Μια έρευνα της aboutpeople για λογαριασμό του Progressive Lab σε Ελλάδα, Γαλλία, Σουηδία, Ρουμανία και Ηνωμένο Βασίλειο αποτυπώνει μια σύνθετη εικόνα για τη σχέση των πολιτών με τη δημοκρατία. Κοινός παρονομαστής και στις πέντε χώρες είναι η αμφισβήτηση της επάρκειας του πολιτικού συστήματος και του ευρωπαϊκού σχεδίου, η καχυποψία απέναντι στους θεσμούς και η αβεβαιότητα για το μέλλον.
Η ελληνική περίπτωση ξεχωρίζει για την ένταση των αντιφάσεών της: υψηλή δυσαρέσκεια για την καθημερινότητα και τους θεσμούς, αλλά ταυτόχρονα ισχυρή προσήλωση στο δημοκρατικό ιδεώδες.
Ο δείκτης δυσαρέσκειας: Πρώτοι στην απαισιοδοξία
Στην προσωπική οικονομική κατάσταση, οι Ελληνες δηλώνουν σε ποσοστό 55% δυσαρεστημένοι — το υψηλότερο μεταξύ των πέντε χωρών. Ακολουθούν η Ρουμανία (42,4%) και η Σουηδία (40,1%). Αντίθετα, στο Ηνωμένο Βασίλειο το 57,2% δηλώνει ικανοποιημένο, ενώ στη Γαλλία το αντίστοιχο ποσοστό φτάνει στο 44,5%.
Η απαισιοδοξία στην Ελλάδα διαπερνά και τη διαγενεακή σύγκριση. Το 59,9% θεωρεί ότι ζει χειρότερα από τους γονείς του, ενώ το 72,9% εκτιμά ότι τα σημερινά παιδιά 10-17 ετών θα ζήσουν χειρότερα από τη δική του γενιά — η πιο αρνητική επίδοση στην έρευνα.
Παράλληλα, οι Ελληνες συζητούν συχνά πολιτική (40,6%), αλλά αισθάνονται αποστασιοποιημένοι από τα κόμματα: το 61,3% δηλώνει «όχι και τόσο» ή «καθόλου» κοντά στο κόμμα που ψήφισε. Στην εκλογική αστάθεια μάς ξεπερνά μόνο η Ρουμανία.
Πίστη στη δημοκρατία, δυσπιστία στους θεσμούς
Η αντίφαση κορυφώνεται στο πεδίο των αξιών. Το 78,8% των Ελλήνων συμφωνεί ότι, παρά τα προβλήματά της, δεν υπάρχει καλύτερο πολίτευμα από τη δημοκρατία — το υψηλότερο ποσοστό μεταξύ των χωρών της έρευνας (μέσος όρος 71,9%).
Την ίδια στιγμή, το 76% δηλώνει δυσαρεστημένο από τον τρόπο λειτουργίας της δημοκρατίας στην Ελλάδα. Η εμπιστοσύνη στους θεσμούς παραμένει χαμηλή: 20,4% για τα κόμματα, 15,3% για τα ΜΜΕ, 11,3% για τις ΜΚΟ, 32,8% για τις Ανεξάρτητες Αρχές και 30,9% για τη Δικαιοσύνη.
Ωστόσο, η απόρριψη αυταρχικών λύσεων είναι σαφής. Μόλις 16,6% δηλώνει ότι θα μπορούσε να ανεχθεί δικτατορία και 16% έναν αυταρχικό ηγέτη. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το 68,9% απορρίπτει την ιδέα ενός αποτελεσματικού αλλά κανόνες-παραβιάζοντος ηγέτη.
Διαφθορά και μεγάλα συμφέροντα στο επίκεντρο
Στην Ελλάδα, το κυρίαρχο αίτημα για τη βελτίωση της δημοκρατίας είναι μια πολιτική απαλλαγμένη από διαφθορά (35,2%). Ως βασικό πρόβλημα αναδεικνύεται η πεποίθηση ότι οι αποφάσεις επηρεάζονται καθοριστικά από μεγάλα οικονομικά συμφέροντα (29,1%), καθώς και η έλλειψη ουσιαστικής λογοδοσίας πολιτικών και κομμάτων (28,9%).
Η άνοδος της άκρας Δεξιάς αξιολογείται ως κίνδυνος για τη δημοκρατία από το 66,5% των Ελλήνων — το υψηλότερο ποσοστό μεταξύ των πέντε χωρών. Παρ’ όλα αυτά, σε όλες τις χώρες καταγράφονται μειοψηφικά αλλά υπολογίσιμα ποσοστά πολιτών που δεν θεωρούν την Ακροδεξιά απειλή, στοιχείο που λειτουργεί ως προειδοποιητικό σήμα για τις δημοκρατικές δυνάμεις.
Κόμματα σε κρίση, πολίτες σε απόσταση
Ο διευθυντής της aboutpeople, Πέτρος Ιωαννίδης, επισημαίνει την παρουσία «μειοψηφικών αλλά ισχυρών αντικοινοβουλευτικών απόψεων» και τη διάχυτη δυσπιστία απέναντι σε θεσμούς και ελίτ.
Από την πλευρά του, ο συντονιστής του Progressive Lab και πρώην υπουργός Οικονομικών Φίλιππος Σαχινίδης τονίζει ότι τα κόμματα έχουν απαξιωθεί στη συνείδηση των πολιτών. Χωρίς κόμματα με ουσιαστική συμμετοχή και αποδοχή, η κοινοβουλευτική δημοκρατία αποδυναμώνεται. Η επανεξέταση του θεσμικού τους πλαισίου και η ουσιαστική συμμετοχή των πολιτών προβάλλουν ως αναγκαία άμυνα απέναντι στις δημοκρατικές πιέσεις.
Ο ίδιος επισημαίνει ότι, παρά τις θετικές μακροοικονομικές επιδόσεις της τελευταίας τριετίας, μόλις το 15,7% δηλώνει ικανοποιημένο από την οικονομική του κατάσταση. Η ανάπτυξη δεν διαχέεται ομοιόμορφα στην κοινωνία.
Μια άβολη ισορροπία στην Ευρώπη
Ο καθηγητής του University of Manchester Δημήτρης Παπαδημητρίου σημειώνει ότι οι παραδοσιακές διαιρέσεις μεταξύ «δυτικής», «ανατολικής» και «νότιας» Ευρώπης υποχωρούν. Η Ρουμανία, παρά την ταχεία ανάπτυξη, δεν εδραιώνει μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στη φιλελεύθερη δημοκρατία. Η Σουηδία βλέπει την εμπιστοσύνη στους θεσμούς της να μειώνεται. Η Γαλλία και, σε μικρότερο βαθμό, το Ηνωμένο Βασίλειο βιώνουν βαθιά πολιτική κρίση.
Η Ελλάδα ισορροπεί σε ένα ενδιάμεσο και εύθραυστο σημείο: γενικευμένη κρίση εμπιστοσύνης στους θεσμούς, έντονη κοινωνική απαισιοδοξία και ταυτόχρονα μια επίμονη, έστω και νεφελώδης, πίστη στα ιδανικά της δημοκρατίας. Σε αυτή την ένταση ανάμεσα στη δυσπιστία και την προσήλωση κρίνεται το επόμενο κεφάλαιο του πολιτικού της κύκλου.
