Η Ουάσινγκτον κλιμακώνει τη στρατιωτική της παρουσία στον Περσικό Κόλπο, με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ να δηλώνει ότι καθοδηγείται από «τους δικούς του ηθικούς κανόνες» και να στέλνει ένα σαφές μήνυμα αποτροπής προς την Τεχεράνη.
Η αποστολή μιας «τεράστιας αρμάδας», με αιχμή το αεροπλανοφόρο «Αβραάμ Λίνκολν» και ισχυρή αεροναυτική συνοδεία, μεταφράζεται σε επίδειξη ισχύος που υπερβαίνει τον συμβολισμό και προσεγγίζει την επιχειρησιακή ετοιμότητα για πραγματική εμπλοκή.
Το αμερικανικό συγκρότημα μάχης περιλαμβάνει περισσότερα από 80 μαχητικά αεροσκάφη, τρία καταδρομικά με αντιπυραυλικές δυνατότητες και πυραύλους Tomahawk, ενώ στην ευρύτερη περιοχή έχουν αναπτυχθεί ναρκαλιευτικά, δεκάδες μαχητικά στις βάσεις του Κατάρ και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, καθώς και συστοιχίες αντιαεροπορικής άμυνας και καταδιωκτικά-βομβαρδιστικά F-15. Το μήνυμα είναι διπλό: αποτροπή προς το Ιράν και καθησυχασμός προς τους περιφερειακούς συμμάχους.
Τι επιδιώκει ο Τραμπ
Ο ίδιος δηλώνει ότι «ελπίζει να μην χρειαστεί να χρησιμοποιήσει» αυτή τη δύναμη, καλώντας παράλληλα την Τεχεράνη σε μια «δίκαιη συμφωνία» για το πυρηνικό της πρόγραμμα. Ωστόσο, οι όροι που θέτει η Ουάσινγκτον είναι πολύ αυστηρότεροι από το παρελθόν.
Μετά τα πλήγματα του Ιουνίου 2025 στις πυρηνικές εγκαταστάσεις, το τίμημα μιας νέας συμφωνίας έχει αυξηθεί αισθητά. Σύμφωνα με τον Φαρζάν Σαμπέτ από το Graduate Institute της Γενεύης, οι ΗΠΑ επιδιώκουν πλήρη παύση του εμπλουτισμού ουρανίου, περιορισμό των βαλλιστικών δυνατοτήτων και αποδυνάμωση του λεγόμενου «Άξονα της Αντίστασης», δηλαδή των περιφερειακών συμμάχων της Τεχεράνης όπως οι Χούθι και η Χεζμπολάχ.
Για την ιρανική ηγεσία, αυτά ισοδυναμούν με πολιτική συνθηκολόγηση. Ο Ντέιβιντ Κάλφα του Atlantic Middle East Forum εκτιμά ότι ο Τραμπ ενδέχεται να προτιμήσει στρατιωτικές ενέργειες περιορισμένης κλίμακας, ώστε να επιβεβαιώσει την αξιοπιστία των «κόκκινων γραμμών» του χωρίς να εμπλακεί σε έναν παρατεταμένο πόλεμο.
Η τακτική ταιριάζει με το πολιτικό του προφίλ: επιθετική ρητορική, στοχευμένη χρήση ισχύος και προσπάθεια να παρουσιαστεί το αποτέλεσμα ως «νίκη» στο εσωτερικό μέτωπο.
Το σενάριο των περιορισμένων πληγμάτων
Ένα πρώτο ενδεχόμενο αφορά χειρουργικά χτυπήματα. Αυτά θα μπορούσαν να στοχεύσουν ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου, δεξαμενόπλοια ή κρίσιμες στρατιωτικές υποδομές, με στόχο την οικονομική ασφυξία και την εξαναγκαστική επιστροφή στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Στρατιωτικά, θα περιλάμβαναν επιθέσεις σε αντιαεροπορικά συστήματα, βάσεις πυραύλων και drones, κατά το μοντέλο των πρόσφατων ισραηλινών επιχειρήσεων. Η αναλύτρια Εύα Κουλουριώτη εκτιμά ότι πιθανός στόχος θα ήταν οι Φρουροί της Επανάστασης και η πολιτοφυλακή Μπασίτζ, που συνδέονται άμεσα με την εσωτερική καταστολή.
