Στη Λάρισα ξεκινά σήμερα, ενώπιον του Τριμελούς Εφετείου Κακουργημάτων, η αποκαλούμενη «κύρια δίκη» για το τραγικό δυστύχημα των Τέμπη, τη μεγαλύτερη σιδηροδρομική τραγωδία στη σύγχρονη ελληνική ιστορία. Δύο χρόνια μετά τη νύχτα της 28ης Φεβρουαρίου 2023, που στοίχισε τη ζωή σε 57 ανθρώπους, η διαδικασία ξεκινά μέσα σε ένα φορτισμένο κοινωνικό και πολιτικό περιβάλλον.
Η αίθουσα που διαμορφώθηκε ειδικά στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας αναμένεται να φιλοξενήσει μια από τις μεγαλύτερες δίκες των τελευταίων δεκαετιών: 36 κατηγορούμενοι, 363 μάρτυρες, δεκάδες δικηγόροι, συγγενείς θυμάτων και επιζώντες, όλοι παρόντες σε μια διαδικασία που υπερβαίνει τα στενά όρια της ποινικής απονομής δικαιοσύνης και αγγίζει τον πυρήνα της εμπιστοσύνης των πολιτών προς το κράτος.
Ηχηρές απουσίες και ανοιχτά ερωτήματα
Η έναρξη της δίκης συνοδεύεται από μια ηχηρή απουσία: κανένα πολιτικό πρόσωπο δεν βρίσκεται στο εδώλιο των κατηγορουμένων. Παρά τη διαχρονική ευθύνη για τη λειτουργία και την ασφάλεια του σιδηροδρομικού δικτύου, η πολιτική διάσταση της υπόθεσης παραμένει εκτός της συγκεκριμένης δίκης, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις.
Ενδεικτική είναι η περίπτωση του πρώην υπουργού Μεταφορών Κώστας Καραμανλής, ο οποίος ελέγχεται ξεχωριστά στο πλαίσιο του νόμου περί ευθύνης υπουργών και όχι από το παρόν δικαστήριο. Αντίστοιχα, η υπόθεση του «μπαζώματος» – της αλλοίωσης του χώρου του δυστυχήματος – έχει αποσπαστεί και οδηγείται σε διαφορετική δικαστική διαδρομή, με εμπλοκή και του Χρήστος Τριαντόπουλος.
Το αποτέλεσμα είναι μια δίκη που, παρά τον χαρακτηρισμό της ως «κύρια», αφήνει εκτός κρίσιμα σκέλη ευθύνης, δημιουργώντας εύλογα ερωτήματα για την πληρότητα της δικαστικής διερεύνησης.
Ένα κατηγορητήριο 60.000 σελίδων
Η δικογραφία αριθμεί περίπου 60.000 σελίδες και το κατηγορητήριο εκτείνεται σε 996 σελίδες. Οι κατηγορίες που βαραίνουν τους 36 κατηγορουμένους περιλαμβάνουν ένα κακούργημα – διατάραξη της ασφάλειας συγκοινωνιών με ενδεχόμενο δόλο – και τέσσερα πλημμελήματα, μεταξύ των οποίων ανθρωποκτονία και σωματικές βλάβες από αμέλεια.
Στο εδώλιο βρίσκονται στελέχη του ΟΣΕ, της ΕΡΓΟΣΕ, της Hellenic Train, της Ρυθμιστικής Αρχής Σιδηροδρόμων και του υπουργείου Μεταφορών. Κεντρικό πρόσωπο παραμένει ο σταθμάρχης Λάρισας, ο οποίος κατηγορείται ότι έστειλε την επιβατική αμαξοστοιχία στην ίδια γραμμή με την εμπορική, οδηγώντας στη μετωπική σύγκρουση.
