Κάθε φορά που η ακροδεξιά βία εκδηλώνεται στους δρόμους της Ευρώπης, επαναλαμβάνεται το ίδιο αφήγημα: πρόκειται, δήθεν, για αυθόρμητη έκρηξη οργής των «ξεχασμένων πολιτών». Το ίδιο συμβαίνει και σήμερα στη Βόρεια Ιρλανδία. Όμως, τα στοιχεία που συγκεντρώνουν οι αρχές, οι μαρτυρίες των κατοίκων και ο τρόπος με τον οποίο εξελίσσονται τα γεγονότα στο Μπέλφαστ δείχνουν κάτι διαφορετικό.
Οι επιθέσεις εναντίον μεταναστών δεν συνιστούν ξέσπασμα θυμού. Φέρουν τα χαρακτηριστικά οργανωμένης, προσχεδιασμένης και πολιτικά υποκινούμενης βίας.
Η κατασκευή του μύθου της «λαϊκής αγανάκτησης»
Η αφορμή δόθηκε από ένα σοβαρό βίαιο έγκλημα με φερόμενο δράστη μετανάστη. Από εκείνο το σημείο και μετά, ωστόσο, αναπτύχθηκε μια συντονισμένη εκστρατεία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στις ιστοσελίδες ενημέρωσης, με στόχο να παρουσιαστούν οι επιθέσεις ως φυσική συνέπεια της κοινωνικής αγανάκτησης.
Γνωστοί-άγνωστοι λογαριασμοί αναπαράγουν το ίδιο μοτίβο: η κοινωνία «αντιδρά», οι πολίτες «παίρνουν τον νόμο στα χέρια τους», η μετανάστευση «έφερε το χάος». Παράλληλα, το ίδιο μήνυμα χρησιμοποιείται ως προειδοποίηση προς άλλες ευρωπαϊκές κοινωνίες. «Θα συμβούν και εδώ τα ίδια», γράφουν. Κάποιοι προχωρούν ακόμη περισσότερο, απειλώντας ευθέως ότι «έρχεται και η σειρά σας».
Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη και πολύ πιο ανησυχητική.
Τα στοιχεία δείχνουν οργανωμένη δράση
Οι επιθέσεις στο Μπέλφαστ δεν έχουν τα χαρακτηριστικά ενός αυθόρμητου πλήθους. Οι στόχοι επιλέγονται με ακρίβεια. Επιχειρήσεις μεταναστών καταστρέφονται. Κατοικίες σημαδεύονται. Χώροι που συνδέονται με μεταναστευτικές κοινότητες γίνονται αντικείμενο βανδαλισμών και επιθέσεων.
Οι αρχές έχουν καταγράψει συντονισμό μέσω εφαρμογών ανταλλαγής μηνυμάτων και μέσων κοινωνικής δικτύωσης, με προκαθορισμένα σημεία συνάντησης, ώρες κινητοποιήσεων και συγκεκριμένους στόχους.
Παράλληλα, οι δράστες εμφανίζονται εξοπλισμένοι με μολότοφ, πυροτεχνήματα, λοστούς, ασπίδες και μέσα προστασίας. Η χρήση κουκουλών, γαντιών και μασκών, καθώς και η προσπάθεια αποφυγής των καμερών ασφαλείας, υποδηλώνουν προετοιμασία και πρόθεση αποφυγής ταυτοποίησης.
Οι επιθέσεις εκδηλώνονται ταυτόχρονα σε διαφορετικά σημεία της πόλης, γεγονός που ενισχύει την εκτίμηση περί κεντρικού σχεδιασμού. Η αστυνομία έχει καταγγείλει ακόμη και τη δημοσιοποίηση διευθύνσεων κατοικιών μεταναστών, πρακτική που εκθέτει ανθρώπινες ζωές σε άμεσο κίνδυνο.
Ένα σύγχρονο πογκρόμ
Η καταστροφή ιδιωτικών περιουσιών, οι εμπρησμοί, οι λεηλασίες και η προσπάθεια εκδίωξης ανθρώπων από τις γειτονιές τους συνθέτουν μια εικόνα που θυμίζει οργανωμένο πογκρόμ.
Μεταναστευτικές κοινότητες βιώνουν συνθήκες φόβου. Ανάμεσά τους βρίσκονται και Έλληνες που ζουν και εργάζονται στη Βόρεια Ιρλανδία. Οι απειλές, οι εκφοβισμοί και η πίεση για εγκατάλειψη κατοικιών δεν είναι μεμονωμένα περιστατικά. Συνθέτουν ένα μοτίβο εγκλήματος μίσους με σαφή συλλογικά χαρακτηριστικά.
Ο ρόλος της Ακροδεξιάς και η διάδοση του μίσους
Η υποκίνηση δεν γίνεται στο κενό. Ακροδεξιοί ακτιβιστές είχαν προηγουμένως καλέσει σε κινητοποιήσεις κατά των μεταναστών. Στη συνέχεια, οι αλγόριθμοι των κοινωνικών δικτύων ανέλαβαν να πολλαπλασιάσουν το μήνυμα.
