Η εκρηκτική αύξηση των ληξιπρόθεσμων ασφαλιστικών οφειλών επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα των ρυθμίσεων προς τον e-ΕΦΚΑ, με την κυβέρνηση να επεξεργάζεται ένα νέο μοντέλο εξατομικευμένων διακανονισμών. Το σχέδιο προβλέπει ρυθμίσεις που θα προσαρμόζονται στα χαρακτηριστικά κάθε οφειλέτη και θα μπορούν να φθάνουν ακόμη και τις 120 δόσεις, με τη συμβολή ιδιωτών συμβούλων που θα εισηγούνται λύσεις βιωσιμότητας.
Η συσσώρευση χρεών που έχουν πλέον ξεπεράσει τα 50 δισ. ευρώ, σε συνδυασμό με τη δυσκολία πληρωμής εισφορών από επαγγελματίες και αγρότες, δημιουργεί πίεση για ένα πιο ευέλικτο σύστημα αποπληρωμής. Στόχος του νέου πλαισίου είναι να ενισχυθεί η εισπραξιμότητα των οφειλών χωρίς να οδηγηθούν χιλιάδες μικροοφειλέτες σε οικονομικό αδιέξοδο.
Εκρηκτική αύξηση των χρεών προς τα ασφαλιστικά ταμεία
Τα στοιχεία των τελευταίων ετών καταγράφουν μια σταθερή διόγκωση των οφειλών προς τον e-ΕΦΚΑ. Στο τέλος του τρίτου τριμήνου του 2025 οι συνολικές ληξιπρόθεσμες οφειλές ανήλθαν στα 50,68 δισ. ευρώ, παρουσιάζοντας ετήσια αύξηση κατά 1,84 δισ. ευρώ.
Η αύξηση αυτή αποδίδεται κυρίως στα πρόσθετα τέλη και στις προσαυξήσεις που συσσωρεύονται με την πάροδο του χρόνου. Από το συνολικό ποσό, περίπου 29,84 δισ. ευρώ αφορούν κύριες οφειλές, ενώ τα πρόσθετα τέλη φθάνουν τα 20,84 δισ. ευρώ. Μάλιστα, μόνο σε έναν χρόνο τα πρόσθετα τέλη αυξήθηκαν κατά 1,58 δισ. ευρώ, γεγονός που επιβαρύνει περαιτέρω τους ήδη υπερχρεωμένους οφειλέτες.
Οι αριθμοί αποτυπώνουν και την πραγματική οικονομική πίεση που αντιμετωπίζουν οι μη μισθωτοί: ελεύθεροι επαγγελματίες, επιστήμονες και αγρότες. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, το 87,31% των οφειλετών χρωστά ποσά έως 30.000 ευρώ, γεγονός που δείχνει ότι το μεγαλύτερο μέρος των χρεών αφορά μικρές και μεσαίες οφειλές.
Ρυθμίσεις «κομμένες και ραμμένες» στον οφειλέτη
Το νέο σχέδιο που εξετάζεται προβλέπει ένα διαφορετικό μοντέλο ρύθμισης χρεών, το οποίο θα βασίζεται σε εξατομικευμένα κριτήρια. Οι δόσεις θα κυμαίνονται από 48 έως 120, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να δοθούν ακόμη περισσότερες, εφόσον αυτό κριθεί αναγκαίο για τη βιωσιμότητα της αποπληρωμής.
Οι ρυθμίσεις θα διαμορφώνονται με βάση σειρά παραμέτρων, όπως το ύψος της οφειλής, ο χρόνος δημιουργίας της, η προηγούμενη συμπεριφορά του οφειλέτη στις ρυθμίσεις, καθώς και η οικονομική κατάσταση της επιχείρησης. Παράλληλα θα εξετάζεται η δυνατότητα πραγματικής αποπληρωμής μετά τη ρύθμιση, ώστε να αποφεύγονται συμφωνίες που καταρρέουν σε σύντομο χρονικό διάστημα.
