές δυνάμεις θα παραμείνουν σε τμήματα του νότιου Λιβάνου όσο το επιβάλλουν οι συνθήκες ασφαλείας, την ώρα που Ισραήλ και Λίβανος συνεχίζουν απευθείας συνομιλίες υπό αμερικανική διαμεσολάβηση.
Πολιτικές πιέσεις στον Ντόναλντ Τραμπ
Στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ βρίσκεται αντιμέτωπος με αυξανόμενες επικρίσεις τόσο για τις παραχωρήσεις προς το Ιράν όσο και για το οικονομικό κόστος της σύγκρουσης.
Ο Λευκός Οίκος ζήτησε από το Κογκρέσο την έγκριση συμπληρωματικού προϋπολογισμού ύψους περίπου 88 δισεκατομμυρίων δολαρίων, με το μεγαλύτερο μέρος των κονδυλίων να προορίζεται για την αναπλήρωση των στρατιωτικών αποθεμάτων που εξαντλήθηκαν κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Οι επόμενες τεχνικές συνομιλίες ανάμεσα στις αντιπροσωπείες ΗΠΑ και Ιράν αναμένονται στην Ελβετία στις 29 ή 30 Ιουνίου και θεωρούνται καθοριστικές για το εάν το αρχικό μνημόνιο κατανόησης θα εξελιχθεί σε οριστική συμφωνία ή αν οι διαφορές γύρω από το Στενό του Ορμούζ, το πυρηνικό πρόγραμμα και την περιφερειακή ασφάλεια θα οδηγήσουν σε νέο κύκλο έντασης.
