Τι είναι η «παγίδα του Θουκυδίδη» που επικαλέστηκε ο Σι Τζινπίνγκ στη συνάντηση με τον Τραμπ
Η αναφορά του Κινέζου προέδρου Σι Τζινπίνγκ στην περίφημη «παγίδα του Θουκυδίδη», κατά τη συνάντησή του με τον Ντόναλντ Τραμπ στο Μεγάλο Παλάτι του Λαού στο Πεκίνο, δεν ήταν μια φιλολογική επίκληση της αρχαιότητας.
Ήταν ένα σαφές γεωπολιτικό μήνυμα προς τις Ηνωμένες Πολιτείες, σε μια περίοδο όπου η αντιπαράθεση ανάμεσα στις δύο μεγαλύτερες δυνάμεις του πλανήτη αποκτά ολοένα πιο στρατηγικά χαρακτηριστικά.
Ο Σι επέλεξε να χρησιμοποιήσει έναν όρο που έχει γίνει κεντρικός στην αμερικανική και κινεζική στρατηγική σκέψη, προκειμένου να περιγράψει το δίλημμα που συνοδεύει την άνοδο της Κίνας και τον φόβο απώλειας της αμερικανικής πρωτοκαθεδρίας.
Η θεωρία που γεννήθηκε από τον Πελοποννησιακό Πόλεμο
Η «παγίδα του Θουκυδίδη» βασίζεται στην ανάλυση του αρχαίου Έλληνα ιστορικού για τα αίτια του Πελοποννησιακού Πολέμου ανάμεσα στην Αθήνα και τη Σπάρτη. Ο Θουκυδίδης είχε καταγράψει ότι «η άνοδος της Αθήνας και ο φόβος που αυτή προκάλεσε στη Σπάρτη έκαναν τον πόλεμο αναπόφευκτο».
Τη θεωρία επανέφερε στη σύγχρονη γεωπολιτική συζήτηση ο Αμερικανός πολιτικός επιστήμονας Γκράχαμ Άλισον, ο οποίος χρησιμοποίησε τον όρο για να περιγράψει την ένταση που δημιουργείται όταν μια ανερχόμενη δύναμη αμφισβητεί μια κατεστημένη υπερδύναμη.
Στο επίκεντρο της θεωρίας βρίσκεται η ιδέα ότι η δυναμική αυτή συχνά οδηγεί σε σύγκρουση, ακόμη και όταν καμία πλευρά δεν επιδιώκει ευθέως τον πόλεμο.
Γιατί ο Σι επέλεξε τώρα αυτή τη φράση
Η επιλογή του Σι να μιλήσει δημοσίως για την «παγίδα του Θουκυδίδη» μπροστά στον Ντόναλντ Τραμπ είχε πολλαπλούς αποδέκτες.
Από τη μία πλευρά, το Πεκίνο επιχειρεί να εμφανιστεί ως δύναμη σταθερότητας, καλώντας τις ΗΠΑ να αποδεχθούν την κινεζική άνοδο χωρίς στρατηγικό πανικό. Ο Κινέζος πρόεδρος κάλεσε τις δύο χώρες να γίνουν «εταίροι και όχι αντίπαλοι», επιδιώκοντας να παρουσιάσει τη σύγκρουση ως επιλογή και όχι ως ιστορική αναγκαιότητα.
Από την άλλη, η αναφορά εμπεριείχε και ένα έμμεσο πολιτικό μήνυμα προς την Ουάσιγκτον: ότι η αμερικανική προσπάθεια ανάσχεσης της Κίνας μπορεί να μετατρέψει τον ανταγωνισμό σε ανοιχτή αντιπαράθεση.
Βρετανικά μέσα ενημέρωσης, όπως το BBC και το Sky News, σημείωσαν ότι η κινεζική ηγεσία χρησιμοποιεί συστηματικά αυτή τη θεωρία για να πιέσει τις ΗΠΑ να αποδεχθούν έναν πολυπολικό κόσμο όπου η Κίνα διεκδικεί ισότιμο ρόλο.
Η Ταϊβάν ως σημείο ανάφλεξης
Η πιο αιχμηρή στιγμή της δίωρης συνάντησης αφορούσε το ζήτημα της Ταϊβάν. Ο Σι προειδοποίησε τον Αμερικανό πρόεδρο ότι ο λανθασμένος χειρισμός του ζητήματος θα μπορούσε να οδηγήσει τις δύο χώρες ακόμη και σε «σύγκρουση».
Ο Κινέζος πρόεδρος χαρακτήρισε την Ταϊβάν «το σημαντικότερο ζήτημα στις σινοαμερικανικές σχέσεις», ξεκαθαρίζοντας ότι η σταθερότητα των σχέσεων εξαρτάται άμεσα από τη στάση της Ουάσιγκτον.
Η προειδοποίηση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα καθώς οι σχέσεις ΗΠΑ – Κίνας βρίσκονται ήδη σε τροχιά έντασης λόγω των εμπορικών περιορισμών, της τεχνολογικής αντιπαράθεσης, της στρατιωτικής παρουσίας στον Ειρηνικό και των κινεζικών διεκδικήσεων στην περιοχή.
Ο συμβολισμός του Ναού του Ουρανού και η σκιά του Κίσινγκερ
Μετά τη συνάντηση, οι δύο ηγέτες επισκέφθηκαν τον ιστορικό Ναό του Ουρανού στο Πεκίνο, σε μια κίνηση με έντονο διπλωματικό συμβολισμό.
Ο χώρος συνδέεται ιστορικά με τη μυστική επίσκεψη του Χένρι Κίσινγκερ το 1971, η οποία άνοιξε τον δρόμο για την εξομάλυνση των σχέσεων ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου.
Η κοινή παρουσία Τραμπ και Σι στον συγκεκριμένο χώρο λειτούργησε ως υπενθύμιση ότι, παρά την ένταση, οι δύο χώρες εξακολουθούν να αναζητούν ένα πλαίσιο συνύπαρξης που θα αποτρέψει μια μετωπική σύγκρουση.
Ωστόσο, η ίδια η επίκληση της «παγίδας του Θουκυδίδη» δείχνει ότι η δυσπιστία ανάμεσα στις δύο υπερδυνάμεις έχει πλέον περάσει στο κέντρο της διεθνούς πολιτικής συζήτησης.
