Με αιχμές για τη στρατηγική της κυβέρνησης στην εξωτερική πολιτική, αλλά και με ευθείες καταγγελίες για διαφθορά και θεσμική εκτροπή, ο πρώην πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας ανέπτυξε από την Αλεξανδρούπολη το πολιτικό του στίγμα για την επόμενη περίοδο. Στην ομιλία του παρουσίασε την πρόταση για μια νέα «εθνική πυξίδα» στην ελληνική διπλωματία, ενώ ταυτόχρονα σκιαγράφησε το περίγραμμα ενός νέου πολιτικού εγχειρήματος που – όπως είπε – διαμορφώνεται μέσα από τη διαδικασία ανασύνθεσης της προοδευτικής παράταξης.
Η τοποθέτησή του κινήθηκε σε δύο άξονες: αφενός την ανάγκη επαναπροσδιορισμού της εξωτερικής πολιτικής της χώρας σε ένα ασταθές διεθνές περιβάλλον και αφετέρου την έντονη κριτική προς την κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη για ζητήματα διακυβέρνησης, θεσμών και οικονομικής πολιτικής.
Η «εθνική πυξίδα» ως στρατηγική επιλογή για τη χώρα
Κεντρικό σημείο της παρέμβασής του αποτέλεσε η έννοια της «εθνικής πυξίδας», την οποία παρουσίασε ως βασική προϋπόθεση για την άσκηση αποτελεσματικής εξωτερικής πολιτικής σε μια περίοδο αυξανόμενων γεωπολιτικών εντάσεων.
Ο πρώην πρωθυπουργός συνέδεσε την ανάγκη αυτή με τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και ειδικά με τον πόλεμο στο Ιράν, τονίζοντας ότι η στάση της Ελλάδας απέναντι σε τέτοιες κρίσεις δεν μπορεί να είναι αποτέλεσμα αυτόματων ευθυγραμμίσεων αλλά πρέπει να στηρίζεται σε σαφώς καθορισμένα εθνικά συμφέροντα.
Όπως υποστήριξε, η Ελλάδα χρειάζεται μια στρατηγική που να μην έχει «κολλημένη τη βελόνα» της σε συγκεκριμένα κέντρα ισχύος, αλλά να κινείται με ευελιξία στο διεθνές σύστημα. Στην αντίληψή του, μια τέτοια πολιτική θα έχει ως σταθερό σημείο αναφοράς την Ευρώπη και τα εθνικά συμφέροντα της χώρας, επιτρέποντας ταυτόχρονα διπλωματικούς διαύλους και προς άλλες γεωπολιτικές κατευθύνσεις.
Μια «εθνική πυξίδα», όπως είπε, σημαίνει ότι η Ελλάδα πρέπει να διατηρεί τη δυνατότητα να κινείται με αυτονομία και να επιλέγει κάθε φορά τη στάση που εξυπηρετεί τα συμφέροντά της, είτε πρόκειται για σχέσεις με τη Δύση είτε για επαφές με χώρες της Ανατολής ή του Νότου.
Η στάση απέναντι στις ΗΠΑ και η χρήση στρατιωτικών βάσεων
Στο πλαίσιο αυτό ο Αλέξης Τσίπρας αναφέρθηκε και στο ζήτημα της χρήσης στρατιωτικών εγκαταστάσεων της χώρας από συμμάχους, επισημαίνοντας ότι η Ελλάδα πρέπει να έχει τη δυνατότητα να θέτει όρια όταν θεωρεί ότι οι εξελίξεις μπορεί να την εκθέσουν σε κινδύνους.
Όπως σημείωσε, η έννοια της εθνικής πυξίδας περιλαμβάνει και την πολιτική βούληση να ειπωθεί «όχι» σε αιτήματα συμμάχων όταν οι στρατιωτικές επιχειρήσεις ή οι επιλογές τους ενδέχεται να εμπλέξουν τη χώρα σε συγκρούσεις που δεν εξυπηρετούν τα εθνικά της συμφέροντα.
Για να ενισχύσει το επιχείρημά του, παρέπεμψε στο παράδειγμα της Ισπανίας, υποστηρίζοντας ότι η κυβέρνηση της χώρας αυτής επέδειξε πολιτική αυτονομία σε αντίστοιχες περιπτώσεις.
Κριτική στη στρατηγική της κυβέρνησης Μητσοτάκη
Στο μεγαλύτερο μέρος της ομιλίας του ο πρώην πρωθυπουργός άσκησε έντονη κριτική στην κυβέρνηση, υποστηρίζοντας ότι η εξωτερική πολιτική της βασίζεται σε μια αντίληψη άνευ όρων ευθυγράμμισης με τις μεγάλες δυνάμεις.
Σύμφωνα με τον ίδιο, μετά τη ρητορική περί «σωστής πλευράς της ιστορίας» στον πόλεμο της Ουκρανίας, η κυβέρνηση φαίνεται να υιοθετεί πλέον την αντίληψη της «ισχυρής πλευράς της ιστορίας» στις εξελίξεις της Μέσης Ανατολής.
