Τέμπη: μια διαδικασία που προσβάλλει τη μνήμη και δοκιμάζει τη Δικαιοσύνη
Η εικόνα μιας μητέρας που απευθύνεται στην έδρα ζητώντας να μην κάθεται δίπλα σε κατηγορούμενο δεν είναι απλώς μια στιγμή έντασης μέσα σε μια αίθουσα. Είναι η συμπύκνωση μιας αποτυχίας. Μιας αποτυχίας που αφορά τη Δικαιοσύνη, την Πολιτεία και τελικά την ίδια τη χώρα, στον τρόπο που διαχειρίζεται μια από τις πιο βαριές τραγωδίες της σύγχρονης ιστορίας της.
Μια δίκη που ξεκινά με λάθος όρους
Το δικαστήριο απέρριψε το αίτημα αναβολής για αλλαγή αίθουσας και η διαδικασία συνεχίζεται με τη νομιμοποίηση των διαδίκων. Η πρόεδρος δεσμεύθηκε ότι έως την επόμενη δικάσιμο, την 1η Απριλίου, θα υπάρξουν βελτιώσεις στις συνθήκες διεξαγωγής πράγμα αμφίβολο καθώς η αίθουσα είναι παντελώς ακατάλληλη για μία τέτοια δίκη. Κάτι που βεβαίως δεν μπορεί να μην γνώριζε το αρμόδιο υπουργείο.
Η ίδια η πραγματικότητα της αίθουσας ακυρώνει κάθε διαβεβαίωση. Συγγενείς θυμάτων, επιζώντες και δικηγόροι στοιβάζονται υπό άθλιες συνθήκες τριτοκοσμικής χώρα, ενώ ακόμη και η στοιχειώδης λειτουργικότητα για τη δημοσιογραφική κάλυψη απουσιάζει.
Πρόκειται για μια δίκη με ιστορικό βάρος, που διεξάγεται σε συνθήκες που δεν ανταποκρίνονται ούτε στις ελάχιστες απαιτήσεις.
Η προσβολή ως εμπειρία
Η παρέμβαση της μητέρας και δεκάδων συγγενών προς την έδρα αποτυπώνει το βάθος της προσβολής: άνθρωποι που έχασαν τα παιδιά τους βρέθηκαν, λόγω χωροταξικής ανεπάρκειας, να κάθονται σε θέσεις κατηγορουμένων.
Η εικόνα αυτή δεν είναι μία τεχνική λεπτομέρεια. Δημιουργεί την αίσθηση ότι η Πολιτεία αδυνατεί να διαχωρίσει τον πόνο από την ευθύνη, τον πενθούντα από τον κατηγορούμενο. Σε μια δίκη που αφορά ανθρώπινες ζωές, τέτοιες εικόνες δεν είναι απλώς ατυχείς. Είναι διαβρωτικές για την εμπιστοσύνη της κοινωνίας απέναντι στους ήδη διαβρωμένους θεσμούς.
Από την επικοινωνιακή διαχείριση στη θεσμική φθορά
Από την πρώτη στιγμή μετά την τραγωδία, η κυβερνητική στάση κινήθηκε με βασικό κριτήριο το πολιτικό κόστος. Η έμφαση δόθηκε στην επικοινωνιακή διαχείριση, ενώ ο δημόσιος λόγος επιχείρησε να περιορίσει την έκφραση της οργής, να αποσυνδέσει την τραγωδία από την πολιτική ευθύνη.
Στη συνέχεια, η κοινωνική αντίδραση επανέφερε το αίτημα για δικαιοσύνη στο προσκήνιο. Οι μαζικές συγκεντρώσεις υπενθύμισαν ότι η μνήμη παραμένει ενεργή και ότι η απαίτηση για λογοδοσία δεν εξαντλείται σε διαχειριστικές κινήσεις.
Σήμερα, τρία χρόνια μετά, η εικόνα της δίκης δείχνει ότι το πρόβλημα δεν ήταν συγκυριακό. Αφορά μια βαθύτερη αδυναμία οργάνωσης και προτεραιοτήτων. Που όλα δείχνουν πλέον ότι είναι εσκεμμένη. “Τιμωρούν” όσους ζητούν την απονομή δικαιοσύνης: Θύματα, συγγενείς, νομικούς.
Το βάρος της ευθύνης
Το κράτος είχε τον χρόνο να προετοιμάσει τις συνθήκες για τη διεξαγωγή μιας τόσο κρίσιμης διαδικασίας. Η επιλογή ή η αδυναμία να μην εξασφαλιστεί ένας κατάλληλος χώρος συνιστά πολιτική και θεσμική ευθύνη.
Η συζήτηση για την «πολιτική ευθύνη» συχνά μένει χωρίς αντίκρισμα. Ωστόσο, στην προκειμένη περίπτωση, η ευθύνη αποτυπώνεται σε απτές εικόνες: σε μια αίθουσα που δεν χωρά τους ανθρώπους που αναζητούν δικαίωση, σε μια διαδικασία που ξεκινά με αμφισβήτηση της σοβαρότητάς της.
Ανάμεσα στην αδιαφορία και την ανεπάρκεια
Η κατάσταση που διαμορφώθηκε οδηγεί σε ένα σαφές δίλημμα για την κυβερνητική λειτουργία. Είτε υπήρξε αδιαφορία για τη σημασία της δίκης, είτε αποδείχθηκε ανεπάρκεια στην οργάνωση ενός στοιχειώδους πλαισίου διεξαγωγής.
Και στις δύο περιπτώσεις, το αποτέλεσμα είναι το ίδιο: μια διαδικασία που ξεκινά υπό τη σκιά της απαξίωσης και εντείνει το αίσθημα αδικίας των συγγενών.
Η δίκη για τα Τέμπη δεν είναι μια ακόμη υπόθεση. Είναι ένα τεστ για τη λειτουργία των θεσμών, για την αξιοπιστία της Δικαιοσύνης και για τη σχέση της Πολιτείας με την κοινωνία. Με τις σημερινές συνθήκες, το τεστ αυτό ξεκινά με αρνητικούς όρους.