Πρόσωπα όπως ο διαβόητος νεοφασίστας Τόμι Ρόμπινσον, πρώην επικεφαλής της English Defence League, λειτουργούν ως σημεία αναφοράς για τμήματα της ακροδεξιάς κινητοποίησης στη Βρετανία. Παράλληλα, η δημόσια ρητορική του Ίλον Μασκ γύρω από τη μετανάστευση έχει κατηγορηθεί επανειλημμένα ότι συμβάλλει στην κανονικοποίηση ξενοφοβικών και συνωμοσιολογικών αφηγημάτων μέσα στις ψηφιακές πλατφόρμες.
Η μετάβαση από τη διαδικτυακή ρητορική στην πραγματική βία είναι συχνά πιο σύντομη απ’ όσο θα ήθελαν να πιστεύουν οι δημοκρατικές κοινωνίες.
Οι σκιές της ιστορίας στο Μπέλφαστ
Η Βόρεια Ιρλανδία δεν είναι ένας ουδέτερος τόπος. Το Μπέλφαστ παραμένει μια πόλη όπου το παρελθόν εξακολουθεί να καθορίζει το παρόν.
Στα επεισόδια πρωταγωνίστησαν κυρίως ενωτιστές Προτεστάντες, υποστηρικτές της παραμονής της Βόρειας Ιρλανδίας στο Ηνωμένο Βασίλειο. Δεν ήταν λίγοι εκείνοι που ανακάλεσαν στη μνήμη τα πογκρόμ του 1969, όταν στόχος ήταν οι Καθολικοί, οι οποίοι ιστορικά υποστήριζαν την επανένωση της Ιρλανδίας.
Η ειρηνευτική διαδικασία και η Συμφωνία της Μεγάλης Παρασκευής του 1998 έβαλαν τέλος στις ένοπλες συγκρούσεις μεγάλης κλίμακας. Δεν εξαφάνισαν όμως τις ιστορικές διαιρέσεις ούτε τις πολιτισμικές και κοινωνικές εντάσεις που εξακολουθούν να διαπερνούν την πόλη.
Η νέα γλώσσα του παλιού μίσους
Η σύγχρονη ακροδεξιά έχει υιοθετήσει ένα κοινό λεξιλόγιο σε ολόκληρη τη Δύση. Οι «γηγενείς» παρουσιάζονται ως θύματα. Οι μετανάστες εμφανίζονται συλλήβδην ως απειλή. Η εγκληματικότητα αποδίδεται σε ολόκληρες κοινότητες. Η κοινωνική ανασφάλεια μεταφράζεται σε πολιτισμικό πόλεμο.
Το αφήγημα περί «πολιτών δεύτερης κατηγορίας» που δήθεν εγκαταλείπονται προς όφελος των μεταναστών αποκτά απήχηση όχι επειδή αντανακλά την πραγματικότητα, αλλά επειδή προσφέρει έναν εύκολο εχθρό.
Πρόκειται για μια πολιτική κατασκευή που μετατρέπει τον κοινωνικό φόβο σε μίσος απέναντι στους πιο ευάλωτους.
Το δημοκρατικό διακύβευμα
Οι εκκλήσεις της οικογένειας του θύματος της εγκληματικής επίθεσης για απονομή δικαιοσύνης χωρίς εκδίκηση δείχνουν έναν διαφορετικό δρόμο. Τον δρόμο του κράτους δικαίου και της κοινωνικής συνοχής.
Το κρίσιμο ερώτημα για τις ευρωπαϊκές κοινωνίες δεν είναι μόνο πώς θα αντιμετωπίσουν τα εγκλήματα που προκαλούν σοκ και οργή. Είναι πώς θα εμποδίσουν την οργανωμένη Ακροδεξιά να μετατρέπει κάθε τραγωδία σε ευκαιρία στρατολόγησης, κάθε ανασφάλεια σε ρατσιστική εκστρατεία και κάθε κοινωνική κρίση σε πεδίο εκκόλαψης του μίσους.
Η βία στο Μπέλφαστ δεν είναι ένα τοπικό φαινόμενο. Αποτελεί προειδοποίηση για το πώς ο νεοφασισμός επιχειρεί να επιστρέψει στο προσκήνιο: μέσα από την παραπληροφόρηση, την εργαλειοποίηση του φόβου και τη συστηματική απονομιμοποίηση της δημοκρατικής συνύπαρξης.
Η απάντηση δεν μπορεί να είναι η αδιαφορία. Γιατί όταν τα πογκρόμ παρουσιάζονται ως «φυσιολογική αντίδραση», το επόμενο βήμα είναι η κανονικοποίηση της ίδιας της βίας.