Κατά τον Αλέξη Τσίπρα, μια τέτοια στρατηγική μετατοπίζει το κέντρο βάρους από το διεθνές δίκαιο και τις αξίες σε μια πολιτική ευθυγράμμισης με τους ισχυρούς παίκτες του διεθνούς συστήματος. Αυτό, όπως υποστήριξε, δεν ενισχύει την ασφάλεια της χώρας αλλά δημιουργεί πρόσθετους κινδύνους.
Όπως εξήγησε, η άκριτη εμπλοκή της Ελλάδας σε διεθνείς στρατηγικές μπορεί να την καταστήσει μέρος των συγκρούσεων και πιθανό στόχο αντιποίνων, ενώ παράλληλα αποδυναμώνει την αξιοπιστία της σε κρίσιμα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής, όπως οι σχέσεις με την Τουρκία.
Οι ελληνοαμερικανικές σχέσεις και η ανάγκη ισορροπίας
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στις ελληνοαμερικανικές σχέσεις, επιχειρώντας μια σύγκριση μεταξύ της δικής του διακυβέρνησης και της σημερινής πολιτικής.
Όπως ανέφερε, η κυβέρνηση στην οποία ηγήθηκε εργάστηκε για την ενίσχυση των διμερών σχέσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες, όμως – όπως υποστήριξε – η επιδίωξη ήταν πάντοτε η δημιουργία μιας σχέσης αμοιβαίου οφέλους.
Σύμφωνα με τον ίδιο, οι διεθνείς συμμαχίες αποκτούν πραγματικό νόημα όταν βασίζονται σε ισορροπία συμφερόντων και όχι σε σχέσεις εξάρτησης. Σε αυτό το πλαίσιο τόνισε ότι οι συμφωνίες αμυντικής συνεργασίας πρέπει να συνοδεύονται από σαφείς όρους και ανταλλάγματα για την Ελλάδα.
Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, η χώρα χρειάζεται συμμάχους αλλά όχι «προστάτες», επαναλαμβάνοντας τη θέση ότι η ελληνική διπλωματία πρέπει να λειτουργεί με αυτονομία και στρατηγικό σχεδιασμό.
Η Κύπρος και η στρατηγική της Ανατολικής Μεσογείου
Στην ομιλία του ο πρώην πρωθυπουργός στάθηκε και στο ζήτημα της Κύπρου, τονίζοντας ότι η στήριξη της Κυπριακής Δημοκρατίας απέναντι σε απειλές και προκλήσεις αποτελεί βασική προτεραιότητα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής.
Παράλληλα προειδοποίησε ότι η εσωτερική πολιτική αντιπαράθεση στην Ελλάδα δεν πρέπει να οδηγεί σε ρητορικές που ενθαρρύνουν τη στρατιωτικοποίηση του νησιού, καθώς κάτι τέτοιο – όπως είπε – μπορεί να συμβάλει στην παγίωση της διχοτόμησης.
Σύμφωνα με τον Αλέξη Τσίπρα, η Ελλάδα πρέπει να παραμείνει προσηλωμένη σε μια στρατηγική που θα ενισχύει τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο και θα επιδιώκει διπλωματικές λύσεις στα ανοιχτά ζητήματα της περιοχής.
Πρόταση για διεθνή πρωτοβουλία στη Μεσόγειο
Στο ίδιο πλαίσιο κατέθεσε και μια συγκεκριμένη πρόταση διπλωματικής πρωτοβουλίας: τη σύγκληση συνόδου των χωρών του ευρωπαϊκού Νότου στην Κρήτη, με τη συμμετοχή εκπροσώπων αραβικών χωρών αλλά και της διεθνούς ναυτιλιακής κοινότητας.
Σκοπός μιας τέτοιας συνάντησης, όπως υποστήριξε, θα ήταν η ανάδειξη των επιπτώσεων των πολεμικών συγκρούσεων στην Ευρώπη και ιδιαίτερα στη Μεσόγειο, καθώς και η προώθηση πρωτοβουλιών για άμεση κατάπαυση του πυρός.
Κατά τον ίδιο, μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να συμβάλει στην προστασία της ελεύθερης ναυσιπλοΐας και στη σταθεροποίηση της ευρύτερης περιοχής.
Πολυδιάστατη διπλωματία και διεθνείς ισορροπίες
Ο Αλέξης Τσίπρας επανέλαβε επίσης τη θέση ότι η Ελλάδα πρέπει να επιστρέψει σε μια πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική, η οποία θα επιτρέπει τη διατήρηση διαύλων επικοινωνίας με όλες τις μεγάλες δυνάμεις.
Στο πλαίσιο αυτό αναφέρθηκε στη σημασία των επαφών με τη Ρωσία, επισημαίνοντας ότι ακόμη και χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως η Γαλλία, διατηρούν ανοιχτά κανάλια επικοινωνίας. Παράλληλα υπογράμμισε τη σημασία της ενίσχυσης των οικονομικών και διπλωματικών σχέσεων με την Κίνα, όπως – όπως είπε – κάνουν ήδη πολλές δυτικές χώρες.
