Η Μέση Ανατολή εισέρχεται σε μια από τις πιο επικίνδυνες φάσεις των τελευταίων δεκαετιών, με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ να δηλώνει ανοιχτά ότι εξετάζει ακόμη και την κατάληψη του βασικού κόμβου εξαγωγών πετρελαίου του Ιράν στο νησί Χαργκ. Την ίδια ώρα, η ενεργειακή κρίση βαθαίνει, οι τιμές εκτοξεύονται και τα πολεμικά και διπλωματικά μέτωπα εξελίσσονται παράλληλα.
Το νησί Χαργκ στο στόχαστρο
Ο Αμερικανός πρόεδρος, σε συνέντευξή του στους Financial Times, εμφανίστηκε ωμός και αποκαλυπτικός ως προς τις προθέσεις του: «Το αγαπημένο μου πράγμα είναι να παίρνω το πετρέλαιο από το Ιράν», είπε, αφήνοντας ανοικτό το ενδεχόμενο στρατιωτικής επιχείρησης.
Σύμφωνα με τον ίδιο, οι αμερικανικές δυνάμεις θα μπορούσαν «πολύ εύκολα» να καταλάβουν το νησί Χαργκ, από το οποίο διέρχεται περίπου το 90% των ιρανικών εξαγωγών αργού πετρελαίου. «Δεν νομίζω ότι έχουν καμία άμυνα», δήλωσε, υποβαθμίζοντας την ικανότητα της Τεχεράνης να υπερασπιστεί την κρίσιμη αυτή ενεργειακή υποδομή.
Η κατάληψη του Χαργκ, ωστόσο, θα σήμαινε και παρατεταμένη στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στον Περσικό Κόλπο, με απρόβλεπτες γεωπολιτικές συνέπειες.
Εκτίναξη τιμών και παγκόσμια ενεργειακή πίεση
Η πολεμική σύγκρουση ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν έχει ήδη προκαλέσει σοβαρό σοκ στις αγορές ενέργειας. Η τιμή του Brent ξεπέρασε τα 116 δολάρια το βαρέλι, καταγράφοντας άνοδο άνω του 50% μέσα σε έναν μήνα.
Το de facto κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ από τα τέλη Φεβρουαρίου –μιας θαλάσσιας οδού από την οποία διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου– έχει εντείνει την αστάθεια, ενώ ενδεχόμενη εμπλοκή των Χούθι της Υεμένης απειλεί και το πέρασμα του Μπαμπ αλ-Μάντεμπ.
Η ενεργειακή ασφυξία μεταφέρεται ήδη στις μεγάλες οικονομίες, με τη G7 να συγκαλεί έκτακτες συσκέψεις για την αποτροπή περαιτέρω αποσταθεροποίησης.
Διπλωματία εν μέσω απειλών
Παρά τη σκληρή ρητορική, ο Τραμπ υποστήριξε ότι οι διαπραγματεύσεις με το Ιράν προχωρούν. Μέσω πακιστανικής διαμεσολάβησης, η Ουάσιγκτον έχει καταθέσει λίστα 15 σημείων για τον τερματισμό της σύγκρουσης, με τον Αμερικανό πρόεδρο να δηλώνει ότι η Τεχεράνη έχει αποδεχθεί «ως επί το πλείστον» τους όρους.
«Θα ζητήσουμε ακόμα δύο–τρία πράγματα», σημείωσε, θέτοντας παράλληλα προθεσμία έως τις 6 Απριλίου για την επίτευξη συμφωνίας, διαφορετικά προειδοποίησε με πλήγματα στον ενεργειακό τομέα του Ιράν.
Στο ίδιο πλαίσιο, ανακοίνωσε ότι εξασφαλίστηκε η ασφαλής διέλευση 20 δεξαμενόπλοιων από τα Στενά του Ορμούζ, κίνηση που ερμηνεύεται ως ένδειξη αποκλιμάκωσης, αλλά και ως αποτέλεσμα σκληρής διαπραγμάτευσης.
«Αλλαγή καθεστώτος» και νέα ηγεσία στην Τεχεράνη
Ο Τραμπ προχώρησε ακόμη περισσότερο, υποστηρίζοντας ότι ήδη έχει συντελεστεί «αλλαγή καθεστώτος» στο Ιράν, μετά τις εκτεταμένες αεροπορικές επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ.
Αναφέρθηκε στον θάνατο του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ από την πρώτη ημέρα του πολέμου, καθώς και στην εξόντωση κορυφαίων αξιωματούχων, γεγονότα που –κατά τον ίδιο– οδήγησαν σε διαδοχικά κύματα ηγεσίας και τελικά σε ένα «τρίτο καθεστώς».
Ο νέος ανώτατος ηγέτης, Μοτζταμπά Χαμενεΐ, παραμένει εκτός δημόσιας εικόνας, εντείνοντας τα σενάρια αστάθειας στο εσωτερικό της χώρας.
Στρατιωτική συγκέντρωση και σενάρια χερσαίας επέμβασης
Στο πεδίο, η στρατιωτική κινητοποίηση εντείνεται. Το αμερικανικό ελικοπτεροφόρο USS Tripoli έχει ήδη αναπτυχθεί στην περιοχή, μεταφέροντας περίπου 3.500 πεζοναύτες και προηγμένα μαχητικά F-35.
Οι δηλώσεις του Τραμπ αφήνουν ανοικτό το ενδεχόμενο χερσαίων επιχειρήσεων, κάτι που η Τεχεράνη καταγγέλλει ως προετοιμασία εισβολής. Ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου προειδοποίησε ότι οι ιρανικές δυνάμεις «περιμένουν» τις αμερικανικές και θα απαντήσουν δυναμικά.
Πολλαπλά μέτωπα και κίνδυνος γενίκευσης
Η σύγκρουση έχει ήδη επεκταθεί πέρα από τα σύνορα του Ιράν. Επιθέσεις καταγράφονται σε Ισραήλ, Λίβανο και χώρες του Κόλπου, ενώ ενεργειακές υποδομές πλήττονται, προκαλώντας διακοπές ρεύματος και απώλειες ζωών.
Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου ενισχύει τη στρατιωτική παρουσία στον Λίβανο, επεκτείνοντας τη «ζώνη ασφαλείας», ενώ η Χεζμπολά συνεχίζει τις επιθέσεις.
Παράλληλα, το Πακιστάν εμφανίζεται πρόθυμο να φιλοξενήσει συνομιλίες με τη συμμετοχή περιφερειακών δυνάμεων και την υποστήριξη του ΟΗΕ και της Κίνας, σε μια προσπάθεια να αποτραπεί η πλήρης αποσταθεροποίηση της περιοχής.
Ανάμεσα σε συμφωνία και σύγκρουση
Το τοπίο παραμένει εξαιρετικά ρευστό. Από τη μία πλευρά, οι δίαυλοι επικοινωνίας μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης παραμένουν ανοικτοί. Από την άλλη, η στρατιωτική κλιμάκωση και η επιθετική ρητορική δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα.
Η επόμενη εβδομάδα, με ορίζοντα την προθεσμία που έχει θέσει ο Τραμπ, αναμένεται καθοριστική: είτε θα επιβεβαιώσει τη δυνατότητα μιας συμφωνίας είτε θα ανοίξει τον δρόμο για μια ακόμη βαθύτερη και πιο επικίνδυνη φάση του πολέμου.
