Η είδηση της απώλειας, μία ημέρα πριν τελειώσουν τα μαθήματα στα Λύκεια, και του δεύτερου κοριτσιού που πήδηξε από την ταράτσα στην Ηλιούπολη επαναφέρει με σκληρό τρόπο στο προσκήνιο ένα ερώτημα που η δημόσια συζήτηση συχνά αποφεύγει να κοιτάξει κατάματα: τι είδους κοινωνία έχουμε διαμορφώσει για τα παιδιά και τους εφήβους μας. Μια κοινωνία όπου η σχολική επιτυχία μοιάζει να έχει αποκτήσει διαστάσεις υπαρξιακής δοκιμασίας, και η αποτυχία φορτώνεται όχι ως εκπαιδευτικό γεγονός αλλά ως προσωπικό στίγμα.
Η χώρα της «εθνικής αγωνίας» των πανελλαδικών εξετάσεων
Σε ελάχιστα εκπαιδευτικά συστήματα οι πανελλαδικές εξετάσεις μετατρέπονται σε κεντρικό δημόσιο γεγονός πριν καν ξεκινήσουν. Σχολιασμός, προβλέψεις, αναλύσεις, εντάσεις, μεταδόσεις θεμάτων και απαντήσεων σε πραγματικό χρόνο. Η εκπαιδευτική διαδικασία βγαίνει από την τάξη και περνά στο τηλεοπτικό και ψηφιακό περιβάλλον ως διαρκές ριάλιτι επιδόσεων.
Η συζήτηση για το σχολείο συχνά δεν αφορά το τι μαθαίνουν οι μαθητές, αλλά το ποιος «πέρασε», πού πέρασε και με πόσα μόρια.
Φροντιστήρια, ΜΜΕ και η βιομηχανία της επιτυχίας
Γύρω από τις εξετάσεις έχει διαμορφωθεί μια παράλληλη οικονομία και ενημερωτική πραγματικότητα. Φροντιστήρια, ιδιαίτερα μαθήματα και μέσα ενημέρωσης κινούνται στον ίδιο άξονα, ενισχύοντας ένα μοντέλο όπου η επιτυχία μετριέται αποκλειστικά με βαθμούς και εισαγωγή σε σχολές.
Το αποτέλεσμα είναι ένα σύστημα που ξεκινά να προετοιμάζει τα παιδιά από πολύ νωρίς για έναν μόνο στόχο, αφήνοντας ελάχιστο χώρο για εναλλακτικές διαδρομές ή για την ίδια την έννοια της εκπαιδευτικής ανακάλυψης.
Πίσω από τις εξετάσεις υπάρχει και μια άλλη πραγματικότητα: η καθημερινότητα πολλών εφήβων που συνδυάζουν σχολείο, φροντιστήρια και εξαντλητικά ωράρια μελέτης. Η πίεση δεν περιορίζεται στον χρόνο των εξετάσεων, αλλά απλώνεται σε ολόκληρη την εφηβεία, διαμορφώνοντας έναν ρυθμό ζωής χωρίς ανάσα.
Σε αυτό το περιβάλλον, η κόπωση δεν είναι εξαίρεση αλλά κανόνας. Και η ψυχική αντοχή των παιδιών δοκιμάζεται διαρκώς, χωρίς πάντα να υπάρχουν οι μηχανισμοί στήριξης που θα έπρεπε να θεωρούνται αυτονόητοι.
Όταν η επιτυχία γίνεται μοναδική ταυτότητα
Σε πολλές οικογένειες η σχολική πορεία ενός παιδιού αντιμετωπίζεται ως καθρέφτης κοινωνικής καταξίωσης. Η ερώτηση «τι θα σπουδάσεις» εμφανίζεται νωρίς, συχνά πριν καν διαμορφωθούν οι πραγματικές κλίσεις ή τα ενδιαφέροντα.
Έτσι, η εκπαιδευτική διαδρομή μετατρέπεται σε μονόδρομο. Η αποτυχία ή η επιλογή ενός διαφορετικού δρόμου συχνά εκλαμβάνεται ως προσωπικό έλλειμμα, αντί ως φυσικό μέρος μιας πολυδιάστατης πορείας ζωής.
Το κόστος της «δωρεάν» παιδείας
Η τυπικά δωρεάν εκπαίδευση συνοδεύεται από ένα σημαντικό ανεπίσημο κόστος για τις οικογένειες. Φροντιστήρια, ιδιαίτερα και συμπληρωματική υποστήριξη δημιουργούν ένα παράλληλο οικονομικό βάρος που επηρεάζει άμεσα τις ανισότητες πρόσβασης και ευκαιριών.
Το αποτέλεσμα είναι ένα σύστημα όπου η ισότητα διακηρύσσεται θεσμικά, αλλά στην πράξη διαφοροποιείται από την οικονομική δυνατότητα κάθε οικογένειας.
Ένα σύστημα που μετρά την εισαγωγή στα ΑΕΙ και όχι στη ζωή
Το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο οι εξετάσεις ως διαδικασία, αλλά η συνολική φιλοσοφία που τις περιβάλλει. Ένα εκπαιδευτικό και κοινωνικό περιβάλλον που συχνά δίνει απόλυτη έμφαση στην είσοδο στα πανεπιστήμια, αφήνοντας σε δεύτερο πλάνο την ποιότητα της εμπειρίας μέσα σε αυτά και κυρίως τη ζωή των νέων εκτός των βαθμολογικών κριτηρίων.
Η πραγματικότητα των τελευταίων ημερών δείχνει με τον πιο σκληρό τρόπο ότι το ερώτημα δεν είναι μόνο εκπαιδευτικό. Είναι βαθιά κοινωνικό. Και αφορά το πώς αντιλαμβανόμαστε την αξία της εφηβείας, της πίεσης και τελικά της ίδιας της ζωής.
