Το ενδεχόμενο άμεσης στρατιωτικής σύγκρουσης ΗΠΑ–Ιράν επανέρχεται περιοδικά στο δημόσιο διάλογο, όμως η πραγματική εικόνα στην Ουάσιγκτον είναι πολύ πιο σύνθετη.
Η κυβέρνηση Τραμπ καλείται να κινηθεί μέσα σε ένα περιορισμένο αλλά πολυεπίπεδο πλαίσιο επιλογών, όπου ο στόχος δεν είναι μια θεαματική στρατιωτική νίκη, αλλά η σταδιακή αύξηση του κόστους για την Τεχεράνη, με τρόπο που οι ΗΠΑ να αποφύγουν τα τραύματα των προηγούμενων αμερικανικών επεμβάσεων στη Μέση Ανατολή.
Γιατί η χερσαία εισβολή θεωρείται εκτός συζήτησης
Η ιδέα μιας ευρείας στρατιωτικής εκστρατείας με δυνάμεις στο έδαφος αντιμετωπίζεται πλέον ως μη ρεαλιστική. Οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται αντιμέτωπες με σοβαρούς δημοσιονομικούς περιορισμούς, ενώ τα διδάγματα από το Ιράκ και το Αφγανιστάν έχουν εμπεδωθεί στο πολιτικό και στρατιωτικό κατεστημένο.
Η μακροχρόνια κατοχή μιας μεγάλης και κοινωνικά σύνθετης χώρας, όπως το Ιράν, δεν εγγυάται πολιτικά αποτελέσματα ανάλογα του κόστους. Επιπλέον, η εσωτερική πολιτική φθορά που προκάλεσε η αποχώρηση από το Αφγανιστάν λειτουργεί αποτρεπτικά για κάθε σκέψη επανάληψης ενός παρόμοιου εγχειρήματος.
Στοχευμένα πλήγματα από απόσταση ως ρεαλιστική επιλογή
Πιο πιθανό θεωρείται το σενάριο περιορισμένων αεροπορικών ή πυραυλικών επιχειρήσεων, σχεδιασμένων ώστε να πλήττουν κρίσιμες ιρανικές υποδομές χωρίς μαζική ανάπτυξη δυνάμεων. Η γεωγραφία παίζει καθοριστικό ρόλο: επιχειρήσεις από ευρωπαϊκή κατεύθυνση κρίνονται επιχειρησιακά ασφαλέστερες σε σχέση με διαδρομές που θα έφερναν αμερικανικά μέσα κοντά στη σφαίρα επιτήρησης της Κίνας. Το μοντέλο αυτό επιτρέπει επίδειξη ισχύος με ελεγχόμενο ρίσκο, αν και δεν προσφέρει από μόνο του λύση στο πολιτικό πρόβλημα.
Ασύμμετρες και χαμηλής ορατότητας επιχειρήσεις
Στον πυρήνα της αμερικανικής σκέψης βρίσκεται ένα ευρύ φάσμα εργαλείων που κινούνται κάτω από το όριο της ανοικτής σύρραξης. Πληροφοριακές επιχειρήσεις, κυβερνοεπιθέσεις, μυστικές αποστολές και στοχευμένες ενέργειες θεωρούνται οικονομικά και πολιτικά πιο διαχειρίσιμες. Η Ουάσιγκτον εκτιμά ότι το ιρανικό εσωτερικό περιβάλλον, με τις κοινωνικές εντάσεις και τις αντιφάσεις του, προσφέρει περισσότερα περιθώρια διείσδυσης σε σύγκριση με απολύτως κλειστά καθεστώτα. Η λογική είναι η σταδιακή αποδυνάμωση της κρατικής συνοχής και του ηθικού, όχι η άμεση ανατροπή μέσω στρατού.
Ο ρόλος του Ισραήλ ως επιταχυντής εξελίξεων
Η συνεργασία με το Ισραήλ λειτουργεί ως κρίσιμος πολλαπλασιαστής ισχύος. Το Τελ Αβίβ διαθέτει εμπειρία και δίκτυα που μπορούν να αξιοποιηθούν σε «χειρουργικές» επιχειρήσεις, όμως παραμένει εξαρτημένο από την αμερικανική υποστήριξη σε επίπεδο πληροφοριών και συντονισμού. Για τις ΗΠΑ, αυτή η συνεργασία προσφέρει ευελιξία, αλλά ταυτόχρονα ενέχει τον κίνδυνο ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης, καθώς το Ισραήλ έχει κάθε κίνητρο να διευρύνει την εμπλοκή.
