Η κλιμάκωση της σύγκρουσης με το Ιράν φέρνει στο προσκήνιο ένα βαθύ ρήγμα στις διατλαντικές σχέσεις. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ζητά ενεργή στρατιωτική συμβολή από τους ευρωπαίους συμμάχους, κυρίως για την προστασία της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, ωστόσο, απορρίπτουν την προοπτική συμμετοχής στον πόλεμο, επικαλούμενες πολιτικούς, στρατηγικούς και οικονομικούς λόγους.
Η στάση αυτή έχει προκαλέσει την έντονη κριτική της Ουάσινγκτον, ενώ οι Ευρωπαίοι επιμένουν ότι η εμπλοκή τους θα μπορούσε να επιδεινώσει την κρίση αντί να τη λύσει.
Ένας πόλεμος που δεν ήταν ευρωπαϊκή επιλογή
Οι πρώτες στρατιωτικές επιθέσεις εναντίον του Ιράν πραγματοποιήθηκαν από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ χωρίς προηγούμενη διαβούλευση με τους Ευρωπαίους συμμάχους. Σε αντίθεση με προηγούμενες στρατιωτικές επιχειρήσεις, δεν συγκροτήθηκε διεθνής συμμαχία ούτε έγινε προσπάθεια πολιτικής νομιμοποίησης της επέμβασης σε διεθνές επίπεδο.
Στις πρώτες εβδομάδες της σύγκρουσης, η Ουάσινγκτον ζήτησε από ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες κυρίως τη χρήση στρατιωτικών βάσεων για την υποστήριξη των επιχειρήσεων. Η Γερμανία συναίνεσε άμεσα, ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο παρείχε περιορισμένη υποστήριξη. Η Ισπανία, αντίθετα, αρνήθηκε.
Καθώς όμως οι επιθέσεις του Ιράν στο Στενό του Ορμούζ άρχισαν να επηρεάζουν την παγκόσμια αγορά ενέργειας, ο Τραμπ ζήτησε από την Ευρώπη πιο ενεργό στρατιωτικό ρόλο. Το αίτημα αυτό συνοδεύτηκε, σύμφωνα με ευρωπαϊκές πηγές, από ελάχιστες επιχειρησιακές λεπτομέρειες, χωρίς σαφές χρονοδιάγραμμα ή διεθνή νομική κάλυψη.
Ο καγκελάριος της Γερμανίας, Φρίντριχ Μερτς, δήλωσε χαρακτηριστικά ότι η Ευρώπη δεν είχε συμμετοχή στην απόφαση για τον πόλεμο και συνεπώς δεν τίθεται θέμα γερμανικής στρατιωτικής εμπλοκής.
Το ΝΑΤΟ δεν θεωρείται αρμόδιο για τη σύγκρουση
Η Ουάσινγκτον επιχείρησε να συνδέσει το αίτημα για βοήθεια με τη λειτουργία της διατλαντικής συμμαχίας, δηλαδή του ΝΑΤΟ. Ωστόσο, ευρωπαίοι αξιωματούχοι απαντούν ότι η συμμαχία δεν λειτουργεί με αυτόν τον τρόπο.
Το άρθρο 5 της συνθήκης προβλέπει συλλογική άμυνα μόνο όταν ένα κράτος-μέλος δεχθεί επίθεση. Η διάταξη αυτή ενεργοποιήθηκε μόλις μία φορά στην ιστορία της συμμαχίας, μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της Επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου στις ΗΠΑ.
Η στρατιωτική εκστρατεία κατά του Ιράν θεωρείται από πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις προληπτική επιχείρηση και όχι περίπτωση συλλογικής άμυνας. Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, υπογράμμισε ότι η συμμαχία δεν εμπλέκεται άμεσα στη σύγκρουση, παρά μόνο μέσω περιορισμένης υποστήριξης από επιμέρους κράτη.
Αμφιβολίες για την αποτελεσματικότητα της στρατιωτικής παρουσίας
Ένας ακόμη λόγος επιφυλακτικότητας αφορά την ίδια τη στρατιωτική αποτελεσματικότητα μιας ναυτικής επιχείρησης.
Η ναυσιπλοΐα στο Στενό του Ορμούζ θεωρείται εξαιρετικά ευάλωτη. Ακόμη και μικρά οπλισμένα ταχύπλοα ή ασύμμετρες επιθέσεις μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές ζημιές σε δεξαμενόπλοια ή εμπορικά πλοία.
Αρκετοί Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εκτιμούν ότι ακόμη και η ισχυρή παρουσία του αμερικανικού ναυτικού δεν έχει καταφέρει να εξουδετερώσει πλήρως αυτή την απειλή. Με βάση αυτή την εκτίμηση, θεωρούν ότι η συμμετοχή ευρωπαϊκών ναυτικών δυνάμεων δύσκολα θα άλλαζε δραστικά την κατάσταση.
Ο φόβος ότι η στρατιωτική βοήθεια θα παρατείνει τον πόλεμο
Η ενεργειακή κρίση που προκαλείται από την ένταση στον Περσικό Κόλπο αυξάνει τις τιμές του πετρελαίου και επιβαρύνει οικονομικά τόσο την Ευρώπη όσο και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Παρά τη δυσκολία αυτή, αρκετοί Ευρωπαίοι ηγέτες εκτιμούν ότι η πίεση στις αγορές και στους καταναλωτές ίσως λειτουργεί ως βασικός παράγοντας που μπορεί να οδηγήσει την Ουάσινγκτον σε αναζήτηση διπλωματικής λύσης.
Σύμφωνα με ευρωπαϊκές διπλωματικές πηγές, οι αγορές και η αμερικανική κοινή γνώμη αποτελούν κρίσιμους παράγοντες για τις αποφάσεις του Τραμπ. Ένα παρατεταμένο ενεργειακό σοκ, ιδιαίτερα ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ, θα μπορούσε να αυξήσει την πολιτική πίεση για τερματισμό της σύγκρουσης.
Σε αυτό το πλαίσιο, αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες θεωρούν ότι η άμεση στρατιωτική εμπλοκή θα αφαιρούσε ένα από τα βασικά κίνητρα για αποκλιμάκωση.
Ο ευρωπαϊκός φόβος για το επόμενο κύμα αστάθειας
Πέρα από την ενεργειακή διάσταση, οι Ευρωπαίοι ανησυχούν για το γεωπολιτικό αποτέλεσμα ενός παρατεταμένου πολέμου. Το χειρότερο σενάριο για πολλές κυβερνήσεις της ηπείρου περιλαμβάνει ένα αποσταθεροποιημένο και οικονομικά κατεστραμμένο Ιράν.
Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να προκαλέσει νέα μεταναστευτικά κύματα από τη Μέση Ανατολή προς την Ευρώπη, επιβαρύνοντας περαιτέρω το ήδη εύθραυστο πολιτικό και κοινωνικό περιβάλλον της ηπείρου.
Για τον λόγο αυτό, η ευρωπαϊκή στρατηγική παραμένει προσανατολισμένη κυρίως στην αποκλιμάκωση και όχι στη στρατιωτική επέκταση της σύγκρουσης.
