Η υγεία και η ασφάλεια στην εργασία αντιμετωπίζεται συχνά σαν μία υποστηρικτική και διαδικαστική λειτουργία, που αφορά κάποιες τυπικές υποχρεώσεις και μέτρα που πρέπει να ληφθούν. Τα οφέλη της υγείας και της ασφάλειας, όμως, είναι πολλαπλά και όχι πάντοτε άμεσα ορατά. Ένα ατύχημα που αποφεύχθηκε δεν θα γίνει ποτέ αντιληπτό.
Του Αντώνη Ταργουτζίδη*
Αντίστοιχα και η διαχείριση του επαγγελματικού κινδύνου, είναι μία σημαντική διαδικασία που απαιτεί γνώσεις, εξειδίκευση και προσπάθεια. Ούτε οι κίνδυνοι είναι προφανείς, ούτε και τα μέτρα που θα πρέπει να ληφθούν. Στη συνέχεια θα γίνει μια προσπάθεια συνοπτικής παρουσίασης των σημαντικότερων βημάτων για τη διαχείριση του επαγγελματικού κινδύνου, σε συνάφεια με τη διαδικασία που ορίζεται και στο πρότυπο ISO31000:2018 για τη διαχείριση των κινδύνων.
Για να διαχειριστούμε τον κίνδυνο θα πρέπει πρώτα από όλα να κατανοήσουμε το πλαίσιό του, στο συγκεκριμένο εργασιακό χώρο. Ο κάθε χώρος εργασίας είναι διαφορετικός. Σε κάποιους χώρους μπορεί να υπάρχει έντονη παρουσία κοινού, γειτνίαση με επικίνδυνες εγκαταστάσεις, κίνδυνος για το ευρύτερο κοινό ή άλλα χαρακτηριστικά που διαφοροποιούν τον κίνδυνο. Επίσης, το νομοθετικό πλαίσιο μπορεί να διαφέρει ανάλογα με τον κλάδο ή τη δραστηριότητα της επιχείρησης. Η κατανόηση του πλαισίου είναι απαραίτητη πριν ξεκινήσουμε την εκτίμηση, δηλαδή τα τρία βασικά βήματα της διαχείρισης κινδύνου.
Το πρώτο από αυτά τα στάδια είναι ο εντοπισμός των κινδύνων. Συχνά υπάρχει η αίσθηση ότι οι κίνδυνοι είναι προφανείς και μπορούμε να τους εντοπίσουμε διαισθητικά, αλλά αυτό που συχνά συμβαίνει είναι κάτι που δεν είχαμε προβλέψει. Ο εντοπισμός των κινδύνων πρέπει να γίνεται συστηματικά με συγκεκριμένη μεθοδολογία που θα επιτρέπει την τεκμηρίωση και τον έλεγχο. Όλοι οι υλικοί, οργανωσιακοί και ανθρώπινοι παράγοντες θα πρέπει να εξετάζονται διεξοδικά.
Από μία τέτοια διαδικασία θα προκύψουν πολλοί δυνητικοί κίνδυνοι. Δεν είναι, όμως, όλοι ίδιοι. Κάποιοι μπορεί να είναι πιθανότεροι ή οι συνέπειές τους να είναι μεγαλύτερες. Τα δύο αυτά χαρακτηριστικά είναι που καθορίζουν το μέγεθος του κινδύνου. Όλοι οι κίνδυνοι πρέπει να αξιολογούνται και να ιεραρχούνται ώστε να κατευθύνονται με τον καλύτερο τρόπο οι προσπάθειες για τη μείωσή τους. Και η αξιολόγηση των κινδύνων πρέπει να γίνεται συστηματικά, καθώς ούτε και αυτή μπορεί να γίνει διαισθητικά. Ο κίνδυνος που μας τραβά την προσοχή, είτε λόγω των εμπειριών μας, είτε γιατί είναι προφανής, δεν είναι απαραίτητα και ο μεγαλύτερος.
Το επόμενο βήμα, η αντιμετώπιση των κινδύνων, είναι επίσης απαιτητικό. Πέρα από τα μέτρα ασφαλείας που ορίζονται από τη Νομοθεσία, θα πρέπει να λαμβάνονται και όποια επιπλέον χρειαστούν για τα χαρακτηριστικά του συγκεκριμένου χώρου εργασίας. Τα μέτρα δεν πρέπει να είναι περιστασιακά, αλλά να ανταποκρίνονται σε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο ασφαλούς λειτουργίας, το οποίο θα μπορεί να ελέγχεται τακτικά.
Πέρα από τα τρία βασικά βήματα της εκτίμησηςκινδύνου, η διαχείριση δεν μπορεί να είναι ολοκληρωμένη χωρίς τις τρεις υποστηρικτικές λειτουργίες. Η πρώτη και σημαντικότερη από αυτές είναι η επικοινωνία και διαβούλευση. Ούτε ο εντοπισμός, ούτε η αξιολόγηση, αλλά ούτε και η λήψη μέτρων για τον κίνδυνο μπορεί να γίνει ερήμην αυτών που εμπλέκονται σε αυτόν. Ο κίνδυνος και η διαχείρισή του δεν είναι μία αποκλειστικά τεχνική διαδικασία. Τόσο η πληρότητα, όσο και η εφαρμογή του οποιουδήποτε σχεδιασμού, απαιτεί τη συμμετοχή και διαβούλευση τόσο των εργαζομένων, όσο και όλων των εμπλεκόμενων. Όλα τα μέτρα θα πρέπει να έχουν ένα σχέδιο επικοινωνίας, αφού η γνώση και αποδοχή από πλευράς των εμπλεκόμενων είναι απαραίτητο στοιχείο για την αποτελεσματική εφαρμογή τους.
Η συστηματική διαχείριση του κινδύνου περιλαμβάνει επίσης καταγραφές και αναφορές. Κάποιες από αυτές είναι καθορισμένες από τη Νομοθεσία, ενώ κάποιες άλλες θα πρέπει να γίνονται κατά περίπτωση για να υποστηρίξουν την αποτελεσματικότητα της διαχείρισης. Σε κάθε περίπτωση όλα τα βήματα, οι κίνδυνοι και τα μέτρα προστασίας, πρέπει να καταγράφονται ώστε να μπορούν να ελέγχονται συστηματικά.
Η τρίτη υποστηρικτική λειτουργία είναι η παρακολούθηση και αναθεώρηση. Τα πάντα αλλάζουν σε ένα χώρο εργασίας, μαζί τους και οι κίνδυνοι που συνδέονται με αυτά. Ο σχεδιασμός για την υγεία και την ασφάλεια δεν είναι μία άσκηση που θα πρέπει να γίνει μία φορά και να τεθεί στο αρχείο, αλλά θα πρέπει να προσαρμόζεται συνεχώς για να απεικονίζει την εικόνα της υγείας και ασφάλειας του χώρου εργασίας.
Το σημαντικότερο στοιχείο, όμως, για τη διαχείριση των επαγγελματικών κινδύνων είναι η δέσμευση από όλους τους εμπλεκομένους, ώστε να αντιμετωπίζεται σαν μία σημαντική και ουσιαστική και όχι τυπική και υποχρεωτική διαδικασία.
*Υπεύθυνος Προγραμματισμού και Συντονισμού ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε. (Ελληνικό Ινστιτούτο Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία)