Με μήνυμα προς τους πολίτες και παράλληλη επιστολή προς τους βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης κήρυξε την έναρξη του εθνικού διαλόγου για τη Συνταγματική Αναθεώρηση, δίνοντας το στίγμα μιας διαδικασίας που, όπως τονίζεται από την κυβέρνηση, φιλοδοξεί να αλλάξει το ίδιο το υπόδειγμα διακυβέρνησης της χώρας.
Η εσωτερική διαβούλευση στο κυβερνών κόμμα προηγείται, με στόχο η τελική πρόταση να διαμορφωθεί μέσα στον Μάρτιο και στη συνέχεια να τεθεί προς συζήτηση με τα υπόλοιπα κόμματα.
Κυβερνητικά στελέχη περιγράφουν την πρωτοβουλία ως «τολμηρή και φιλόδοξη», υπογραμμίζοντας ότι δεν πρόκειται για αποσπασματικές αλλαγές, αλλά για μια συνολική αναθεώρηση που θα ανταποκρίνεται στις προκλήσεις του 21ου αιώνα.
Από το Σύνταγμα του 1975 στον 21ο αιώνα
Στο μήνυμά του, ο πρωθυπουργός αναγνωρίζει τον ιστορικό ρόλο του Συντάγματος του 1975, το οποίο, όπως σημειώνει, επί πέντε δεκαετίες εξασφάλισε πολιτική ομαλότητα και σταθερότητα. Ταυτόχρονα, όμως, το χαρακτηρίζει κείμενο που «ανήκει στον 20ό αιώνα», τονίζοντας την ανάγκη για μεγάλες θεσμικές τομές που θα ενισχύουν το κύρος των θεσμών και την εμπιστοσύνη των πολιτών.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης συνδέει ευθέως τη Συνταγματική Αναθεώρηση με τις νέες πραγματικότητες, όπως η τεχνητή νοημοσύνη και η κλιματική κρίση, επισημαίνοντας ότι το θεσμικό πλαίσιο της χώρας οφείλει να συμβαδίζει με τα δεδομένα της εποχής.
Άρθρο 86 και ευθύνη υπουργών στο επίκεντρο
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην αλλαγή του άρθρου 86 για την ποινική ευθύνη των υπουργών. Ο πρωθυπουργός επαναλαμβάνει τη διαχρονική του θέση υπέρ της αποφασιστικότερης συμμετοχής τακτικών δικαστών στις σχετικές υποθέσεις, υπενθυμίζοντας ότι υπερασπίζεται την αναθεώρηση του συγκεκριμένου άρθρου εδώ και δύο δεκαετίες.
Η παρέμβαση αυτή εντάσσεται, σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, στη συνολική προσπάθεια αποκατάστασης της εμπιστοσύνης των πολιτών προς το πολιτικό σύστημα και αντιμετώπισης της αίσθησης ατιμωρησίας που έχει καλλιεργηθεί διαχρονικά.
Δημόσιο, μονιμότητα και «βαθύ κράτος»
Σαφές είναι και το στίγμα των προθέσεων της κυβέρνησης ως προς τη δημόσια διοίκηση. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης μιλά για μάχη με το «βαθύ κράτος» και θέτει ευθέως το ζήτημα της μονιμότητας στο Δημόσιο, υποστηρίζοντας ότι πρέπει να επαναπροσδιοριστεί σε νέα βάση.
Σύμφωνα με το πρωθυπουργικό μήνυμα, μια σύγχρονη, φιλική και αποτελεσματική δημόσια διοίκηση οφείλει να λειτουργεί με κινητήρια δύναμη τη διαρκή αξιολόγηση, στοιχείο που προϋποθέτει θεσμικές αλλαγές συνταγματικού χαρακτήρα.
Μη κρατικά Πανεπιστήμια και αλλαγή του άρθρου 16
Στην ατζέντα της αναθεώρησης περιλαμβάνεται και το άρθρο 16, με τον πρωθυπουργό να επαναλαμβάνει τη θέση του υπέρ της άρσης του «αναχρονιστικού μονοπωλίου» στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και της ίδρυσης μη κρατικών πανεπιστημίων.
Η συγκεκριμένη πρόταση αποτελεί ένα από τα πλέον πολιτικά φορτισμένα ζητήματα της αναθεώρησης και αναμένεται να βρεθεί στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης με την αντιπολίτευση, καθώς αγγίζει τον πυρήνα της δημόσιας συζήτησης για τον χαρακτήρα της ανώτατης εκπαίδευσης στη χώρα.
Δικαιοσύνη και Πρόεδρος της Δημοκρατίας
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναφέρεται επίσης στον τρόπο επιλογής της ηγεσίας της Δικαιοσύνης, εισηγούμενος μεγαλύτερη και ουσιαστικότερη συμμετοχή των ίδιων των δικαστών, ως πρόσθετη θωράκιση της ανεξαρτησίας του θεσμού.
Παράλληλα, προτείνει αλλαγές και στον θεσμό του Προέδρου της Δημοκρατίας, με την καθιέρωση μίας και μόνο εξαετούς θητείας, κίνηση που, σύμφωνα με το κυβερνητικό επιτελείο, αποσκοπεί στην ενίσχυση της θεσμικής σταθερότητας και στην αποσύνδεση της προεδρικής εκλογής από μικροκομματικούς υπολογισμούς.
Δημοσιονομικές δικλίδες και ανάχωμα στον λαϊκισμό
Στον πυρήνα της προτεινόμενης αναθεώρησης εντάσσεται και η πρόβλεψη θεσμικών δικλίδων για τη μόνιμη δημοσιονομική ισορροπία και τη συνεπή κυβερνητική δράση. Ο πρωθυπουργός συνδέει ευθέως τις αλλαγές αυτές με την ανάγκη να αποτραπεί η επιστροφή σε «επικίνδυνα μονοπάτια λαϊκισμού», υπενθυμίζοντας το κόστος που, όπως σημειώνει, έχει πληρώσει η χώρα στο παρελθόν.
Η αναφορά αυτή προσδίδει σαφές πολιτικό και ιστορικό βάθος στη συζήτηση, τοποθετώντας τη Συνταγματική Αναθεώρηση ως εργαλείο πρόληψης μελλοντικών κρίσεων.
Κάλεσμα για συναινέσεις και υπέρβαση της τοξικότητας
Κλείνοντας το μήνυμά του, ο Κυριάκος Μητσοτάκης απευθύνει κάλεσμα προς κόμματα και πολίτες για έναν «εποικοδομητικό προβληματισμό» με θετικές προτάσεις και αίσθηση κοινής ευθύνης. Τονίζει ότι η ίδια η συνταγματική διαδικασία επιβάλλει την αναζήτηση συναινέσεων, αν στόχος είναι να επιτευχθούν ουσιαστικές αλλαγές στον καταστατικό χάρτη της χώρας.
Ο πρωθυπουργός εκφράζει, τέλος, την ευχή η διαδικασία της Συνταγματικής Αναθεώρησης να λειτουργήσει ως απάντηση στην τοξικότητα και τη στείρα κομματική περιχαράκωση, ανοίγοντας τον δρόμο για μια σύγχρονη ευρωπαϊκή δημοκρατία με ευρύτερη κοινωνική και πολιτική συναίνεση.
O πρωθυπουργός δήλωσε:
Σήμερα ανοίγουμε τον διάλογο για τη Συνταγματική Αναθεώρηση, κάνοντας πράξη μία ακόμη θεσμική μας δέσμευση. Ως Πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας, θέλησα να έχω πρώτα τις απόψεις της Κοινοβουλευτικής μας Ομάδας.
Έτσι, απευθύνομαι με επιστολή μου στα μέλη της, ώστε οι θέσεις τους να ενσωματωθούν στην τελική μας εισήγηση μέσα στον Μάρτιο. Πρόκειται, άλλωστε, για ένα ζήτημα το οποίο αφορά συνολικά τη δημόσια ζωή, αλλά, τελικά, και τον κάθε πολίτη ξεχωριστά. Είναι αλήθεια ότι επί 50 χρόνια το Σύνταγμα του 1975 εξασφάλισε ομαλότητα και πολιτική σταθερότητα. Είναι ένα κείμενο «ζωντανό».