Εσωτερική πολιτική: κοινωνία, θεσμοί και κόστος ζωής
Περνώντας στην εσωτερική πολιτική, ο πρώην πρωθυπουργός υποστήριξε ότι η ισχύς μιας χώρας δεν μπορεί να μετρηθεί μόνο με γεωπολιτικούς όρους αλλά και με την κατάσταση της κοινωνίας και των θεσμών της.
Όπως είπε, μια «ισχυρή Ελλάδα» δεν μπορεί να υπάρξει όταν η κοινωνία αντιμετωπίζει έντονες ανισότητες και υψηλό κόστος ζωής. Υποστήριξε επίσης ότι η σταθερότητα που επικαλείται η κυβέρνηση δεν μπορεί να είναι πραγματική όταν – όπως είπε – η πολιτική εξουσία βρίσκεται αντιμέτωπη με καταγγελίες για σκάνδαλα και θεσμικές παρεκκλίσεις.
Το σκάνδαλο των υποκλοπών και οι θεσμικές αιχμές
Στο σημείο αυτό επανήλθε στο ζήτημα των υποκλοπών, το οποίο χαρακτήρισε το μεγαλύτερο σκάνδαλο της μεταπολιτευτικής περιόδου.
Κατά τον Αλέξη Τσίπρα, η υπόθεση αυτή δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό αλλά μέρος ενός οργανωμένου μηχανισμού παρακολουθήσεων. Υποστήριξε επίσης ότι υπάρχουν στοιχεία και μαρτυρίες που αποκαλύπτουν την έκταση της υπόθεσης και ότι, αργά ή γρήγορα, οι υπεύθυνοι θα κληθούν να λογοδοτήσουν στη Δικαιοσύνη.
Τα σκάνδαλα των αναθέσεων και των συμβουλευτικών εταιρειών
Στη συνέχεια έκανε αναφορά σε σειρά άλλων υποθέσεων που, όπως είπε, συνθέτουν μια ευρύτερη εικόνα διαφθοράς στη δημόσια διοίκηση.
Μεταξύ αυτών ανέφερε τις υποθέσεις του ΟΠΕΚΕΠΕ, των προγραμμάτων κατάρτισης, των απευθείας αναθέσεων και των συμβάσεων με συμβουλευτικές εταιρείες.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στις συμβάσεις συμβουλευτικών υπηρεσιών, παρουσιάζοντας συγκριτικά στοιχεία μεταξύ του 2017 και του 2025.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρέθεσε, το 2017 είχαν συναφθεί 90 συμβάσεις με εταιρείες συμβούλων, χωρίς απευθείας αναθέσεις και με συνολική ετήσια δαπάνη περίπου 3,5 εκατομμυρίων ευρώ. Αντίθετα, το 2025 – όπως υποστήριξε – οι συμβάσεις έφτασαν τις 613, εκ των οποίων οι 403 πραγματοποιήθηκαν με απευθείας ανάθεση, ενώ η συνολική δαπάνη ανήλθε στα 585 εκατομμύρια ευρώ.
Κατά τον ίδιο, μόνο μέσα σε τρεις μήνες διατέθηκαν περίπου 200 εκατομμύρια ευρώ για συμβουλευτικές υπηρεσίες και τεχνική υποστήριξη έργων του Ταμείου Ανάκαμψης.
Το νέο πολιτικό εγχείρημα και η «ανασύνθεση της προοδευτικής παράταξης»
Κλείνοντας την ομιλία του, ο πρώην πρωθυπουργός αναφέρθηκε στο πολιτικό σχέδιο που – όπως είπε – διαμορφώνεται μέσα από τις επαφές του με την κοινωνία και τις περιοδείες του στη χώρα.
Σύμφωνα με τον ίδιο, οι συναντήσεις με πολίτες αποτυπώνουν μια ευρεία ανάγκη για ένα νέο ξεκίνημα που θα στηρίζεται σε τρεις βασικούς άξονες: την κοινωνική δικαιοσύνη, τη μείωση των ανισοτήτων και την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στους θεσμούς.
Ο Αλέξης Τσίπρας μίλησε για τη γέννηση ενός νέου πολιτικού κινήματος, το οποίο – όπως είπε – προκύπτει μέσα από τη διαδικασία ανασύνθεσης της προοδευτικής παράταξης και συγκροτείται από ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών και εμπειριών.
Σύμφωνα με την περιγραφή του, σε αυτή τη διαδικασία συμμετέχουν τόσο πολίτες χωρίς προηγούμενη πολιτική εμπλοκή όσο και πρόσωπα με εμπειρία στον δημόσιο βίο. Παράλληλα υπογράμμισε ότι στο εγχείρημα συναντώνται διαφορετικές γενιές: από τη γενιά του Πολυτεχνείου και της Μεταπολίτευσης μέχρι τους Millennials και τη Generation Z.
Κατά τον ίδιο, η συμμετοχή αυτή χαρακτηρίζεται από αυθόρμητη κινητοποίηση, αυτοοργάνωση και διάθεση προσφοράς, στοιχεία που – όπως εκτίμησε – μπορούν να αποτελέσουν τη βάση για ένα νέο πολιτικό κύμα τα επόμενα χρόνια.
