Εκείνο που πάντοτε χαρακτήριζε τη δημιουργική διαδικασία και το εικαστικό αποτέλεσμα του ‘Αγγελου Σκούρτη και το οποίο ο προσεκτικός θεατής μπορεί εύκολα να διακρίνει στην έκθεσή του «Η ποίηση της Μνήμης» στην γκαλερί Έκφραση της Γιάννας Γραμματοπούλου, είναι η μεγάλη σημασία στην έρευνα.
ρευνα όχι μόνο πάνω στο υλικό και την τεχνική, αλλά πρωτίστως στο ειδικό λεξιλόγιο, την καθορισμένη γραμματική και τις ιστορικές εγκλίσεις της έντασης που μπορεί η τέχνη να προκαλέσει μέσα από την εμφάνισή της και τον ρόλο της στη διαμόρφωση της εκάστοτε Weltanschaung, της ανθρώπινης άποψης του κόσμου. Και φυσικά έρευνα για το εάν τούτη η άποψη διατηρείται, σαν ένα συλλογικό φαινόμενο, μία μνήμη, ένα φαντασιακό ή ένα παροδικό, κοσμικό, καταναλώσιμο ή, κυρίως, εάν διατηρεί την διττή «ποιητική» του φύση (ως αντίληψη κι ως υπέρβαση του αισθητού).
Κι είναι πρόδηλο και στις εγκαταστάσεις, αλλά και στα μινιμαλιστικά ζωγραφικά έργα που παραθέτει ο Σκούρτης πως το αντικείμενο της έρευνάς του για την αναζήτηση αυτής της αισθητικής ουσίας που μετατρέπει το απλό αισθητηριακό ερέθισμα σε κοσμοαντίληψη και αντιληπτική κρίση κι απόλαυση, αγκαλιάζει όλη την Ιστορία και τα καθοριστικά βήματα της μοντέρνας τέχνης. Ο ιστορικός κι εννοιολογικός συγκρητισμός, που χαρακτηρίζει την έκθεση, όπου συνυπάρχουν οι εννοιολογικές εγκαταστάσεις, οι μινιμαλιστικές προτάσεις, τα γεωμετρικά έργα, η αφαίρεση, η φωτογραφία και το ready made, υπηρετεί αυτήν την αφετηριακή απορία του Σκούρτη: για το τι παρακινεί, τι συντηρεί και τι διαμορφώνει η αισθητική συνάντηση -σαν σύνολο στην διαδικασία της Τέχνης κι όχι ως απλό εποχικό ρεύμα- και πώς ο θεατής το απορροφά και το επεξεργάζεται.
Με τα έργα του ο Σκούρτης δεν επιδιώκει να παρουσιάσει απλές προτάσεις μίας συμβατικής δημιουργίας, αλλά πασχίζει να βάλει ερωτήματα. Πρωτίστως για το τι είναι το αισθητικό φαινόμενο. Για τον λόγο τούτο δεν περιορίζεται μόνο στην παράθεση «ωραίων» κι αρμονικών έργων, αλλά περισσότερο σε μία παρά-θεση (dis-positio) των αντικειμένων και των εννοιών, που μετατοπίζουν την απλή θέαση του θέματος, από τη σφαίρα της φαινομενολογίας του έργου στο επίπεδο της ανάκλησης του ιστορικού κι εννοιολογικού του περιεχομένου και της αναγνώρισης της μορφολογίας του. Μία ανάκληση που σε αναγκάζει να διερωτηθείς εάν η απόλαυσή του έγκειται στην αναγνώριση ακριβώς της υπονοούμενης τεχνοτροπίας.
Για τον Σκούρτη η αισθητική δεν εκπηγάζει (μόνο) από το απροσδόκητο, την έκπληξη από την ανάδυση των νέων διαστάσεων και περιαυγασμάτων των εννοιών. Είναι κυρίως, οι αναμνήσεις των αναγνωρίσιμων κι αναγνωρισμένων κατηγοριών της αντίληψης και των αξιών, των καντιανών εκείνων «σχηματισμών» (όχι μόνον της μορφής, αλλά και των εννοιών και πεποιθήσεων), που όταν συλληφθούν και συσχετισθούν με το αντι-κείμενο της αισθητικής διαδικασίας, γεννούν την ευχαρίστηση της κατανόησης και την ποιητική της απόλαυσής του.
Ο Σκούρτης είναι ενήμερος για το ότι το αισθητικό φαινόμενο είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την αισθητηριακή αντίληψη και τη σύλληψη του οργανωμένου θέματος ή της φυσικής παράστασης -η οποία με τη σειρά της, βάσει της προθεσιακότητας του δημιουργού μπορεί να αναδεχθεί από απροσχεδίαστο δεδομένο σε εμπρόθετο, ψυχολογικά και εννοιολογικά, αισθητικό αντικείμενο. Τούτη η αλληλοσυσχέτιση της αισθητικής με τον αντιληπτικό χώρο, γεννά εκείνην την αντιστοίχιση της εμπειρίας του αντικειμένου με τη σύλληψη, τη μνήμη και την κρίση, που παράγει την αναγνώριση ότι το συγκεκριμένο αντικείμενο ή θέμα φέρει μέσα του μία ειδική αξία, πέρα από το αισθητηριακό περίγραμμα. Η αξία προκύπτει από το κοινό «άνοιγμα» και του έργου, αλλά και του θεατή, στο αντικείμενο κι είναι το κοινό αποτέλεσμα αυτού του ανοίγματος: συν-αποτελείται και συν-περαίνεται κι από τα δύο μέρη.