Ωστόσο, ιδιαίτερη αίσθηση προκαλεί το γεγονός ότι κορυφαία στελέχη της Hellenic Train αντιμετωπίζουν μόνο πλημμεληματικές κατηγορίες, γεγονός που ενισχύει την αίσθηση άνισης κατανομής ευθυνών.
Η σύμβαση 717 στο επίκεντρο
Στον πυρήνα της υπόθεσης βρίσκεται η περιβόητη σύμβαση 717, η οποία αφορούσε την εγκατάσταση και αποκατάσταση κρίσιμων συστημάτων ασφαλείας, όπως η σηματοδότηση και η τηλεδιοίκηση στο βασικό σιδηροδρομικό άξονα της χώρας.
Σύμφωνα με το κατηγορητήριο, αν η σύμβαση είχε ολοκληρωθεί εγκαίρως, το δυστύχημα θα είχε αποφευχθεί. Παρά το γεγονός ότι υπογράφηκε το 2014 με ορίζοντα υλοποίησης δύο ετών, οδηγήθηκε σε αλλεπάλληλες παρατάσεις, χωρίς να ολοκληρωθεί ποτέ.
Η αποτυχία αυτή δεν αποδίδεται σε πολιτικές αποφάσεις στο παρόν στάδιο της δίκης, αλλά κυρίως σε υπηρεσιακούς και τεχνικούς παράγοντες, γεγονός που επαναφέρει το ερώτημα για το πού σταματά η διοικητική ευθύνη και πού αρχίζει η πολιτική.
Η χαμένη τηλεδιοίκηση και το «αν» της τραγωδίας
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στη μη λειτουργία της τηλεδιοίκησης στη Λάρισα, η οποία είχε τεθεί εκτός λειτουργίας μετά από πυρκαγιά το 2019. Το κατηγορητήριο υπογραμμίζει ότι αν το σύστημα είχε αποκατασταθεί, η χάραξη της πορείας των τρένων θα γινόταν με διπλό έλεγχο, μειώνοντας δραστικά την πιθανότητα ανθρώπινου λάθους.
Η απουσία αυτού του «δεύτερου επιπέδου ασφάλειας» αποδείχθηκε καθοριστική. Το δυστύχημα, σύμφωνα με τη δικαστική εκτίμηση, δεν ήταν αποτέλεσμα μιας στιγμιαίας αστοχίας, αλλά μιας αλυσίδας παραλείψεων και καθυστερήσεων.
Το κενό της πυρόσφαιρας
Ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα σημεία της υπόθεσης αφορά την πυρόσφαιρα που δημιουργήθηκε μετά τη σύγκρουση και οδήγησε στον θάνατο 27 ανθρώπων. Παρά τη σημασία του ζητήματος, δεν υπάρχει καμία αναφορά στο κατηγορητήριο για τα αίτια της φωτιάς.
Η απουσία αυτή έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από τις οικογένειες των θυμάτων, οι οποίες μιλούν για ελλιπή διερεύνηση κρίσιμων στοιχείων. Οι καταγγελίες τους κατά τη διάρκεια της ανάκρισης, που διήρκεσε περίπου 2,5 χρόνια, κάνουν λόγο ακόμη και για συγκάλυψη.
Μια δίκη που θα κρίνει περισσότερα από ευθύνες
Η διαδικασία που ξεκινά στη Λάρισα δεν αφορά μόνο την απόδοση ποινικών ευθυνών. Αποτελεί ένα κρίσιμο τεστ για τη λειτουργία της Δικαιοσύνης, την αξιοπιστία των θεσμών και τη δυνατότητα του κράτους να απαντήσει σε μια συλλογική τραγωδία.
Η κοινωνία αναμένει απαντήσεις που υπερβαίνουν τα στενά όρια της ποινικής ευθύνης: ποιος γνώριζε, ποιος καθυστέρησε, ποιος αδιαφόρησε. Και κυρίως, αν το σύστημα μπορεί να αλλάξει ώστε να μην επαναληφθεί ποτέ ξανά μια τέτοια καταστροφή.
