Εννέα εβδομάδες κρίσης και αδιέξοδο μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν
Σε παρατεταμένη κρίση εισέρχεται η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν να παραμένουν σε τροχιά σύγκρουσης για τον έλεγχο των διελεύσεων.
Παρά την κατ’ αρχήν συμφωνία για άνοιγμα των Στενών, που επιτεύχθηκε στο πλαίσιο των ευρύτερων διαπραγματεύσεων για τον τερματισμό του πολέμου, η κατάσταση στο πεδίο παραμένει ρευστή. Οι δύο πλευρές επιμένουν στις θέσεις τους, ενώ ο νέος κύκλος συνομιλιών στο Ισλαμαμπάντ θεωρείται κρίσιμος για την αποκλιμάκωση.
Την ίδια ώρα, η Ουάσιγκτον διατηρεί τον ναυτικό αποκλεισμό για δεξαμενόπλοια που συνδέονται με ιρανικά λιμάνια, με την Τεχεράνη να απαντά θέτοντας εκ νέου τη θαλάσσια αρτηρία «εκτός λειτουργίας».
Κατάσχεση του «Touska» και εύθραυστη κατάπαυση του πυρός
Η ένταση αναζωπυρώθηκε μετά την κατάσχεση του ιρανικού πλοίου μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων «Touska» στον Κόλπος του Ομάν.
Το πλοίο, που είχε αποπλεύσει από τη Πορτ Κλάνγκ μεταφέροντας φορτίο από την Κίνα, παρεμποδίστηκε από αμερικανικές δυνάμεις στις 19 Απριλίου και κατασχέθηκε από πεζοναύτες, καθώς φέρεται να παραβίασε τη γραμμή αποκλεισμού.
Σύμφωνα με αμερικανικές πηγές, το «Touska» μετέφερε υλικά διπλής χρήσης, γεγονός που το κατέστησε στόχο της επιχείρησης. Παρά την ένταση, το πλήρωμα αναμένεται να επιστραφεί στο Ιράν, αφήνοντας περιθώριο περιορισμένης αποκλιμάκωσης σε επιχειρησιακό επίπεδο.
Απάτη με «διόδια» σε κρυπτονομίσματα
Στο ήδη τεταμένο σκηνικό προστίθεται και ένα νέο στοιχείο αστάθειας, καθώς ναυτιλιακές εταιρείες έλαβαν ψευδή μηνύματα που υπόσχονται ασφαλή διέλευση από τα Στενά με αντάλλαγμα πληρωμές σε Bitcoin ή Tether.
Η ελληνική εταιρεία διαχείρισης ναυτιλιακών κινδύνων MARISKS προειδοποίησε ότι πρόκειται για απάτη και ότι τα μηνύματα δεν προέρχονται από τις ιρανικές αρχές, καλώντας τους πλοιοκτήτες να επιδείξουν αυξημένη προσοχή.
Σχεδόν μηδενική κίνηση – Επιφυλακτικοί οι πλοιοκτήτες
Η ναυσιπλοΐα στην περιοχή παραμένει σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα. Σύμφωνα με την εταιρεία Diaplous, μόλις τέσσερις διελεύσεις δεξαμενόπλοιων καταγράφηκαν σε διάστημα 24 ωρών, όλες μέσω διαδρόμου που έχει καθορίσει το Ιράν.
Τα πλοία που κινήθηκαν δεν συνδέονται με ιρανικά λιμάνια, γεγονός που εξηγεί γιατί δεν παρεμποδίστηκαν από τις αμερικανικές δυνάμεις. Την ίδια στιγμή, απουσιάζουν πλήρως πλοία ελληνικών συμφερόντων, ένδειξη της αυξημένης επιφυλακτικότητας της ναυτιλιακής κοινότητας απέναντι στους κινδύνους.
Ενεργειακό σοκ παγκόσμιας κλίμακας
Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ προκαλεί ισχυρούς τριγμούς στις διεθνείς ενεργειακές αγορές, με τον επικεφαλής του Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας, Φατίχ Μπιρόλ, να κάνει λόγο για τη «μεγαλύτερη κρίση στην ιστορία».
Όπως επισημαίνει, η σχεδόν πλήρης διακοπή της ναυσιπλοΐας από το συγκεκριμένο πέρασμα –απ’ όπου υπό κανονικές συνθήκες διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου– έχει προκαλέσει ένα σοκ που υπερβαίνει ακόμη και τις ενεργειακές κρίσεις του 1973, του 1979 και του 2022.
Η κατάσταση επιβαρύνεται περαιτέρω από τις συνέπειες του πολέμου μεταξύ Ρωσία και Ουκρανία, ο οποίος έχει ήδη αναδιαμορφώσει τις ροές φυσικού αερίου προς την Ευρώπη.
«Μαύρος Απρίλιος» για την παγκόσμια οικονομία
Ο Φατίχ Μπιρόλ είχε προειδοποιήσει ήδη από τον Μάρτιο ότι η διεθνής κοινότητα βαδίζει προς έναν «μαύρο Απρίλιο», με την κρίση να βαθαίνει αντί να εκτονώνεται.