Δεν παύει, ωστόσο, να ανήκει στον 20ό αιώνα. Συνεπώς, είναι καιρός να τολμήσουμε μεγάλες τομές, που θα ενισχύουν το κύρος των θεσμών και την εμπιστοσύνη των πολιτών, εισάγοντας ρυθμίσεις για την καλύτερη λειτουργία του πολιτεύματος απέναντι στις μεγάλες προκλήσεις της εποχής και συμβαδίζοντας με νέα δεδομένα, όπως η τεχνητή νοημοσύνη και η κλιματική κρίση.
Είναι γνωστό ότι πιστεύω βαθιά στην αποφασιστικότερη συμμετοχή τακτικών δικαστών σε υποθέσεις τυχόν ποινικής ευθύνης Υπουργών ενώ αυτοί ασκούν τα καθήκοντά τους. Την αλλαγή του άρθρου 86, άλλωστε, την υπερασπίζομαι εδώ και 20 χρόνια.
Το ίδιο σαφής είναι και η προσήλωσή μου στη μάχη με το «βαθύ κράτος». Γιατί μία δημόσια διοίκηση φιλική και αποτελεσματική πρέπει, πλέον, να έχει ως κινητήρια δύναμη τη διαρκή αξιολόγηση και να θέσει την έννοια της μονιμότητας σε μία εντελώς νέα βάση.
Έχω στηρίξει, επίσης, την άρση του αναχρονιστικού μονοπωλίου στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, με την ίδρυση και μη κρατικών πανεπιστημίων. Όπως και την προστασία του θεσμού του Προέδρου της Δημοκρατίας, με την καθιέρωση μίας και μόνο εξαετούς θητείας.
Ενώ έχω εισηγηθεί και τη μεγαλύτερη, πιο ουσιαστική συμμετοχή των ίδιων των δικαστών στην επιλογή της ηγεσίας των ανώτατων δικαστηρίων, μία πρόσθετη θωράκιση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης.
Επαναλαμβάνω ότι πρόθεσή μας είναι μία γενναία, μία τολμηρή Συνταγματική Αναθεώρηση, που θα απαντά στις ανάγκες των εξελίξεων. Γι’ αυτό θα πρέπει, οπωσδήποτε, να προβλέπει και δικλίδες οι οποίες θα εγγυώνται τη μόνιμη δημοσιονομική ισορροπία, τη συνεπή κυβερνητική δράση αλλά και την ορθότητα των κομματικών υποσχέσεων, ώστε η χώρα να μην διολισθήσει ποτέ ξανά στα επικίνδυνα μονοπάτια του λαϊκισμού. Αυτά που κρύβουν τις ολέθριες συνέπειες που προκαλούν. Κάτι που, δυστυχώς, έχουμε πληρώσει ακριβά.
Μοιράζομαι λοιπόν μαζί σας αυτές τις πρώτες σκέψεις, καλώντας κόμματα και πολίτες σε έναν εποικοδομητικό προβληματισμό. Με θετικές προτάσεις και αίσθηση της κοινής ευθύνης απέναντι στην πατρίδα και στο μέλλον. Ένα αίτημα της ίδιας της κοινωνίας, που αναζητά ευρύτερες συναινέσεις. Με επιχειρήματα ουσίας πέρα από κομματικές σκοπιμότητες και στόχο μία σύγχρονη ευρωπαϊκή δημοκρατία. Ένα δυναμικό βήμα προόδου που πρέπει αλλά και μπορούμε να κάνουμε όλοι μαζί.
Εξάλλου, το ίδιο το Σύνταγμα μας επιβάλλει να αναζητήσουμε συναινέσεις αν θέλουμε πραγματικά να πετύχουμε τις μεγάλες αλλαγές που χρειάζεται ο καταστατικός μας χάρτης. Εύχομαι η διαδικασία της Συνταγματικής Αναθεώρησης να αποτελέσει μια απάντηση στην τοξικότητα και τη στείρα κομματική περιχαράκωση που διακρίνει το πολιτικό μας σύστημα.
