Η ιστορία διασώζεται συχνά σε αντικείμενα που δεν προορίζονταν να γίνουν αρχεία. Σε φωτογραφίες ξεχασμένες σε ένα συρτάρι, σε άλμπουμ που ταξίδεψαν σιωπηλά μέσα στον χρόνο. Όταν τέτοια τεκμήρια επανεμφανίζονται, μετατρέπονται σε γέφυρες ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, αποκαθιστώντας πρόσωπα και στιγμές που κινδύνευσαν να σβήσουν.
Κάτι αντίστοιχο συνέβη με ένα φωτογραφικό άλμπουμ Γερμανού στρατιώτη της εισβολής του 1941. Ανάμεσα στις εικόνες της πορείας της μονάδας του από την Κεντρική Ευρώπη προς την Ελλάδα, διασώζονταν οκτώ σπάνιες φωτογραφίες Ελλήνων αξιωματικών και στρατιωτών της Γραμμή Μεταξά πριν από τη γερμανική επίθεση. Εικόνες που δεν ανήκαν στον κάτοχό του, αλλά διαφυλάχθηκαν στις σελίδες ενός προσωπικού άλμπουμ και, έπειτα από ογδόντα και πλέον χρόνια, επέστρεψαν στον τόπο όπου τραβήχτηκαν.
Το άλμπουμ ενός Ορεινού Κυνηγού της 5ης Μεραρχίας
Στις προθήκες του Κέντρο Μνήμης Μπέλλες Β΄ Π.Π., στο Νέο Πετρίτσι Σερρών, ξεχωρίζουν μια φωτογραφική μηχανή και ένα άλμπουμ. Ανήκαν σε Γερμανούς Ορεινούς Κυνηγούς της 5η Ορεινή Μεραρχία της Βέρμαχτ, που συμμετείχαν στις επιχειρήσεις κατά των οχυρών του Μπέλλες τον Απρίλιο του 1941, στο πλαίσιο της επιχείρησης «Μαρίτα».
Οι λεγόμενοι Ορεινοί Κυνηγοί, επίλεκτες μονάδες της εποχής, προέρχονταν συχνά από εύπορες οικογένειες της Γερμανίας και της Αυστρίας και είχαν τη δυνατότητα να φέρουν μαζί τους φωτογραφικές μηχανές, όπως μια Zeiss Ikon που εντοπίστηκε σε εγκαταλελειμμένη στοά της Γραμμής Μεταξά. Κατέγραφαν τοπία, πόλεις, στιγμές της στρατιωτικής καθημερινότητας, δημιουργώντας αναμνηστικά άλμπουμ που προμήθευε η ίδια η μονάδα.
Το συγκεκριμένο άλμπουμ αποτυπώνει την πορεία από την Αυστρία προς τη Ρουμανία, τη Βουλγαρία και την Ελλάδα, από το Μπέλλες έως την Κρήτη. Εντυπωσιακό είναι ότι δεν περιλαμβάνει εικόνες από τη στιγμή των μαχών, αλλά από το διάστημα που ακολούθησε. Διασώζονται έτσι πολύτιμες φωτογραφίες των έργων της Γραμμής Μεταξά αμέσως μετά την κατάληψή τους, όπως των οχυρών Ιστίμπεη και Κελκαγιά, ενώ στη συνέχεια η αφήγηση κατεβαίνει γεωγραφικά προς τη Θεσσαλονίκη και την Αθήνα. Στο τέλος, ο κάτοχος του άλμπουμ εμφανίζεται τραυματισμένος σε νοσοκομείο, πριν η αφήγηση περάσει σε πιο προσωπικές, οικογενειακές στιγμές.
Οκτώ εικόνες πριν από την καταιγίδα
Ξεχωριστή βαρύτητα έχουν οι οκτώ φωτογραφίες που απεικονίζουν Έλληνες αξιωματικούς και στρατιώτες της Γραμμής Μεταξά πριν από τον πόλεμο. Πρόκειται για λήψεις που πιθανότατα προέρχονταν από προσωπικό άλμπουμ ή από συρτάρι γραφείου αξιωματικού. Η παρουσία τους στο άλμπουμ ενός Γερμανού στρατιώτη παρέμενε για χρόνια αίνιγμα.
Ο Παναγιώτης Σαββίδης, μέλος της Κοιν.Σ.Επ. «Άγκιστρο Δράση», που διαχειρίζεται το Κέντρο Μνήμης Μπέλλες, εξηγεί ότι το άλμπουμ αποκτήθηκε μέσω διεθνούς διαδικτυακής πλατφόρμας. «Ανάμεσα στις φωτογραφίες που είχε τραβήξει ο κάτοχός του, ανακαλύψαμε εικόνες Ελλήνων αξιωματικών και στρατιωτών ενός οχυρού του Μπέλλες πριν από τη γερμανική επίθεση. Το πώς κατέληξαν στα χέρια του παρέμενε αίνιγμα. Το γεγονός ότι τις διαφύλαξε στο προσωπικό του άλμπουμ, αντί να τις καταστρέψει, έχει ιδιαίτερη σημασία», σημειώνει.
Η ταυτοποίηση στο Πολεμικό Μουσείο
Η οριστική απάντηση δόθηκε το 2021, σε εκδήλωση στο Πολεμικό Μουσείο Αθηνών για τα 80 χρόνια από τη Μάχη των Οχυρών. Εκεί εμφανίστηκε ο γιος του διοικητή του Οχυρού Αρπαλούκι, ταγματάρχη Δημήτριου Καραθάνου, με φάκελο φωτογραφιών που είχε τραβήξει ο πατέρας του πριν από τη γερμανική επίθεση. Οι μισές από αυτές ταυτίζονταν με τις εικόνες του άλμπουμ.
Η σύμπτωση πιστοποίησε την προέλευση των φωτογραφιών από το οχυρό Αρπαλούκι του Μπέλλες, το οποίο εκκενώθηκε κατά τη διάρκεια των μαχών. Τα οκτώ αυτά καρέ αποτελούν σήμερα μοναδικά ντοκουμέντα της Γραμμής Μεταξά πριν από την έναρξη της γερμανικής επίθεσης.
Ένα κομμάτι μνήμης που επέστρεψε
Οι φωτογραφίες της φρουράς του οχυρού Αρπαλούκι διασώθηκαν από τα χέρια ενός αντιπάλου και επέστρεψαν, έπειτα από δεκαετίες, στον τόπο όπου τραβήχτηκαν. Μαζί τους επέστρεψε και ένα κομμάτι συλλογικής μνήμης, που θα μπορούσε να είχε χαθεί οριστικά.
Σήμερα, το Κέντρο Μνήμης Μπέλλες Β΄ Π.Π. λειτουργεί ως σύγχρονος χώρος ιστορίας και εμπειρίας. Αυθεντικά κειμήλια της Μάχης των Οχυρών συνδυάζονται με διαδραστικές εφαρμογές και τεχνολογίες εικονικής πραγματικότητας, προσφέροντας στον επισκέπτη τη δυνατότητα να προσεγγίσει τα γεγονότα του 1941 με τρόπο βιωματικό. Ένα γερμανικό άλμπουμ, που προοριζόταν για προσωπικό ενθύμιο, κατέληξε να αποτελεί ζωντανό τεκμήριο της ελληνικής μνήμης.
Πηγή: ΑΠΕ
