Ψυχική εξουθένωση όλων των γενεών: Η κοινωνία της πίεσης, της ανασφάλειας, του άγχους και της σιωπηλής κατάρρευσης, της απόγνωσης
Η εικόνα δύο ανήλικων κοριτσιών να πέφτουν μαζί από μια ταράτσα θρυμματίζει την επιφάνεια μιας κοινωνίας που πιέζεται όλο και περισσότερο, μιας κοινωνίας όπου η ψυχική εξάντληση απλώνεται από τις σχολικές αίθουσες μέχρι τους χώρους εργασίας και από την εφηβεία μέχρι τα βαθιά γεράματα.
Την ίδια στιγμή που οι ειδικοί προειδοποιούν για την αύξηση των αυτοκτονιών σε παιδιά και εφήβους και τα περιστατικά βίας μεταξύ ανηλίκων νέα στοιχεία της ΓΣΕΕ αποτυπώνουν μια αγορά εργασίας όπου το άγχος, η εντατικοποίηση και η ψυχολογική φθορά έχουν γίνει κανονικότητα. Οι δύο εικόνες μοιάζουν διαφορετικές. Στην πραγματικότητα συνδέονται βαθιά.
Και συνδέονται όχι μόνο με κοινωνικούς αλλά και με ιατρικούς όρους: η κατάθλιψη και τα συναφή ψυχικά νοσήματα θερίζουν. Όπως και ο καρκίνος και οι καρδιακές παθήσεις. Για να μη μιλήσουμε για τον αλκοολισμό και τη χρήση ναρκωτικών ουσιών.
Μια κοινωνία σε μόνιμη ψυχική πίεση
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο δεν είναι μόνο οι αριθμοί. Είναι η αίσθηση ότι η πίεση έχει γίνει πλέον «κανονικότητα». Τα παιδιά μεγαλώνουν μέσα σε ένα περιβάλλον αβεβαιότητας, υπερδιέγερσης και συναισθηματικής απομόνωσης. Οι ενήλικες ζουν σε μια διαρκή κατάσταση εξάντλησης, κυνηγώντας προθεσμίες, λογαριασμούς και μια στοιχειώδη αίσθηση σταθερότητας που χάνεται στο τέλος του μήνα.
Η έρευνα του Ινστιτούτου Εργασίας της ΓΣΕΕ αποκαλύπτει ότι το 87% των εργαζομένων εργάζεται υπό καθεστώς συχνού ή μόνιμου άγχους. Σχεδόν οι μισοί δηλώνουν ότι νιώθουν πίεση «πάντα» ή «τις περισσότερες φορές». Και το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο είναι ότι περισσότεροι από τους μισούς παραδέχονται πως η δουλειά διαβρώνει πλέον την προσωπική και κοινωνική τους ζωή.
Αυτή η μεταφορά της έντασης από το γραφείο στο σπίτι, από τη δουλειά στον ύπνο, από την εργασία στις ανθρώπινες σχέσεις, δεν αφήνει χώρο για ανάσα.
Οι νέοι μεγαλώνουν χωρίς αίσθηση ασφάλειας
Τα στοιχεία για τις αυτοκτονίες ανηλίκων στην Ελλάδα προκαλούν σοκ. Ήδη μέσα στους πρώτους μήνες του 2026 καταγράφεται αύξηση στις ηλικίες 15-19 ετών. Οι ειδικοί της ΚΛΙΜΑΚΑ μιλούν για μια πολυπαραγοντική διαδικασία, όπου η ψυχική δυσφορία συχνά παραμένει αόρατη μέχρι να εκδηλωθεί μια κρίσιμη κατάσταση.
Τα παιδιά μεγαλώνουν χωρίς αίσθηση σταθερότητας. Βλέπουν γονείς εξαντλημένους, οικογένειες πιεσμένες οικονομικά, ένα σχολείο που λειτουργεί ανταγωνιστικά στην ίδια τους τη φύση και μια δημόσια συζήτηση γεμάτη φόβο, βία, εχθροπάθεια, τοξικότητα και αβεβαιότητα. Η κοινωνική συνοχή διαλύεται.
