Η κλιμάκωση της κρίσης στη Μέση Ανατολή και η εκτίναξη των τιμών ενέργειας δίνουν στη Μόσχα αφορμή για νέα προειδοποίηση προς τις Βρυξέλλες.
Ο Βλαντίμιρ Πούτιν άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο άμεσης διακοπής των ρωσικών προμηθειών φυσικού αερίου προς την Ευρώπη, συνδέοντας ευθέως την προοπτική αυτή με τα σχέδια της ΕΕ για πλήρη απεξάρτηση από το ρωσικό καύσιμο έως το 2027.
Προειδοποίηση με φόντο την κρίση στο Ιράν
Ο πρόεδρος της Ρωσίας, Βλαντίμιρ Πούτιν, δήλωσε από τη Μόσχα ότι η χώρα του θα μπορούσε «αυτή τη στιγμή» να σταματήσει τις εξαγωγές φυσικού αερίου προς την Ευρώπη, εφόσον αυτό εξυπηρετεί τα οικονομικά της συμφέροντα.
Η τοποθέτησή του ήρθε εν μέσω αναταράξεων στις διεθνείς αγορές ενέργειας, μετά τις επιθέσεις ΗΠΑ και Ισραήλ στο Ιράν και τα αντίποινα της Τεχεράνης σε χώρες του Κόλπου. Η παράλυση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ και το κλείσιμο μεγάλων ενεργειακών εγκαταστάσεων σε Κατάρ και Σαουδική Αραβία έχουν προκαλέσει άλμα στις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Ο Πούτιν απέδωσε την άνοδο των τιμών πετρελαίου τόσο στην «επίθεση κατά του Ιράν» όσο και στους δυτικούς περιορισμούς στο ρωσικό πετρέλαιο, ενώ σημείωσε ότι οι τιμές φυσικού αερίου στην Ευρώπη αυξάνονται επειδή οι αγοραστές εμφανίζονται διατεθειμένοι να πληρώσουν υψηλότερα ποσά λόγω της αβεβαιότητας στη Μέση Ανατολή.
«Σκέψη φωναχτά» ή στρατηγικό μήνυμα προς τις Βρυξέλλες;
Απαντώντας σε ερώτηση για τα ευρωπαϊκά σχέδια πλήρους απαγόρευσης εισαγωγών ρωσικού αερίου μέσω αγωγών έως τα τέλη του 2027 και για περιορισμό νέων βραχυπρόθεσμων συμβολαίων LNG από το 2026, ο Ρώσος πρόεδρος υποστήριξε ότι ίσως είναι «πιο κερδοφόρο» για τη Ρωσία να διακόψει από τώρα τις πωλήσεις προς την ευρωπαϊκή αγορά.
«Ανοίγουν άλλες αγορές. Ίσως είναι πιο συμφέρον να στραφούμε σε αυτές και να εδραιωθούμε εκεί», ανέφερε, διευκρινίζοντας ότι πρόκειται για «σκέψη φωναχτά» και όχι για ειλημμένη απόφαση. Παράλληλα, ανακοίνωσε ότι θα ζητήσει από την κυβέρνηση και τις ενεργειακές εταιρείες να εξετάσουν το ζήτημα.
Η αναφορά του σε «λανθασμένες πολιτικές» της Ευρώπης κατέδειξε ότι η ενεργειακή αντιπαράθεση παραμένει βασικό εργαλείο πίεσης της Μόσχας.
Από το 40% στο 6%: Η χαμένη αγορά της Ευρώπης
Πριν από την εισβολή στην Ουκρανία το 2022, η Ρωσία κάλυπτε περίπου το 40% των ευρωπαϊκών αναγκών σε φυσικό αέριο μέσω αγωγών. Σήμερα, σύμφωνα με στοιχεία της ΕΕ, το ποσοστό αυτό έχει περιοριστεί στο 6%.
Τη θέση της Ρωσίας στην ευρωπαϊκή αγορά έχουν ενισχύσει η Νορβηγία, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Αλγερία, που καλύπτουν το κενό μέσω αγωγών και υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Η ρωσική ενεργειακή υπερδύναμη έχει υποστεί σοβαρό πλήγμα. Ο κρατικός κολοσσός Gazprom, που το 2007 συγκαταλεγόταν στις τρεις μεγαλύτερες εταιρείες παγκοσμίως με κεφαλαιοποίηση άνω των 330 δισ. δολαρίων, αποτιμάται πλέον σε περίπου 40 δισ. δολάρια.
Στροφή στην Κίνα και «αξιόπιστοι εταίροι» στην Ανατολική Ευρώπη
Με την Ευρώπη να περιορίζει σταθερά την εξάρτησή της, η Μόσχα έχει επιταχύνει τη στροφή της προς την Ασία και κυρίως προς την Κίνα, τον μεγαλύτερο καταναλωτή και εισαγωγέα ενέργειας παγκοσμίως. Οι ροές πετρελαίου, αερίου μέσω αγωγών και LNG προς την κινεζική αγορά αποτελούν πλέον βασικό πυλώνα της ρωσικής στρατηγικής.
Την ίδια ώρα, ο Πούτιν ξεχώρισε ως «αξιόπιστους εταίρους» ορισμένες χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, όπως η Σλοβακία και η Ουγγαρία, αφήνοντας να εννοηθεί ότι η Ρωσία θα συνεχίσει να συνεργάζεται με όσους δεν υιοθετούν πλήρως τη γραμμή απεξάρτησης των Βρυξελλών.
Η προειδοποίηση του Κρεμλίνου αναδεικνύει ότι η ενεργειακή κρίση που πυροδότησε η σύγκρουση με το Ιράν επαναφέρει στο προσκήνιο το γεωπολιτικό ρίσκο για την Ευρώπη. Το ερώτημα πλέον αφορά το κατά πόσο η Μόσχα θα μετατρέψει τη «σκέψη φωναχτά» σε στρατηγική κίνηση με άμεσες επιπτώσεις στις ευρωπαϊκές οικονομίες.