Το μοντέλο αυτό επιχειρεί να μετατοπίσει το βάρος από τις οριζόντιες ρυθμίσεις προς ένα πιο ευέλικτο σύστημα, το οποίο θα προσαρμόζεται στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε επαγγελματικής δραστηριότητας.
Ο ρόλος των ιδιωτών συμβούλων
Κεντρικό στοιχείο του σχεδιασμού είναι η συμμετοχή ιδιωτών συμβούλων που θα υποστηρίζουν τον e-ΕΦΚΑ στην επεξεργασία των ρυθμίσεων. Η κυβέρνηση σχεδιάζει την πρόσληψη ιδιωτικής εταιρείας ή κοινοπραξίας μέσω διεθνούς διαγωνισμού, διαδικασία που έχει ήδη καθυστερήσει περισσότερο από έναν χρόνο.
Οι ιδιώτες αναμένεται να αναλάβουν ρόλο τεχνικού συμβούλου. Θα αναλύουν τα οικονομικά στοιχεία των οφειλετών, θα αξιολογούν την πιθανότητα αποπληρωμής και θα εισηγούνται κατάλληλα σχήματα ρύθμισης είτε σε ατομικό επίπεδο είτε για ομάδες οφειλετών με κοινά χαρακτηριστικά.
Η αρμοδιότητα είσπραξης των οφειλών θα παραμείνει αποκλειστικά στο Κέντρο Είσπραξης Ασφαλιστικών Οφειλών (ΚΕΑΟ), το οποίο διατηρεί τον πλήρη έλεγχο των διαδικασιών. Οι ιδιώτες θα έχουν καθαρά υποστηρικτικό ρόλο, με στόχο την αύξηση της αποτελεσματικότητας των ρυθμίσεων.
Εξωδικαστικές λύσεις για μεγάλες οφειλές
Το κυβερνητικό σχέδιο προβλέπει και τη δυνατότητα εξωδικαστικού συμβιβασμού για μεγάλους οφειλέτες. Σε αυτές τις περιπτώσεις θα μπορεί να προσφέρεται μεγαλύτερος αριθμός δόσεων, προκειμένου να καταστεί εφικτή η σταδιακή αποπληρωμή χρεών που διαφορετικά θα παρέμεναν ανείσπρακτα.
Η επιλογή αυτή θεωρείται κρίσιμη για οφειλές που έχουν φτάσει σε επίπεδα τα οποία δύσκολα μπορούν να εξοφληθούν με τα υπάρχοντα εργαλεία ρύθμισης. Μέσω των εξωδικαστικών συμφωνιών επιδιώκεται να διασωθεί μέρος των απαιτήσεων του ασφαλιστικού συστήματος.
Ένα μέρος των χρεών δεν θα εισπραχθεί ποτέ
Παρά τις προσπάθειες για ενίσχυση των ρυθμίσεων, οι ίδιες οι εκθέσεις των αρμόδιων φορέων αναγνωρίζουν ότι ένα σημαντικό μέρος των οφειλών θεωρείται πρακτικά ανεπίδεκτο είσπραξης.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις του ΚΕΑΟ, περίπου το 20% των χρεών προς τον e-ΕΦΚΑ χαρακτηρίζεται χαμηλής ή μηδενικής εισπραξιμότητας. Το ποσό αυτό υπερβαίνει τα 10 δισ. ευρώ και αφορά κυρίως παλαιές οφειλές επιχειρήσεων που έχουν κλείσει ή βρίσκονται σε κατάσταση αδυναμίας πληρωμής.
Η πραγματικότητα αυτή ενισχύει την ανάγκη για ένα πιο λειτουργικό σύστημα ρυθμίσεων. Το ζητούμενο για την κυβέρνηση είναι να βρεθεί η ισορροπία ανάμεσα στη διασφάλιση των εσόδων του ασφαλιστικού συστήματος και στη δυνατότητα των επαγγελματιών να επιστρέψουν σταδιακά σε καθεστώς κανονικής ασφάλισης.
