Με σαφή αναφορά στις επιπτώσεις που έχουν ήδη καταγραφεί στην ψυχική υγεία των παιδιών, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης ανοίγει ένα από τα πιο σύνθετα και αμφιλεγόμενα μέτωπα της ψηφιακής εποχής: τον περιορισμό της πρόσβασης ανηλίκων κάτω των 15 ετών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Σε συνέντευξή του, υπογραμμίζει ότι η καθυστέρηση λήψης μέτρων θα οδηγήσει σε «μια ολόκληρη γενιά» με επιβαρυμένη ψυχική υγεία, περιγράφοντας ένα περιβάλλον όπου η συνεχής έκθεση σε εθιστικές πλατφόρμες, η διάσπαση προσοχής και το cyberbullying διαμορφώνουν νέες, δύσκολες συνθήκες ανάπτυξης για τα παιδιά.
Η παρέμβαση δεν παρουσιάζεται ως αποσπασματική εξαγγελία, αλλά ως μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής ρύθμισης της ψηφιακής ζωής των ανηλίκων.
Πώς θα λειτουργήσει η απαγόρευση
Ο πυρήνας της πρότασης είναι απλός: ανήλικοι κάτω των 15 ετών δεν θα μπορούν να δημιουργούν ή να διατηρούν λογαριασμούς σε πλατφόρμες social media. Οι ίδιες οι πλατφόρμες θα υποχρεούνται να επαληθεύουν την ηλικία των χρηστών και να αποκλείουν όσους δεν πληρούν τα ηλικιακά όρια.
Το μέτρο αναμένεται να ενεργοποιηθεί από τις αρχές του 2027, με ενδιάμεσο διάστημα προσαρμογής για κράτος και εταιρείες. Ωστόσο, η πλήρης εφαρμογή του εξαρτάται από το ευρωπαϊκό πλαίσιο, καθώς η σχετική αρμοδιότητα εντάσσεται στο Digital Services Act.
Η ελληνική κυβέρνηση επιδιώκει την ενσωμάτωση της πρωτοβουλίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο, έχοντας ήδη απευθυνθεί στην πρόεδρο της Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.
Ο ρόλος των γονέων και το «εργαλείο» της απαγόρευσης
Ένα από τα βασικά επιχειρήματα της κυβέρνησης είναι ότι η απαγόρευση δεν στοχεύει μόνο στον περιορισμό, αλλά και στην ενίσχυση των γονέων. Η καθολικότητα του μέτρου —«ισχύει για όλους»— αναμένεται να λειτουργήσει ως εργαλείο αποφόρτισης της πίεσης που δέχονται οι οικογένειες.
Η κοινωνική πραγματικότητα που περιγράφεται είναι γνώριμη: γονείς που δυσκολεύονται να θέσουν όρια, παιδιά που επικαλούνται την καθολική χρήση των social media από συνομηλίκους και ένα περιβάλλον όπου η απαγόρευση μοιάζει αδύνατη σε ατομικό επίπεδο.
Η κρατική παρέμβαση επιχειρεί να μετατρέψει αυτό το ατομικό πρόβλημα σε συλλογικό κανόνα.
Η «αρχιτεκτονική του εθισμού» και το infinite scrolling
Στο επίκεντρο της κριτικής βρίσκονται τα ίδια τα επιχειρηματικά μοντέλα των πλατφορμών. Η έννοια του «infinite scrolling» περιγράφεται ως μηχανισμός σχεδιασμένος να παρατείνει τον χρόνο παραμονής του χρήστη, ενισχύοντας την εξάρτηση.
Σύμφωνα με τον πρωθυπουργό, πρόκειται για ένα σύστημα που δεν κρύβει τη λογική του: όσο περισσότερος χρόνος μπροστά στην οθόνη, τόσο μεγαλύτερα τα έσοδα. Σε αυτό το πλαίσιο, η παρέμβαση αποκτά χαρακτηριστικά ρύθμισης μιας αγοράς που δεν αυτοπεριορίζεται.
Η συζήτηση μεταφέρεται έτσι από την ατομική ευθύνη στη δομή της ψηφιακής οικονομίας.