Σε μια προσπάθεια να συγκρατηθούν οι τιμές, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας προχώρησε στην αποδέσμευση 400 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου από τα στρατηγικά αποθέματα, σε μια πρωτοφανή παρέμβαση.
Ωστόσο, όσο οι διαπραγματεύσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν παραμένουν εύθραυστες και η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ περιορισμένη, η παγκόσμια οικονομία εξακολουθεί να κινείται σε αχαρτογράφητα νερά.
Οι προβλέψεις από την Τράπεζα της Ελλάδος, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το ΙΟΒΕ, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και τον ΟΟΣΑ σκιαγραφούν ένα περιβάλλον μέτριας ανάπτυξης, με διαφοροποιήσεις ως προς τις επιμέρους συνιστώσες, με ταυτόχρονη άνοδο του πληθωρισμού, κάτι που σχετίζεται με τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή.
Το νέο πεδίο για την ελληνική οικονομία
Στο πεδίο της ανάπτυξης, οι εκτιμήσεις κινούνται σε σχετικά στενό εύρος. Η Τράπεζα της Ελλάδος προβλέπει αύξηση του ΑΕΠ κατά 1,9%, το ΙΟΒΕ και το ΔΝΤ στο 1,8%, ενώ πιο αισιόδοξες εμφανίζονται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ο ΟΟΣΑ, που τοποθετούν την ανάπτυξη στο 2,2%, με τους δύο τελευταίους οργανισμούς να μην έχουν συμπεριλάβει τις επιπτώσεις του πολέμου. Το ίδιο ισχύει και για τις προβλέψεις του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, το οποίο ετοιμάζεται να κατεθέσει νέες προς την Κομισιόν στις 30 Απριλίου.
Μεγάλο είναι και το εύρος σε σχέση με τον πληθωρισμό, λόγω του ότι δεν έχουν συμπεριληφθεί οι συνέπειες σε όλες τις εκθέσεις με τις εκτιμήσεις να κυμαίνονται από 2,2% (ΟΟΣΑ) έως 3,5% (ΙΟΒΕ και ΔΝΤ), υποδηλώνοντας ότι οι πληθωριστικές πιέσεις θα παραμείνουν, ενώ κανείς δε μπορεί να αποκλείσει το ενδεχόμενο νέας αύξησης.
Αναφορικά με την κατανάλωση, το ΙΟΒΕ εκτιμά αύξηση της συνολικής κατανάλωσης κατά 1,5%, ενώ για την ιδιωτική κατανάλωση οι προβλέψεις κυμαίνονται από 1,7% (ΙΟΒΕ) έως 2,0% (ΟΟΣΑ), με την Τράπεζα της Ελλάδος και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συγκλίνουν στο 1,9%. Η δημόσια κατανάλωση παρουσιάζει ακόμη μεγαλύτερες αποκλίσεις: μόλις 0,4% από την Τράπεζα της Ελλάδος, 0,9% από το ΙΟΒΕ, 1,7% από τον ΟΟΣΑ και έως 2,5% από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Στον εξωτερικό τομέα, οι προβλέψεις δείχνουν ήπια ενίσχυση. Οι εξαγωγές εκτιμάται ότι θα αυξηθούν από 1,6% (Τράπεζα της Ελλάδος) έως 2,6% (ΙΟΒΕ), με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τον ΟΟΣΑ να κινούνται κοντά στο 2,4%-2,5%. Οι εισαγωγές παρουσιάζουν υψηλότερους ρυθμούς, από 3,4% έως 4,3%, γεγονός που ενδέχεται να επηρεάσει αρνητικά το εμπορικό ισοζύγιο.
Στην αγορά εργασίας, οι προβλέψεις για την ανεργία δείχνουν σταδιακή αποκλιμάκωση, με το ΔΝΤ να εμφανίζεται πιο αισιόδοξο (7,4%) και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή πιο επιφυλακτική (8,6%). Η Τράπεζα της Ελλάδος και ο ΟΟΣΑ συγκλίνουν στο 8,2%, ενώ το ΙΟΒΕ τοποθετεί την ανεργία στο 8,5%.
Η αναθεώρηση της κυβέρνησης
Εξαιτίας των συνεπειών του πολέμου στη Μέση Ανατολή, δημιουργείται μια νέα συνθήκη. Με βάση αυτό, ο ρυθμός ανάπτυξης που θα ανακοινωθεί για εφέτος στη χώρα μας εκτιμάται πλέον ότι θα διαμορφωθεί περί το 2% (από 2,2% το 2025) έναντι πρόβλεψης για 2,4% ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ που είχε τεθεί στον Προϋπολογισμό, ενώ ο πληθωρισμός αναμένεται να αυξηθεί κοντά στο 3% (από 2,6% το 2025), αντί να υποχωρήσει στο 2,2% όπως προέβλεπε το βασικό σενάριο.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η αναθεώρηση αυτή θα αποτυπωθεί επίσημα στις 30 Απριλίου, με την κατάθεση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή της ετήσιας έκθεσης προόδου αναφορικά με τους στόχους του Μεσοπρόθεσμου Δημοσιονομικού-Διαρθρωτικού Σχεδίου 2026-2029.
