Ευθανασία σημαίνει καλός θάνατος. Πιο σωστά, σημαίνει αποφυγή του υπολοίπου μιας μαρτυρικής ή επαχθούς επιβίωσης. Παρά τις διαφορές, η ευθανασία είναι μια μορφή αυτοκτονίας.
Αν ο θάνατος δεν είναι παρά ένα ορόσημο της συνειδητής ύπαρξης, η οποία συνεχίζεται με άλλη μορφή μετά απ’ αυτόν, τότε η επιθυμία διαχείρισης του θανάτου γίνεται εξαιρετικά πολύπλοκη άσκηση ηθικής, δεοντολογίας, πίστης. Ένα υπαρξιακό ερώτημα, το οποίο επιδέχεται μια μόνο απάντηση: διαχείριση των όποιων προβλημάτων διαβίωσης με τον πλέον πρόσφορο τρόπο, όσο η ζωή διαρκέσει. Πολύ περισσότερο αν ο άνθρωπος αποδέχεται ότι η εκ μέρους του επίσπευση της μετάβασης από τη μια κατάσταση ύπαρξης στην άλλη θα έχει σοβαρές τιμωρητικές επιπτώσεις.
Αν ο θάνατος είναι το πέρασμα από την ύπαρξη στην ανυπαρξία, αν δεν υπάρχει δηλαδή συνειδητή ύπαρξη μετά απ’ αυτόν, τότε το ερώτημα της ευθανασίας τίθεται σε εντελώς διαφορετική βάση. Αντιμετωπίζεται ως δυνατότητα (ευκαιρία) αποφυγής του υπολοίπου μιας ζωής η οποία δεν είναι πλέον αποδεκτή, αλλά σημαίνει διαρκή σωματική, ψυχολογική και πνευματική καταπόνηση, χωρίς προοπτική βελτίωσης ή ανάταξης. Με αυτή την έννοια η ευθανασία είναι μια εύλογη επιλογή ελευθερίας.
Οι δυο προσεγγίσεις που σκιαγράφησα είναι αντιφατικές και αλληλοαποκλειόμενες. Όσο το γεγονός μιας ευθανασίας – αυτοκτονίας μένει στην αυστηρά προσωπική σφαίρα, δεν εμπλέκει δηλαδή τρίτα πρόσωπα σε μια διαδικασία υποβοήθησης, η αντιμετώπισή του από τις οργανωμένες κοινωνίες είναι σχετικά απλή. Το κοινωνικό πρόβλημα ξεκινά με την υποβοήθηση και μετατρέπεται αυτομάτως σε νομικό. Γιατί ευθανασία μπορεί να σημαίνει διακοπή θεραπείας ή μηχανικής υποστήριξης, αλλά και προμήθεια φαρμάκων ή συσκευών για τη διακοπή της ζωής, παροχή τεχνικών συμβουλών και ενθάρρυνσης ή ακόμα και αυτοπρόσωπη συμμετοχή άλλων. Το ερώτημα είναι με πιο νομικό πλαίσιο μπορεί να συμβαίνει κάτι τέτοιο.
Δεν είναι τυχαίο ότι στις περισσότερες χώρες του κόσμου δεν υπάρχει θεσμική διαδικασία για νόμιμη υποβοηθούμενη ευθανασία. Κι εκεί που υπάρχει, οι προϋποθέσεις είναι τόσο αυστηρές που περιορίζουν σημαντικά τις δυνατότητες αξιοποίησης από τους ενδιαφερόμενους, χωρίς να παραγνωρίζονται δύο επιπλέον παράγοντες: η σημαντική οικονομική επιβάρυνση που συνεπάγεται μια τέτοια επιλογή και ο απαιτούμενος χρόνος.
Δε νομίζω ότι υπάρχει πιθανότητα να διαφοροποιηθεί σημαντικά η κατάσταση για την υποβοηθούμενη ευθανασία, σε νομικό επίπεδο, ακριβώς επειδή δεν υπάρχει πεδίο κοινωνικής συναντίληψης. Όσα πρόσωπα ή οικογένειες κάνουν μια τέτοια επιλογή θα συνεχίσουν να φέρουν και τη νομική ευθύνη. Κάτι που ίσως είναι θετικό, σε ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο: Μια αυστηρή νομική κατοχύρωση της ευθανασίας θα εξυπηρετήσει λίγους μόνο απ’ όσους την επιζητούν και θα επιβαρύνει περαιτέρω πολλούς άλλους. Αντίθετα, μια «χαλαρή» νομική κάλυψη είναι βέβαιο πως θα οδηγήσει σε ανεξέλεγκτες καταστάσεις.
Κείμενο για την εφημερίδα «ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ», 11.09.2016.