Η κοινωνία συχνά αντιμετωπίζει την εφηβική ψυχική κατάρρευση σαν ένα ατομικό δράμα. Όμως η ψυχική αντοχή δεν χτίζεται σε κενό αέρος. Χτίζεται μέσα σε σχέσεις, σε αίσθημα ασφάλειας, σε χρόνο, σε φροντίδα και σε δυνατότητα επικοινωνίας. Κι όλα αυτά μοιάζουν όλο και πιο περιορισμένα.
Η εργασία από μέσο επιβίωσης γίνεται μηχανισμός φθοράς
Για δεκαετίες η εργασία θεωρούνταν στοιχείο σταθερότητας και κοινωνικής ένταξης και ανέλιξης. Σήμερα, για πολλούς ανθρώπους, μετατρέπεται σε βασική πηγή ψυχικής εξουθένωσης.
Οι κλάδοι με τη μεγαλύτερη πίεση — εκπαίδευση, υγεία, εστίαση, μεταποίηση — είναι ακριβώς εκείνοι που κρατούν όρθια την καθημερινότητα της κοινωνίας. Άνθρωποι που φροντίζουν άλλους ανθρώπους ή εργάζονται σε διαρκή επαφή με το κοινό λειτουργούν πλέον στα όρια των αντοχών τους.
Ταυτόχρονα, η εργασιακή παρενόχληση και ο εκφοβισμός αποκαλύπτουν μια βαθύτερη κοινωνική αγριότητα που έχει περάσει μέσα στους χώρους δουλειάς. Η πίεση δεν αφορά μόνο την παραγωγικότητα. Αφορά την αξιοπρέπεια, την ασφάλεια και το δικαίωμα κάποιου να υπάρχει χωρίς να φοβάται.
Το μεγάλο συλλογικό αδιέξοδο
Το πιο επικίνδυνο στοιχείο αυτής της εποχής είναι ότι η εξάντληση αντιμετωπίζεται ως φυσιολογική κατάσταση. Ο εργαζόμενος που λυγίζει θεωρείται «αδύναμος». Ο έφηβος που απομονώνεται χαρακτηρίζεται «δύσκολος». Ο άνθρωπος που ζητά βοήθεια νιώθει ενοχές επειδή το κάνει.
Κι όμως, πίσω από αυτή τη διάχυτη κόπωση υπάρχει ένα βαθύτερο συλλογικό αδιέξοδο. Μια κοινωνία που επιβραβεύει την «αντοχή» αλλά αφήνει όλο και λιγότερο χώρο για ανθρώπινη ισορροπία.
Το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο οικονομικό ή εργασιακό. Είναι υπαρξιακό αλλά και εξόχως πολιτικό. Δεν μας λένε τίποτα πλέον οι αριθμοί που ευημερούν (;) και τα Ταμεία Ανάπτυξης, ούτε ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ. Τι σημασία έχουν όλα αυτά τα νούμερα όταν η κοινωνία καταρρέει; Γιατί το πραγματικό ζητούμενο δεν είναι το τι λέει ο κάθε υπουργός Οικονομικών αλλά το πώς τελικά ζουν οι άνθρωποι μέσα σε μια καθημερινότητα που απαιτεί συνεχώς περισσότερα, χωρίς να προσφέρει χρόνο, ασφάλεια ή ψυχική ανάπαυση.
Η κραυγή «δεν αντέχουμε άλλο» ακούγεται πλέον παντού. Στα παιδιά που σιωπούν, στους εργαζόμενους που εξαντλούνται, στις οικογένειες που πιέζονται, στους ανθρώπους που συνεχίζουν μηχανικά ενώ μέσα τους έχουν ήδη αδειάσει. Είμαστε ήδη σε πλήρες αδιέξοδο. Κι αυτό πρέπει να αλλάξει ΤΩΡΑ, πριν αυτοκτονήσουμε ως κοινωνία.