Παρασκηνιακή διπλωματία και ανταλλάγματα
Παράλληλα με τα στρατιωτικά και μυστικά εργαλεία, η Ουάσιγκτον εξετάζει πολιτικές διαδρομές μέσω άτυπων διαπραγματεύσεων. Εμπειρίες από άλλα μέτωπα δείχνουν ότι ανταλλάγματα σε τρίτες περιοχές, συνδυασμένα με κυρώσεις και διεθνή απομόνωση, μπορούν να δημιουργήσουν ρωγμές στο εσωτερικό ενός καθεστώτος. Στην περίπτωση του Ιράν, αυτό θα μπορούσε να μεταφραστεί σε πιέσεις και δελεασμούς προς συγκεκριμένες ελίτ, χωρίς άμεση πολεμική σύγκρουση.
Αποτροπή μέσω επίδειξης αποφασιστικότητας
Η αμερικανική στρατηγική περιλαμβάνει και το στοιχείο του ψυχολογικού αιφνιδιασμού. Κινήσεις δυνάμεων, σκληρή ρητορική και επιλεκτικές ενέργειες έχουν στόχο να καλλιεργήσουν αβεβαιότητα στην Τεχεράνη και να υπονομεύσουν την αίσθηση ασφάλειας της ιρανικής ηγεσίας. Η λογική του «σοκ» δεν αποσκοπεί τόσο στη σύγκρουση, όσο στην ενίσχυση της αποτροπής και της εσωτερικής πίεσης.
Η σημασία της ιρανικής κοινωνίας και διασποράς
Ένας λιγότερο ορατός αλλά κρίσιμος παράγοντας είναι η ιρανική διασπορά, ιδιαίτερα στις Ηνωμένες Πολιτείες. Πολιτισμικοί και κοινωνικοί δεσμοί, σε συνδυασμό με φιλοδυτικά στοιχεία που προϋπήρχαν της Ισλαμικής Επανάστασης, θεωρούνται δυνητικοί αγωγοί επιρροής. Η ενεργοποίηση αυτών των δικτύων εντάσσεται στη λογική της μακροπρόθεσμης μεταβολής συσχετισμών στο εσωτερικό της χώρας.
Οι γεωπολιτικοί περιορισμοί και ο παράγοντας Κίνα–Ρωσία
Σε αντίθεση με άλλες περιπτώσεις, το Ιράν βρίσκεται σε γεωστρατηγικό σταυροδρόμι που αγγίζει άμεσα τα συμφέροντα μεγάλων δυνάμεων. Οι χερσαίοι και θαλάσσιοι διάδρομοι που διέρχονται από την περιοχή, καθώς και η εγγύτητα με την Ασία, καθιστούν πιθανή μια πιο ενεργή αντίδραση από τη Μόσχα και το Πεκίνο. Αυτό λειτουργεί ως φρένο για την Ουάσιγκτον, η οποία πρέπει να σταθμίσει τον κίνδυνο μιας ευρύτερης διεθνούς κλιμάκωσης.
Το πιθανότερο σενάριο για την Ουάσιγκτον
Συνολικά, η αμερικανική στρατηγική απέναντι στο Ιράν δεν δείχνει να προσανατολίζεται σε έναν κλασικό πόλεμο. Πιο ρεαλιστική εμφανίζεται μια μακρά, σύνθετη καμπάνια πίεσης, όπου στρατιωτικές, μυστικές, πολιτικές και οικονομικές παράμετροι συνδυάζονται. Στόχος είναι να αυξηθεί το κόστος για την Τεχεράνη και να ενισχυθούν εσωτερικές δυναμικές αλλαγής, χωρίς την πολιτική και οικονομική επιβάρυνση μιας νέας μεγάλης εκστρατείας τύπου Ιράκ. Το μοντέλο αυτό αντανακλά μια ευρύτερη μετατόπιση της αμερικανικής ισχύος: λιγότερο ορατή, πιο σύνθετη και σαφώς πιο επιφυλακτική απέναντι στις μεγάλες στρατιωτικές περιπέτειες.
