Η Αριστερά αλλάζει ξανά πρόσωπο, αυτή τη φορά με επίκεντρο όχι τις μεγάλες ιδεολογικές αφηγήσεις των προηγούμενων δεκαετιών, αλλά την καθημερινή πίεση του κόστους ζωής. Το ενοίκιο που ξεπερνά τα εισοδήματα, οι λογαριασμοί που αυξάνονται και η ανασφάλεια απέναντι στην τεχνητή νοημοσύνη διαμορφώνουν το νέο πολιτικό περιβάλλον, όπως το περιγράφει εκτενής ανάλυση του περιοδικού The Economist.
Ο όρος που χρησιμοποιείται είναι «σοσιαλισμός της Gen Z», ένα ρεύμα που αντλεί δύναμη από τη δυσαρέσκεια για την ακρίβεια και την αίσθηση ότι οι κυβερνήσεις δίνουν προτεραιότητα στις διεθνείς κρίσεις έναντι των εσωτερικών κοινωνικών πιέσεων.
Από τη βιομηχανική κοινωνία στο κόστος στέγασης
Κάθε ιστορική περίοδος διαμορφώνει τη δική της εκδοχή πολιτικής Αριστεράς. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία στηρίχθηκε στα ισχυρά συνδικάτα και στη βιομηχανική εργατική τάξη, με στόχο τη ρύθμιση του καπιταλισμού και την αναδιανομή του εισοδήματος.
Στη μετα-2008 εποχή, αναδύθηκε η εκδοχή των millennials, με έμφαση σε συνεταιριστικά μοντέλα, πράσινες επενδύσεις και συμμετοχή των εργαζομένων στη διοίκηση των επιχειρήσεων.
Σήμερα, το επίκεντρο μετατοπίζεται ξανά. Η πολιτική συζήτηση δεν οργανώνεται γύρω από την κλιματική μετάβαση, αλλά γύρω από την καθημερινή επιβίωση: στέγη, ενέργεια, βασικά αγαθά.
Οι νέοι πρωταγωνιστές σε ΗΠΑ, Ευρώπη και Βόρεια Αμερική
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο δήμαρχος της Νέα Υόρκη Ζόραν Μαμντάνι αποκτά κεντρική θέση σε αυτό το νέο ρεύμα. Προτείνει πάγωμα των ενοικίων σε κατοικίες με καθεστώς ελεγχόμενου μισθώματος, δημιουργία δημοτικών καταστημάτων τροφίμων και καθολική δωρεάν παιδική φροντίδα έως τα πέντε έτη.
Στον Καναδά, ο Έιβι Λιούις προωθεί την ανάπτυξη κρατικών δικτύων πώλησης βασικών τροφίμων, ενώ στο Ηνωμένο Βασίλειο ο Ζακ Πολάνσκι και οι Πράσινοι θέτουν στο επίκεντρο ελέγχους στα ενοίκια και δωρεάν μετακινήσεις για νέους.
Στη Γερμανία, η Αριστερά Die Linke καταγράφει ενισχυμένα ποσοστά, ενώ στη Γαλλία ο Ζαν-Λικ Μελανσόν επανέρχεται στο πολιτικό προσκήνιο με προοπτική νέας προεδρικής υποψηφιότητας.
Στο Λονδίνο, στο Βερολίνο και στο Παρίσι, το κοινό νήμα παραμένει ίδιο: το κράτος ως εργαλείο άμεσης μείωσης του κόστους ζωής.
Η οικονομία των δεικτών και η οικονομία της καθημερινότητας
Παρά τη σχετική σταθερότητα των μακροοικονομικών δεικτών, η κοινωνική αίσθηση κινείται σε διαφορετική κατεύθυνση. Η ανεργία στις περισσότερες ανεπτυγμένες οικονομίες παραμένει χαμηλή, τα πραγματικά εισοδήματα έχουν ανακάμψει και οι χρηματιστηριακές αγορές καταγράφουν ιστορικά υψηλά.
Ωστόσο, το κόστος στέγασης, οι υπηρεσίες και η ενέργεια δημιουργούν ένα έντονο χάσμα ανάμεσα στους αριθμούς και στην καθημερινή εμπειρία. Η πολιτική δυναμική του «σοσιαλισμού της Gen Z» τροφοδοτείται ακριβώς από αυτή τη διάσταση.
Η τεχνητή νοημοσύνη ως νέος παράγοντας ανισότητας
Η τεχνητή νοημοσύνη αναδεικνύεται σε καθοριστικό στοιχείο της νέας πολιτικής συζήτησης. Η ανησυχία δεν αφορά μόνο την τεχνολογική πρόοδο, αλλά και τη συγκέντρωση ισχύος και πλούτου σε λίγες μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες.
Δημοσκοπικά δεδομένα που επικαλείται το The Economist δείχνουν ότι περισσότεροι από έξι στους δέκα πολίτες σε ΗΠΑ, Βρετανία και Καναδά εκφράζουν ανησυχία για τις επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης στην εργασία. Η πλειονότητα των νέων θεωρεί ότι η ΑΙ περιορίζει τις επαγγελματικές προοπτικές.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι νέες προτάσεις της Αριστεράς εστιάζουν σε προστασία της εργασίας, ρυθμίσεις για τα data centers και μηχανισμούς εγγυημένης απασχόλησης.
Από τις ταυτότητες στο πορτοφόλι
Το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο της νέας πολιτικής φάσης είναι η μετατόπιση από τις πολιτισμικές αντιπαραθέσεις στην οικονομική καθημερινότητα. Ζητήματα όπως η ταυτότητα, η ένταξη και ο δομικός ρατσισμός υποχωρούν σε δεύτερο πλάνο.
Το πολιτικό μήνυμα συμπυκνώνεται σε απλές διεκδικήσεις: χαμηλότερα ενοίκια, φθηνότερες μετακινήσεις, δωρεάν παιδική μέριμνα, φορολόγηση υψηλών εισοδημάτων και προστασία της εργασίας.
Τα όρια και η πολιτική απήχηση
Η ανάλυση του The Economist παραμένει επιφυλακτική ως προς τη βιωσιμότητα των προτάσεων. Οι έλεγχοι στα ενοίκια, όπως σημειώνει, μπορεί να περιορίσουν την προσφορά κατοικιών, ενώ η υπερφορολόγηση των υψηλών εισοδημάτων ενδέχεται να έχει επιπτώσεις στην επενδυτική δραστηριότητα.
Παρά τις ενστάσεις, η πολιτική δυναμική του ρεύματος φαίνεται να ενισχύεται. Οι ιδέες του «σοσιαλισμού της Gen Z» διαχέονται πλέον και προς το κέντρο του πολιτικού φάσματος, επηρεάζοντας τόσο προοδευτικά όσο και συντηρητικά κόμματα που αναζητούν απαντήσεις στο αυξημένο κόστος ζωής.