Ευρωπαϊκή διάσταση και πολιτική στρατηγική
Η Ελλάδα επιχειρεί να τοποθετηθεί στην πρώτη γραμμή ενός ευρωπαϊκού κύματος ρυθμίσεων. Σε συνεννόηση με χώρες όπως η Γαλλία, η κυβέρνηση επιδιώκει κοινή κατεύθυνση, ώστε να αποφευχθούν νομικά εμπόδια και ασυμβατότητες με το ευρωπαϊκό δίκαιο.
Το στοίχημα είναι διπλό: αφενός η διαμόρφωση ενός εφαρμόσιμου πλαισίου σε εθνικό επίπεδο, αφετέρου η διεύρυνσή του σε ευρωπαϊκή πολιτική. Ακόμη και χωρίς ευρωπαϊκή συμφωνία, η κυβέρνηση δηλώνει αποφασισμένη να προχωρήσει, αν και με περιορισμένες δυνατότητες επιβολής κυρώσεων.
Οι αντιρρήσεις και ο φόβος της παράκαμψης
Η πρόταση δεν στερείται αντιδράσεων. Ένα βασικό επιχείρημα αφορά τον κίνδυνο μετακίνησης των ανηλίκων σε ανεξέλεγκτα ψηφιακά περιβάλλοντα, όπως μη ρυθμιζόμενες πλατφόρμες ή ακόμη και το λεγόμενο «dark web».
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναγνωρίζει τον κίνδυνο, αλλά τον τοποθετεί σε αναλογία με άλλες απαγορεύσεις, όπως το κάπνισμα ή το αλκοόλ. Η πλήρης συμμόρφωση δεν θεωρείται εφικτή, αλλά η μαζική αλλαγή συμπεριφοράς παραμένει ο βασικός στόχος.
Η συζήτηση, επομένως, δεν περιορίζεται στην αποτελεσματικότητα της απαγόρευσης, αλλά επεκτείνεται στη διαμόρφωση νέων κοινωνικών κανόνων.
Από τα social media στον διαδικτυακό τζόγο
Η κυβερνητική στρατηγική δεν σταματά στα social media. Ο πρωθυπουργός προαναγγέλλει επόμενα βήματα στον έλεγχο του διαδικτυακού τζόγου, όπου ήδη ισχύουν ηλικιακοί περιορισμοί που συχνά παραβιάζονται.
Η αξιοποίηση τεχνολογικών εργαλείων για την επιβεβαίωση ηλικίας προβάλλεται ως κεντρικός μηχανισμός ελέγχου, ανοίγοντας τον δρόμο για ευρύτερες παρεμβάσεις σε ψηφιακές δραστηριότητες υψηλού ρίσκου.
Μια νέα ισορροπία ανάμεσα στην προστασία και την ελευθερία
Η πρόκληση που αναδεικνύεται είναι βαθύτερη: πώς μπορεί μια κοινωνία να προστατεύσει τα παιδιά χωρίς να τα αποκλείσει από έναν κόσμο στον οποίο θα πρέπει αναπόφευκτα να ενταχθούν.
Η κυβερνητική γραμμή απορρίπτει την τεχνοφοβία, υποστηρίζοντας μια ισορροπημένη προσέγγιση: αξιοποίηση των θετικών δυνατοτήτων της τεχνολογίας και περιορισμός των εθιστικών και επιβλαβών πρακτικών.
Η συζήτηση μεταφέρεται πλέον από το αν πρέπει να υπάρξουν όρια, στο πώς αυτά θα εφαρμοστούν αποτελεσματικά.
Το πασχαλινό τραπέζι ως πεδίο δημόσιας πολιτικής
Δεν είναι τυχαίο ότι η εξαγγελία έγινε λίγες ημέρες πριν από το Πάσχα. Ο ίδιος ο πρωθυπουργός επισημαίνει ότι στόχος είναι να ξεκινήσει η συζήτηση μέσα στα σπίτια, στις οικογένειες.
Η πολιτική πρωτοβουλία αποκτά έτσι έναν ασυνήθιστο χαρακτήρα: μετατρέπεται σε αφορμή κοινωνικού διαλόγου, με το πασχαλινό τραπέζι να λειτουργεί ως χώρος διαπραγμάτευσης ανάμεσα σε γονείς και παιδιά.
Σε αυτό το επίπεδο, η επιτυχία ή αποτυχία του μέτρου δεν θα κριθεί μόνο από τη νομοθεσία, αλλά από το αν θα αλλάξει πράγματι τις καθημερινές συνήθειες.