Πρόκειται για μια λύση χαμηλότερου ρίσκου, που επιτρέπει κλιμάκωση υπό έλεγχο. Το πρόβλημα είναι ότι τέτοιες επιθέσεις συχνά δεν οδηγούν σε πολιτική αναδίπλωση αλλά σε αμοιβαία αντίποινα.
Η υπόθεση των μαζικών πληγμάτων και της αποσταθεροποίησης
Το δεύτερο, πολύ πιο επικίνδυνο, σενάριο αφορά εκτεταμένα πλήγματα με στόχο τον αποκεφαλισμό της ιρανικής ηγεσίας και την παράλυση της αλυσίδας διοίκησης. Αυτό θα σήμαινε χτυπήματα στην ανώτατη πολιτική και στρατιωτική ηγεσία, στις κύριες βάσεις, στο πυραυλικό πρόγραμμα και σε ό,τι απομένει από το πυρηνικό δίκτυο.
Ουσιαστικά πρόκειται για στρατηγική αλλαγής καθεστώτος. Ωστόσο, όπως επισημαίνουν ειδικοί, το ιρανικό σύστημα εξουσίας είναι ανθεκτικό, πολυεπίπεδο και προετοιμασμένο για τέτοια σενάρια. Μια αποτυχημένη απόπειρα αποσταθεροποίησης θα μπορούσε να οδηγήσει σε γενικευμένο πόλεμο σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.
Μέχρι στιγμής, δεν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι η Ουάσινγκτον έχει υιοθετήσει επίσημα αυτή τη στρατηγική, αν και η ρητορική αποτροπής αφήνει ανοιχτές όλες τις επιλογές.
Τα ιρανικά αντίποινα και ο κίνδυνος κλιμάκωσης
Το Ιράν, παρά τις απώλειες των τελευταίων ετών, διατηρεί σημαντική ισχύ. Διαθέτει 1.500 έως 2.000 βαλλιστικούς πυραύλους μέσου βεληνεκούς, πυραύλους κρουζ, αντιπλοϊκά συστήματα και στόλο ταχύπλοων σκαφών που μπορούν να απειλήσουν τη ναυσιπλοΐα στον Κόλπο και το στενό του Ορμούζ. Επιπλέον, έχει ενισχύσει το οπλοστάσιό του με περίπου 1.000 στρατηγικούς drones.
Σε περίπτωση αμερικανικής επίθεσης, η απάντηση θα μπορούσε να είναι ασύμμετρη και διάχυτη, με πλήγματα μέσω πληρεξουσίων σε Ιράκ, Συρία, Λίβανο και Υεμένη, αλλά και παρεμβολές στην παγκόσμια αγορά ενέργειας. Αυτό θα επηρέαζε άμεσα τις τιμές του πετρελαίου, τις θαλάσσιες μεταφορές και τη διεθνή οικονομία.
Ισορροπία αποτροπής ή προανάκρουσμα πολέμου
Η τρέχουσα ανάπτυξη δυνάμεων λειτουργεί ως πίεση διαπραγμάτευσης, αλλά ταυτόχρονα δημιουργεί συνθήκες ατυχήματος ή λανθασμένου υπολογισμού. Η ιστορία της περιοχής δείχνει ότι όταν συγκεντρώνονται τόσα μέσα σε μικρό γεωγραφικό χώρο, ένα επεισόδιο αρκεί για αλυσιδωτή κλιμάκωση.
Η στρατηγική Τραμπ βασίζεται στην ιδέα ότι η επίδειξη υπέρτερης ισχύος θα αναγκάσει τον αντίπαλο να υποχωρήσει. Το αντίθετο επιχείρημα, που διατυπώνεται από αναλυτές και διπλωμάτες, είναι ότι η Τεχεράνη, όταν πιέζεται υπαρξιακά, τείνει να σκληραίνει τη στάση της.
Το αποτέλεσμα θα κριθεί από το αν η στρατιωτική πίεση μεταφραστεί σε διπλωματική διέξοδο ή σε έναν ακόμη κύκλο σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή. Προς το παρόν, και οι δύο δρόμοι παραμένουν ανοιχτοί.