Το κάθε αντικείμενο της τέχνης, είτε δημιουργημένο είτε objet trouvé, εμπεριέχει πάντα μέσα του την έννοια της χρήσης, όχι μόνο σε απτική και καθημερινή βάση ως λειτουργικό εργαλείο, αλλά και ως παρουσία που χρησιμοποιείται για να επικαλεσθούμε άλλες δυνατότητες, ψυχικές κι αισθητικές, που είναι απαραίτητες για την αντίληψη του κόσμου μας. Σαν οντότητες, κι αυτό είναι που εκμεταλλεύεται ο Σκούρτης, εμπεριέχουν την «τέχνη» και την «ποίηση» και σαν τεχνική και σαν αισθητική λειτουργία. Εμπεριέχουν μία ανεκπλήρωτη ακόμη «δύναμη», μία αριστοτελική δυνατότητα, που τα διαμορφώνει οντολογικά κι είναι ανεξάντλητη, γιατί και στην απουσία μίας συγκεκριμένης λειτουργίας της είναι ικανή να φανερώνει μία άλλη. Η «δύναμις» αυτή μετουσιώνεται σε «πράξη», συνώνυμη του «ποιώ», διεκδικώντας μία φύση που μπορεί μεν να μεταλλάσσεται, αλλά δεν εξαντλεί την εννοιολογική της δυνατότητα. Αποκτά άλλη «ενέργεια». Κι η δύναμη/δυνατότητα/δυνητικότητα τούτη αλληλοκαλύπτεται διαρκώς με την ενέργεια, δημιουργώντας νέες αισθητηριακές κι αντιληπτικές μορφολογίες. Ας αναλογιστούμε τις αμφίσημες εικόνες με τις οποίες ασχολείται Gestalt (κι είναι εμφανείς στις μινιμαλιστικές op art και γεωμετρικά αφηρημένες δημιουργίες του Σκούρτη). Ή τη γνωστή εικόνα, που επικαλείται κι ο Βιτγκενστάιν για να δείξει την προθεσιακότητα της αντίληψης, όπου στο ίδιο σύμπλεγμα από γραμμές εμφανίζεται ταυτόχρονα μία πάπια κι ένα κουνέλι.
Στον Φίληβο, ο Πλάτωνας υπογράμμιζε πως η ομορφιά στη μορφή δεν είναι όπως πιστεύεται στα ζωντανά πλάσματα και στις ζωγραφιές που τα αναπαριστούν, αλλά στις κυκλικές κι ευθείες φόρμες των μορφών, επίπεδες και στερεές, που αποδίδουμε με τον διαβήτη, τον χάρακα και τα τρίγωνα. Υπό άλλο πρίσμα κι η μοντέρνα τέχνη, εγκαταλείποντας το πλαίσιο του καμβά και της αναπαράστασης, καταπιάστηκε με την έρευνα των «μοριακών» κι αιώνιων σχημάτων, που στους συνδυασμούς τους συνθέτουν τις πιο πολύπλοκες μορφές, με τις οποίες ερχόμαστε αντιμέτωποι στην καθημερινότητά μας.
Γι’ αυτό κι ο Σκούρτης πλάθει τέτοιες μορφές, που αποτελούν τη «γραμματική» όπως θα έλεγε ο Βιτγκενστάιν που χρειάζεται για να ορίσει, να διακοινώσει, να περιγράψει, αυτόν τον κόσμο, διαμορφώνοντας τις εμπειρικές προτάσεις -που όμως από αυτές συντίθεται κι η ποίηση, εάν τεθούν σε άλλη σφαίρα, εκείθεν της κυριολεξίας. Στη «γραμματική» του έργου τέχνης, τα αμφίσημα εννοιολογικά έργα, τα συμβολικά χρώματα στη γεωμετρική αφαίρεση, ο μινιμαλισμός μετατρέπουν τους εκάστοτε κανόνες κι ορισμούς του συναισθήματος. Δεν περιγράφει πλέον το «Είναι» των μορφών, αλλά αναδημιουργεί έναν κόσμο συγκροτημένο από διάσπαρτα κομμάτια, που εμφανίζονται μεν ως αίσθηση και γνωστό σχήμα, χάρις όμως στη «ρητορική» και «ποιητική» χρήση του από τον καλλιτέχνη, μετατρέπει το έργο σε ένα υπαρκτό τρόπον τινά σύμπαν από σύμβολα και ερμηνείες, σε ένα «ποιητικό» έργο.
Έκθεση: ‘Αγγελος Σκούρτης, «Η ΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ»
13 Ιανουαρίου – 7 Φεβρουαρίου
Γκαλερί «Έκφραση -Γιάννα Γραμματοπούλου»
Βαλαωρίτου 9α, 10671
Ώρες λειτουργίας: Τρίτη, Πέμπτη, Παρασκευή: 12.00-20.00, Τετάρτη: 12.00-18.00
Σάββατο: 12.00-15.00, Κυριακή και Δευτέρα κλειστά